VOV4.Jarai - Hăng jơlan gah “[u pioh lui lơi hlơi gah tlôn”, amăng hơdôm hrơi rơgao, biă `u amăng rơwang klin Covid-19 gluh đ^ [ơi lu tơring ]ar, [ôn prong, pran jua “Hla hnil gôm hla tơ\i” jai dưi ngă tui prong, hơdôm klăk anung gơnam mơng [ing thâo tơngia, đa le\ mơng hơdôm mơnuih [ia\ tơnap hloh dưi ba nao truh tơngan lu sang ano# [un rin, sang ano# [un rin [ơ [ia\ hăng mơnuih [u hmâo hlơi gơnang, hơdôm mơnuih [u djơ\ amăng hơdră dưi ]ơkă mă, ngă gơ`u pơđao pran jua hloh.

Bơwih rah kơ tơlơi hơdip mơda hăng bơwih brơi rah kơ rơkơi rơwen yua kơ ruă tơtăng ara\ drah, yă Phạm Thị Huệ, sang pơ\ phường 8, quận 4, [ôn prong Hồ Chí Minh gơnang abih bang kơ ge` hủ tiếu. Hơdôm hrơi do# ]ơlah yua kơ klin Covid-19 sui hrơi blan ngă sang ano# `u bưp tơnap prong biă. Tơdah [u hmâo tơlơi djru gum mơng gong gai plơi pla hăng hơdôm khul mơnuih thâo khăp păp, sang ano# `u tơnap biă mơng dưi yak rơgao tơlơi tơnap rơwang do# ]ơlah.

“Kâo khom mă sang ngă ano# gơgrong ]an 10 klăk prăk pioh bơwih brơi kơ tơlơi hơdip sang ano#, tơdah [u ngă tui anun [u hmâo prăk pioh yua ôh. Bơwih brơi djop mơta laih kơnong kơ do# 500 rơbâo prăk đo#]. Klin ruă ngă sui hrơi blan ăt khom gir yak rơgao mơn. Ăt gơnang kơ gong gai mơn, kông ang hăng Jơnum min, hơdôm khul gru\p gum djru brơi kâo ia mơ`um, braih, prăk hăng gơnam tam dong, kâo bơni lu biă”.

Hăng jơlan gah “{u pioh lui sang ano# tơnap tap hơpă kơ[ah rơpa [udah [u hmâo gơnam [ong yua kơ klin Covid-19”, hơdôm anung gơnam le\ gơnam kiăng yua kah hăng: braih, sik, ia măm, ia rơmă, hạt nêm… dưi hmâo hơdôm khul gru\p, hơdôm gưl, khul brơi tơl tơngan sang ano# [un rin [u djơ\ kơnong kơ [ơi [ôn prong Hồ Chí Minh ôh mơ\ lu anih anom amăng đơ đam dêh ]ar tui anun mơn. Hơdôm bôh sang ano# tơnap tap [u djơ\ gah mơnuih dưi ]ơkă mă mơng anung gum djru 26 rơbâo klai prăk tui Tơlơi pơtrun pơsit 68 mơng Kơnuk kơna ăt dưi ]ơkă mă mơn lu anung gơnam tu\ yua. Ơi Lê Đình Nhật [ơi tơring glông Thường Tín sa amăng hơdôm bôh sang ano# [un rin mơng Hà Nội lăi pơthâo:

“{ơi anăp tơlơi klin Covid ngă, Ping gah, Kơnuk kơna hmâo đing nao truh sang ano# [un rin [ing gơmơi. Khă lu, khă [ia\ hai anai ăt le\ anung gơnam sit nik biă”.

