VOV4.Êđê – Du\m pluh thu\n ho\ng anei ti kr^ng Dap kngư, si sra\ng nga\ ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang dưi hd^p ho\ng dliê, đ^ mdro\ng mơ\ng dliê mơ\ng ana\n mguôp ho\ng brua\ ra\ng mgang dliê jing leh brua\ mjê] êdi ara\ anei. Ti ]ar Kontum, mb^t ho\ng brua\ hluê nga\ ja\k hdra\ mtru\n t^ng tla brua\ kriê dla\ng, ra\ng mgang dliê, brua\ mnuih [uôn sang ti 9 sa\ hla\m 2 kdriêk Tu Mrông lehana\n Đa\k Glei mđ^ lar gru hmô pla Sâm Ngọc Linh ti gu\ êyui dliê dôk ba w^t klei tu\ mdua. Mta phu\n jing kyua Sâm Ngọc Linh pla ti gu\ êyui dliê đru msir klei ư\ êpa, bi hro\ klei [un knap, ana\p kpưn đ^ kơ mdro\ng lehana\n ]ia\ng pla Sâm Ngọc Linh sna\n brei thâo ra\ng mgang dliê.

Êdei du\m pluh thu\n răng pioh djuê mjeh mđ^ kyar ênhă pla, truh kơ ara\ anei ]ar Kon Tum mâo êbeh 500 ha sâm Ngọc Linh dưi pla ti du\m să Măng Ri, Tê Xăng lehana\n Ngọc Lây hlăm kdriêk Tu Mơ Rông. Du\m thu\n giăm anei kyua mâo 2 êpul bruă duh mkra mnia mblei pla sâm ti alu\ wa\l đru brei djuê mjeh, ênhă mnuih [uôn sang pla ana sâm Ngọc Linh dưi po\k phai pro\ng. Klei mdê êdi ana\n jing ana sâm Ngọc Linh kno\ng pla gu\ êyui dliê ]o\ng mâo [ia\dah hnơ\ng bi êyui tui] hnơ\ng bi mâo 70% lehana\n mâo hnơ\ng kngư mơ\ng 1 êbâo 200m truh kơ 2 êbâo 500 mét mkă ho\ng êlah êa ks^ hlăm kr^ng ]ư\ sâm Ngọc Linh. Kyua ana\n ]ia\ng dưi pla sâm Ngọc Linh, khă gơ\ ]ia\ng amâo dah h’a^ mta ]ua\n tal êlâo ana\n jing bi răng mgang dliê. Ayo\ng A Đạt, [uôn Đăk Viên, să Tê Xăng brei thâo, klei bi rai dliê jah ênah ngă hma pưk jing klei đă đưm leh. Ara\ anei djăp mnuih ăt bi răng mgang dliê ]ia\ng dưi pla sâm Ngọc Linh:

“Mnuih [uôn sang amâo mâo uă druôm kyâo, kno\ng jah [ur ti gu\ êyui đui]. Lehana\n drei ngă mbuôn pla gu\ êyui dliê. Mnuih [uôn sang răng mgang amâo mâo uă druôm kyâo dliê ôh”.

Hlăm anôk ]h^ mnia, ara\ anei 1 kg boh hbei sâm Ngọc Linh mtah, hla hlăm 1 kg hbei ktro\ 1 gram ênoh yuôm ba ]h^ êbeh 120 êklăk prăk. Kyua ana\n kno\ng pla mta ana mâo klei tu\ dưn anei gu\ êyui dliê mnuih [uôn sang s^t nik mâo klei găl dưi tlaih kơ [un [in h’^t kjăp leh ana\n kpưn đ^ hriê kơ sah mdro\ng. Klă s^t brei [uh ti du\m să, Măng Ri, Tê Xăng leh ana\n Ngọc Lây amâo djo\ [ia\ ôh go\ êsei mnuih [uôn sang dưi pla du\m êbâo phu\n sâm Ngọc Linh đ^ hriê jing pô mdro\ng prăk êklai mơ\ng dliê [uôn sang pô. Ara\ anei ka kuai ba ]h^ ôh, grăp thu\n mnuih [uôn sang kno\ng mă asa\r mjeh rah êđai ba ]h^ hlăm 1 phu\n mâo hlăm brô 300 êbâo prăk, ăt mâo mơh ênoh hrui w^t. Nguyễn Thành Chung, khua Knơ\ng bruă trách nhiệm hữu hạn đang dliê Đăk Tô brei thâo; mâo hnư hrui w^t pro\ng mơ\ng bruă pla sâm Ngọc Linh gu\ êyui dliê sơnăn mnuih [uôn sang mâo klei thâo săng răng mgang dliê. Mâo ba w^t boh tu\ dưn mdua mse\ djuê ana\n:

