VOV4.Jarai - Pha ra hăng lu djuai phun pla amăng bơyan hơjan, hơdôm hrơi anai pơphun či truh bơyan phang Dăp Kơdư laih, mơnuih ƀôn sang ƀơi kual pơtô brơi anih anom sâm Ngọc Linh, tơring čar Kontum phrâo pơphun pla djuai phun jrao yôm phăn hmâo nua lu anai. Pô hyu mă tơlơi pơhing phrâo gah črăn hơdră anai hmâo kiăo tui laih ƀing pla sâm ƀơi čư̆ Ngọc Linh, gah tơring glông Tu Mrông kiăng ƀuh hơdôm tơlơi pha ra mơng bơyan mơyan hăng bruă pơgang dlai klô ƀơi anai.

Mơguah sing bring, ơi A Niêng, ƀơi plơi Đăk Viên, să Tê Xăng, tơring glông Tŭ Mrông ƀuh ƀô̆ laih ƀơi kual dlai pioh kơ bruă pơdjuai phun sâm Ngọc Linh. Pha ra hăng ruăi cư̆ ber ayuh hyiăng či hơdai nao bơyan phang laih, ƀơi čư̆ Ngọc Linh ƀơi rơnoh dlông rơbêh kơ 2.000m bơhmu hăng jơlah ia rơsĭ pơsah lu. Ơi A Niêng brơi thâo, tơdơi kơ rah pơjeh pơdjuai hmâo 1 thun lĕ phun sâm Ngọc Linh djop pioh ba nao pla. Hăng nua rơbêh kơ 300.000 prăk sa phun hăng lăng ƀu kơjăp ôh anun bruă klơi mă anăh phun sâm ƀơi đang pơdjuai laih anun gui mut amăng dlai pioh pla hă ngă tui kơđiăng biă:

 “Kâo khom ngă rơnang anung hăng hla pơtơi anăm ngă joh tơdŭ ñu. Tơdơi anai kâo pla pioh ñu kiăng tañ prong. Buč hrơi hơpă lĕ pla abih hrơi anun mơtăm”.

Kiăng phun sâm Ngọc Linh amuñ čao akha, hrĭp mă gơnam ngă bơbuă hăng ayuh hyiăng, bruă ruah anih pla ăt ƀu amuñ mơn. Amăng hơdôm pluh rơbâo ektar dlai ƀơi kual anăn pơtô anih pla sâm Ngọc Linh ƀơi kual čư̆ Ngọc Linh, gah 2 bôh tơring glông Tŭ Mrông hăng Đăk Glei gah tơring čar Kontum kơnong kơ hmâo hơdôm rơbâo ektar djop tơlơi pioh pla djuai phun “Yôm phăn anai”. Yua kơ tơdơi kơ klơi mă anăh phun sâm ƀơi kual pơdjuai anăh, mơnuih ƀôn sang khom tañ ba nao pơ̆ kual dlai hmâo ruah, mông gui ba nao đa rơngiă hơdôm mông kah mơng truh anih pla. Yua kơ phun sâm Ngọc Linh dưi pla ƀơi rơgôp tơ-ui kyâu dlai, mơnuih ƀôn sang ƀu mă yua jrao ƀudah kơmok pruai anun lom pla hăng bruă rơnăk phun sâm amăng hơdôm hrơi ñu bluh čăt đĭ lĕ ƀu amuñ ôh. Ơi A Brít, pô hmâo tơlơi găn rơgao sui thun pla sâm ƀơi čư̆ Ngọc Linh, lăi pơthâo:

“Pla, khom mă pung kyâu, kyâu phŏ dưm nao tơdơi kơ anun mă hla gôm đĭ hăng glông. Huĭ hmâo hơjan lê̆ pler ngă răm păng pơgang gah rơngiao đang. Mlăm mơmot khom hyu pơčrang lăng huĭ tơkuih phă sâm. Tơdah ƀu ngă tui anun thơ amra ƀu čang ôh. Hlô dlai ñu phă na nao đôč”.

Thun anai tơring čar Kontum ba tơbiă pla phrâo 500 ektar sâm Ngọc Linh hăng rơnoh pla mơng 10.000 truh kơ 20.000 ƀĕ phun amăng sa ektar, samơ̆ yua kơ tơnap gah anăh pla, bôh nik ñu pơkă hlâo kơnong kơ dưi pla ha mơkrah lŏn pla bơhmu hăng kơčăo bruă. Ơi A Sỹ, Khua git gai Ping gah să Măng Ri, tơring glông Tŭ Mrông brơi thâo, kiăng pla hăng dưi hmâo phun sâm Ngọc Linh pioh sĭ khom yak rơgao lu tơlơi tơnap yap wot anô̆ huĭ rơhyư̆t truh tơlơi hơdip hai:

“Tơnap tap biă yơh. Phun kyâu, dlai klô jôh laih anun čim brim, tơkuih phă. Gui pung kyâu ƀu djơ̆ hmâo ƀơi anun mơtăm ôh khom găn rơgao 1 km, rơbêh kơ 1 km kah mơng hmâo mă ñu ba glăi pioh dưi pla phun sâm. Bơhmu tu ñu pla 1.000 ƀĕ phun thơ, truh kơ 8 thun ƀudah rơbêh kơ 10 thun kơnong kơ dô̆ mă năng ai ñu 30% đôč. Anun lĕ lu biă mă yơh, djơ̆ anô̆ ñu ƀiă hloh kơ anun dong”.

Kiăng dưi pla sâm Ngọc Linh, tơlơi mơnuih ƀôn sang kiăng ngă, khom ngă lĕ pơgang dlai klô hăng bruă anai ră anai jing laih tơlơi pơmin gơgrong mă pô mơng mơnuih pla sâm ƀơi čư̆ Ngọc Linh. Ayong A Đôi ƀơi plơi Đăk Viên, să Tê Xăng, tơring glông Tŭ Mrông lăi tui anai:

“Pla khom hmâo dlai lah. Dlai mơda pơ̆ adih ƀu dưi pla ôh. Ră anai ƀu khin koh kyâu ôh ih thơ. Ƀu hmâo dlai lĕ ƀu dưi ôh”.

Bơ̆ ayong A Brít, ƀơi plơi Đăk Viên, să Tê Xăng, tơring glông Tŭ Mrông pơsit:

“Ta pla sâm pơgang rah dlai hăng pơgang rah anih anom dô̆. Pla sâm ƀu plă dlai, pơgang dlai hmâo sâm dô̆ hơdip”./.   

Siu H’ Prăk: Pơblang