Thun 2020 hăng thun 2021 hăng lu tơlơi lông tơnap tap, lom mơnuih [ôn sang đơ đam dêh ]ar pơgăn bo\ng glăi hăng klin Covid-19 rah hăng run pran bo\ng glăi hăng rơbu\ kơthel ia ling dăo ngă dong, tơlơi hơdip mơda mơnuih [ôn sang tơnap tap laih jai tơnap tap hloh dong. Pran jua neh wa, tơlơi gum djru, lăng ba glăi ru\ đ^ dong, gum tơngan hrom gum djru mơnuih [un rin, neh wa kual ia ling dăo, phiăn juăt “Gum djru nao rai tơdruă”, “Hla hnil gôm ba hla tơ\i” dưi pơđ^ tui prong amăng pran jua mơnuih Việt. Hrom hăng tơlơi lăng ba mơng Anom bruă Ping gah, Khua pơ ala mơnuih [ôn sang, Kơnuk kơna, gưl Ping gah, gong gai hơdôm bôh tơring ]ar [ôn prong, [ing ta ăt ]ih pioh mơn pran jua klă hiam mơng hơdôm bôh [irô, khul gru\p, anom bruă, mơnuih, hơdôm bôh anom bơwih [ong s^ mơdrô, mơnuih bơwih [ong, khă tơnap tap yua kơ klin Covid-19 ba truh, samơ\ ăt djru dong mơn sang ano# mơnuih [un rin hăng neh wa bơdjơ\ nao mơng hơjan ia ling dăo.

Amai Thành Thu Lương, Khua Gru\p gum djru Mùa Thu hăng [ing gơyut `u le\ sa amăng hơdôm khul gum djru, [u djơ\ kơnong kơ iâu pơthưr [ing thâo tơngia djru gum hơdôm anung gơnam kơ mơnuih [un rin, mơnuih hmâo tơlơi ruă tơnap pơjrao ôh mơ\, do# blơi glăi hơdôm gơnam mơnuih ngă đang hmua, pơjing keh prăk pơdo\ng sang be\ ia ling dăo, pơdo\ng sang hră kual ]ư\ siăng dong. Hơdôm bruă mă mơng hơdôm khul, gru\p ăt hmâo laih hăng glăk gum hơgôp lu pran jua djru mơnuih [un rin, mơnuih [u hmâo anih gơnang hăng pran jua mơng pô:

“Klin ruă gluh đ^, djop mơnuih ăt leng kơ ]ang rơmang mơn djru [ơ [ia\ kiăng plai [ia\ kơ plơi pla. Tơdơi kơ klin ruă anai sit `u djop mơnuih ăt amra lăng nao mơn kiăng thâo tơlơi găn rơgao kơ tơlơi hơdip mơda, kơ drơi pô. Kâo ăt [uh mơn, djop mơnuih kiăng khăp tơdruă lu hloh, pơke\ hrom tơdruă hloh hăng gum tơngan pioh bơwih brơi kơ plơi pla hloh kơ hlâo lu biă”.

Hăng tơhnal “{u pioh lui lơi gah tlôn”, hơdôm hrơi rơgao, lu anih anom amăng đơ đam dêh ]ar ta, biă `u hơdôm bôh tơring ]ar, [ôn prong bơdjơ\ nao prong yua kơ klin Covid-19 kah hăng [ôn prong Hồ Chí Minh, tơring ]ar Bình Dương, Đồng Nai hăng hơdôm bôh tơring ]ar kual Ngo\ Dơnung dêh ]ar hăng kual Lo\n dăo ia krông Cửu Long hmâo laih lu hơdră bruă gum djru jecc kah hăng bruă pok pơhai Tơlơi pơtrun pơsit mrô 68 hăng Anung prăk djru đ^ truh 26 rơbâo klai prăk [udah phrâo anai le\ anung prăk djru 38 rơbâo klai prăk mă mơng Keh prăk pơgang rơngiă bruă mă djru mơnuih mă bruă hăng anom bơwih [ong bưp tơnap tap yua kơ klin Covid-19. Gong gai plơi pla hơdôm gưl hơdôm tơring ]ar, [ôn prong hmâo mă yua laih ngăn drăp tơring ]ar pô hmâo lu anung prăk djru mơnuih [ôn sang kiăng yak rơgao tơlơi tơnap. Hrom hăng anun, Khul ia jrao kyâu bơrơkal mriah, Khul đah kơmơi hrơi, Khul hlăk ai, Khul pơlir hơbit mơnuih mă bruă, hơdôm khul gru\p mơnuih mơnam,… leng kơ hmâo hơdôm bruă mă sit nik djru hơdôm mơnuih tơnap tap, [u hmâo hlơi gơnang, mơnuih mă bruă [ơi hơdôm kual sang do# apah rơngiă bruă mă. Yă Trương Thị Ngọc Ánh, Kơ-iăng Khua Jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam dêh ]ar Việt Nam brơi thâo:

