VOV4.Êđê - Mơ\ng leh mko\ mjing hla\k hruê 1/2/1962, Sang mđung asa\p blu\ Mtlaih êngiê kla\ klơ\ng jing leh sa hdra\ ksu\ng nga\ ktang kja\p, ba asa\p blu\ mơ\ng Mặt trận djuê ana Mtlaih êngiê kwar Dhu\ng Việt Nam lehana\n Knu\k kna êjai Cộng hoà Kwar Dhu\ng Việt Nam truh ho\ng mnuih [uôn sang lehana\n l^ng kahan kluôm ala, truh ho\ng mnuih [uôn sang kha\p ]ia\ng kơ klei êđa\p ênang hla\m dlông ro\ng la\n, nga\ kơ êpul êya quốc tế thâo sa\ng kla\ h^n kơ klei kdơ\ng mblah djo\ kpa\, jih jang mnuih [uôn sang, kluôm dhuôm mơ\ng mnuih [uôn sang kwar Dhu\ng, djuê ana Việt Nam. Leh 14 thu\n 7 mlan nga\ brua\ dleh dlan sua\i êma\n lehana\n kdrưh k’ang, Sang mđung asa\p blu\ Mtlaih êngiê nga\ leh brua\ h[uê ênuk mơ\ng pô lehana\n alum bi ktlah ho\ng [^ng hmư\ hdra\ mđung hla\m mlam hruê 31/8/1976. Ho\ng du\m klei đru mguôp mơ\ng pô, hla\m gưl 73 thu\n Hruê Kru\ kdơ\ng Mlan 8; Hruê mphu\n mko\ mjing ala ]ar, hruê 2/9 lehana\n 73 thu\n Hruê mko\ mjing Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam, Sang mđung asa\p blu\ Mtlaih êngiê kdrưh dưi mâo tu\ ma\ Ana\n kna\l Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

“Anei jing sang mđung asa\p mtlaih êngiê”, jing leh klei blu\ tal êlâo mơ\ng mnuih tuôm ngă brua\ mơ\ng sang mđung asa\p blu\ mtlaih êngiê. Hlăm hruê 1/2/1962, hlăm kmrơ\ng anôk phu\n kru\ kdơ\ng Mã Đà, dôk hlăm kdrăn blah D, sang mđung asa\p mtlaih êngiê – dhar brua\ mơ\ng mặt trận mtlaih êngiê kwar Dhu\ng Việt Nam mâo ana\n hgăm jing CP 90, kla\ klơ\ng mâo mđung klei blu\ tal êlâo truh ho\ng mnuih [uôn sang hlăm kluôm ala lehana\n tar ro\ng lăn. Mâo mko\ mjing hlăm klei dleh dlan ho\ng mnuih kơ ana\n, lehana\n klei đru mơ\ng knua\ druh mnuih ngă brua\ Sang mđung asa\p mtlaih êngiê dôk ti kwar Dưr, ti 56 Quán Sứ, Hà Nội, kno\ng sa wưng bhiâo đu] hdră mđung asa\p mâo mđung 10 mn^t grăp hruê, ho\ng 5 klei blu\, Klei Yuăn, klei Prăng, klei Anh, klei Khê], lehana\n klei Khmer pioh kơ mnuih [uôn sang lehana\n l^ng kahan hmư\, mđung truh kơ phung roh, lehana\n truh ho\ng tar ro\ng lăn. Anei jing leh klei kruăk knăl brua\ mđ^ kyar klei mrâo cách mạng hla\m kdrăn blah ti kwar Dhu\ng.