“ }ia\ng dưi pla sâm Ngọc Linh bi mâo êyui dliê, bi krơ\ng kjăp dliê. Wa\l dliê jing mta ]ua\n tal êlâo bi mâo. Dưi mđ^ kyar ana sâm Ngọc Linh, sơnăn mnuih [uôn sang đ^ hriê kơ sah mdro\ng kbiă mơ\ng ana sâm Ngọc Linh. Mơ\ng anôk ana\n digơ\ bi răng mgang dliê leh ana\n mđ^ kyar dliê. Kyua ana\n klei jah ênah ngă hma pưk kno\ng mâo [ia\ đui]. Digơ\ mâo klei thâo săng kơ klei hu^ lui] dliê jing lui] ana sâm. Kyua ana\n mâo ba w^t boh tu\ dưn mdua. Kâo la] amâo djo\ kno\ng ba w^t boh tu\ dưn mdua đui] ôh, [ia\ dah lu h^n”.

Klă s^t brei [uh ti ]ar Kon Tum, gru hmô pla sâm Ngọc Linh gu\ êyui dliê hlăk mâo klei jăk ba w^t boh tu\ dưn đ^, leh ana\n dưi răng mgang dliê ho\ng klei h’^t kjăp. Aduôn Y Xuôi, 1 ]ô mnuih [uôn sang djuê ana Sêđăng, k’iăng khua Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar Kon Tum hđăp la] sơnei; anei jing klei hlak mblang kơ klei t^ng dlăng dleh dlan, sui du\m pluh thu\n ho\ng anei leh, ana\n jing si be\ ngă ]ia\ng mnuih [uôn sang djuê [ia\ dưi hd^p kyua mâo dliê, đ^ hriê kơ sah mdro\ng mơ\ng dliê leh ana\n răng mgang dliê. Gru hmô pla sâm Ngọc Linh gu\ êyui dliê amâo djo\ kno\ng ba w^t boh tu\ dưn đ^ đui] ôh, [ia\dah lo\ djo\ guôp knhuah bhiăn, hnơ\ng thâo duh mkra pla mjing leh ana\n bruă dhar kreh mâo mă hjăn păn mơ\ng mnuih Lăn Dap kngư jing siă suôr ho\ng dliê:

“Drei pla sâm jing bi răng mgang dliê. S^t mâo dliê sơnăn srăng mâo êa. Mâo êa sơnăn mâo klei tu\ dưn kơ djăp mta bruă. Mâo klei tu\ dưn sơnăn lo\ dơ\ng mđ^ kyar kriê mgang klei êđăp ênang, hnu\k êngiê kluôm yang [uôn leh ana\n krơ\ng kjăp klei hd^p mda kơ mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti ana\n. Klă s^t amâo mâo hlei êpul êya dưi bi mjhua nao mu\t hlăm ana\n ]ia\ng bi rai”.

Mâo boh tu\ dưn kdlưn bruă mkra êa drao ho\ng 52 mta Saponin, đ^ h^n du\m blư\ mkă ho\ng lu mta ana sâm, sâm Ngọc Linh ara\ anei jing leh mta “mnơ\ng ala ]ar răng mgang” mse\ si asa\p khua Knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc mta\ leh nao kơ kr^ng pla sâm mơ\ng ]ar Kon Tum. }ia\ng sâm Ngọc Linh jing mnơ\ng ala ]ar, mđ^ hnơ\ng yuôm ho\ng ta] êngao, Knu\k kna, du\m Phu\n, Knơ\ng bruă gưl dlông leh ana\n brua\ sang ]ư\ êa ]ar Kon Tum mâo klei mđing dlăng h^n kơ mta ana mâo klei tu\ dưn anei. 1 klei găl pro\ng hlăk po\k phai ho\ng ana sâm Ngọc Linh, ho\ng mnuih [uôn sang alu\ wa\l leh ana\n ho\ng bruă kriê dlăng răng mgang dliê hlăm ]o\ng ]ư\ Ngọc Linh, anôk dưi yap jing knơ\ng phu\n mơ\ng Lăn Dap kngư leh ana\n ăt jing phu\n êa mơ\ng lu hnoh êa ti alu\ wa\l kwar Krah – Lăn Dap kngư.

                                                                        H’Mrư pô ]ih hlo\ng răk