“Jơlan gah [ing gơmơi iâu pơthưr, do\ng yua mơnuih [un rin thun anai [u kiăng djru kơ Keh prăk yua kơ mơnuih [un rin ôh mơ\, gum hơgôp hăng prăk kak, hăng gơnam tam, hlơi hmâo hơget djru anun, djru brơi kơ hơdôm anih anom glăk bưp tơnap yua kơ klin Covid-19 ngă hăng ngă tui djơ\ tơhnal pơkă le\ [u pioh hlơi [un rin, mơnuih tơnap tap hơpă mơ\ [u dưi lăng ba, gum djru. Anun le\ [ing ta gum hơgôp kiăng ngă pơđao pran jua hơdôm bôh sang ano# tơnap tap hmâo hơdôm pran pơtrut, hmâo tơlơi mơ-ak klă pioh hrưn đ^ amăng tơlơi hơdip mơda”.

Khua Ding jum wai lăng mơnuih mă bruă, tơhan rơka ruă hăng mơnuih mơnam dêh ]ar ta ơi Đào Ngọc Dung ăt pơsit mơn, jơlan hơdră hro\ trun [un rin [ơi dêh ]ar ta hmâo laih hơdôm bôh tơhnal dưi ngă hơđong, samơ\ do# lu tơlơi tơnap, glêh glar, biă `u “phun than [un rin” [ơi kual djuai ania [ia\ hăng bôh than pioh glăi [u klă mơng klin Covid-19 ngă, lu mơnuih bưp tơnap [un rin hăng [un rin glăi.  Ding jum wai lăng mơnuih mă bruă, tơhan rơka ruă hăng mơnuih mơnam dêh ]ar ta gum hrom dong hăng Jơnum min djop djuai ania hơdôm gưl, hơdôm Ding jum, gơnong bruă bơdjơ\ nao pok pơhai hơdôm jơlan gah bơwih brơi kơ mơnuih [un rin:

“Kâo pơmin tui hăng Tơlơi ]râo ba 05, kiăng tơtlaih mơng [un rin hăng to# tui bruă mă anai le\, Kơnuk kơna khom jing pô gơgrong phun. Dua le\ đing nao gum djru kiăng pơtrut pơsur tơlơi hrưn đ^ mơng [un rin, [u do# ah gơnang sa bơnah. Amăng hơdră dăp anai mơng [ing gơmơi hmâo ba tơbiă khut khăt le\ hro\ trun đut hlah tơlơi brơi đo#] mơ\ hơdai nao jơlan gah djru ngă gal brơi hăng brơi ]an prăk, yap wot Sang prăk gah hơdră bruă ăt tui jơlan gah anun mơn. 3 le\ ngă tui pran kơtang mơng glông bruă kơđi ]ar, pơpha gưl tuh pơplai ngăn drăp ăt kah hăng iâu pơhrui mơnuih mơnam. Tơhnal pơkă phrâo dlông hloh, gir run rơnu] rơwang bruă dưi hmâo 75% rơnoh hơdip đut hlah kơ mơnuih [un rin”.

Tơdah pơsit hă, pran jua gum djru tơdruă “Hla hnil gôm hla tơ\i” dưi ngă tui na nao amăng djop tơlơi. Bruă mă yua kơ mơnuih [un rin pơphun [u djơ\ kơnong kơ amăng blan 10 blan phun ôh mơ\, jing bruă mă dưi ngă tui hluh gah amăng sa thun, pơhlôm tơhnal pơkă “{u lui lơi hlơi gah tlôn”./.

            Kim Thanh (PV – BTV – Ban Thời sự): Pô ]ih – Siu H’ Prăk: Pô pơblang