Ho\ng ai tiê jing sa ]ô kahan cách mạng, pô ngă brua\ klei mrâo Sang mđung asa\p mtlaih êngiê ma\ brua\ ho\ng klei hur har, mâo klei uê` klam, ngă brua\ ho\ng klei hgăm. Klei mrâo mơ\ng kdrăn blah pral mâo ba truh, ho\ng klei kla\, sang mđung asa\p Mtlaih êngiê A lehana\n B mâo klei bi đru mb^t, mjing leh sa klei mđung asa\p amâo mâo thâo bi knăl ôh ti jing A lehana\n B, klei bi mguôp plah wah Dưr ho\ng Dhu\ng bo\ ho\ng klei kjăp. Klei mrâo mơ\ng kdrăn blah ba hriê ho\ng klei hgăm. Pô ngă brua\ klei mrâo Trần Đức Nuôi, jing mnuih dăp mkra hdră mơ\ng sang mđung asa\p blu\ mtlaih êngiê brei thâo:

“ Sang mđung asa\p blu\ mtlaih êngiê k`ăm jing hưn mdah klei djo\, bi mnga] ai tiê klei m^n, ]ia\ng kơ tar ro\ng lăn thâo săng kơ pô. Ai ktang mơ\ng hdră mđung asa\p jing klei ktang mơ\ng kdra\p bi blah ana\n jing kle iblu\, mơ\ng sang mđung asa\p anei, Đại tướng Võ Nguyên Giáp la] leh ‘Sang mđung asa\p blu\ mgtlaih êngiê đru mguôp leh yuôm bhăn mse\ si sa êpul kahan pro\ng pioh mâo ma\ klei dưi hla\m klei bi blah’. Bi tui si K’ia\ng khua lăn ]ar êlâo dih Nguyễn Thị Bình la] ‘sang mđung asa\p Mtlaih êngiê’ mâo klei ktang hlăm klei tăng blah’, mâo ai ktang hlăm klei bi mgăl, truh kơ anôk mghaih msir hlăm klei bi blu\. Ai ktang h^n jing ngă bi mdih ai tiê mnuih ka thâo săng kơ Việt Nam hlăm tar ro\ng lăn, wăt ho\ng mnuih Mi”.

Phung tuôm ngă brua\ hlăm sang mđung asa\p Mtlaih êngiê adôk hdơr kơ [^ng ma\ brua\ mb^t, adôk hdơr kơ klei dleh dlan pô găn, jih jang klei hu^ hyưt amâo mâo lo\ dưi yăl dliê jih ôh. Pô ngă brua\ klei mrâo Nguyễn Yến Tuyết lo\ bi hdơr, jing mnuih Quảng Ngãi, go\ sang đue# nao kơ Dưr mơ\ng hlăk `u mrâo 5 thu\n. Hla\m jih wưng dôk hd^p lehana\n hriăm hra\ m’ar ti Hà Nội, `u amâo mâo wơr ôh kơ [uôn sang pô, anôk hlăk dôk tu\ boh phao ktuang mơ\ng Mi. leh jih hriăm khoa văn đại học tổng hợp Hà Nội, thu\n 1969, `u mâo klei tio\ nao jao ngă brua\ kơ CP 90, ma\ hlăm adu\ brua\ A1, jing adu\ brua\ klei mrâo. Du\m thu\n mlan adôk mda asei, đue# hiu hlăm lu anôk, ]ih lu klei ]ih kơ klei hd^p mnuih [uôn sang, kơ phung kahan êka êkeh. Thu\n 1972, `u akâo nao hla\m kdrăn blah ti kwar Dhu\ng dlăng klei bi mlih mna\ êjai `u mrâo mko\ mjing găp djuê. 3 mlan dôk hlăm kdrăn blah, jing wưng tuôm ho\ng klei dleh dlan, lehana\n lu klei hu^ hyưt, mâo blư\ klei djiê je\ giăm ho\ng pô, [ia\dah ]ia\ng mâo ma\ klei mrâo mơ\ng kdrăn blah snăn ăt sia\ suôr ngă brua\ pioh m’^t nanao klei mrâo truh ho\ng sang mđung asa\p ho\ng hdră mơ^t hgăm. ~u brei thâo:

“Boh s^t hmei amâo mâo lo\ m^n kơ klei djiê ôh, kyuadah ju\m gah găn hmei klei djiê truh amâo lo\ mdei. Hlăk ana\n, amâo mâo djo\ kno\ng ma\ klei mrâo mơ\ng kdrăn blah ti kwar Dhu\ng, [ia\dah lo\ dơ\ng nao ngă brua\ hlăm lu anôk. Mâo blư\ truh hlăm du\m anôk êpul kahan dôk, mu\t hla\m sang êa drao kahan, tuôm ho\ng lu kahan êka êkeh tloh jơ\ng kngan. Kâo bi m^n ya ngă di`u jho\ng săn asei mlei mse\ djuê ana\n, bi pô adôk hrông snei [ia\dah amâo mâo brua\ dưi ngă ôh”.

Êbeh 14 thu\n dôk ngă brua\, kha\dah dê] đue# nao nanao hlăm lu anôk kyua klei phung roh ple\ bom, [ia\dah sang mđung asa\p mtlaih êngiê ăt mđung nanao hdră pô, hưn mthâo kla\ ênu\m klei mrâo djo\ ho\ng klei gưl dlông g^t gai. Hlăm jih du\m thu\n mlan knap m`ai ana\n, 24 ]ô knua\ druh phung ngă brua\ klei mrâo mơ\ng sang mđung asa\p djiê êngia\ hla\m kdrăn blah. Truh hruê 31/8/1976, sang mđung asa\p blu\ kla\ klơ\ng mdei ngă brua\, jih jang mnuih tuôm ngă brua\ hlăm sang mđung asa\p blu\ anei bi đue# nao hlăm djăp sang mđung asa\p alu\ wa\l lehana\n gưl dlông, lo\ dơ\ng ]uê brua\ pô. Pô ngă brua\ klei mrâo Nguyễn Thị Kim Cúc, tuôm ngă leh brua\ ti adu\ brua\ A1, adu\ brua\ klei mrâo, Sang mđung asa\p blu\ mtlaih êngiê A yăl dliê, mgei ai tiê snăk lehana\n myưng m’ang leh hmư\ hing, Sang mđung asa\p Mtlaih êngiê mâo tu\ ma\ ana\n knăl Êpul l^ng kahan yang [uôn jho\ng ktang:

“ Sang mđung asa\p blu\ mtlaih êngiê bi leh brua\ h[uê ênuk jao kơ pô mơ\ng thu\n 1976, [ia\dah klei yuôm bhăn hlăm ai tiê lehana\n du\m klei tu\ jing mơ\ng Sang mđung asa\p mtlaih êngiê mâo leh hla\m ênuk blah Mi, mtlaih ala mơ\ng djuê ana, adôk kwang nanao truh kơ ara\ anei. Hmei bo\ ho\ng klei myưng m’ang kơ ya do\ hmei mâo ngă leh hlăm du\m thu\n mlan dôk ngă brua\ hlăm sang mđung asa\p mtlaih êngiê. Du\m klei đru mguôp, du\m boh tu\ dưn ana\n srăng dôk nanao mb^t ho\ng djuê ana ]ia\ng bi kla\ kơ k’hưm mơ\ng sang mđung asa\p blu\ hlăm brua\ hâo hưn kơ klei bi blah kdơ\ng ho\ng Mi mtlaih ala ]ar”.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp la]: “Sang mđung asa\p blu\ Mtlaih êngiê jing leh kdrăp bi blah yuôm bhăn, mâo nanao klei đru mđ^ ai, l^ng kahan lehana\n mnuih [uôn sang hlăm djăp kdrăn blah; mđ^ h^n knhuah gru jho\ng ktang cách mạng, bi blah hlăm klei jho\ng, klei mnê], blah rai leh Mi, sua ma\ klei êngiê kơ djuê ana, mhluh lir lăn ]ar; Dhu\ng Dưr w^t mb^t hrăm”. Du\m klei tu\ dưn ana\n phung ngă brua\ klei mrâo ho\ng klei blu\ hlăk ana\n adôk nanao hlăm ai tiê du\m gưl êdei dja\ pioh lehana\n tui hriăm. Di`u jing leh phung dôk hd^p nanao ho\ng h[uê ênuk dhar brua\ mđung asa\p Việt Nam lehana\n h[uê ênuk djuê ana. Êjai thu\n leh khua, digơ\ ăt adôk dja\ pioh knhuah gru jăk siam, lo\ dơ\ng mtru\t mjhar kơ gưl êdei./.