VOV4.Jarai-Klin kheng Covid 19 ăt ngă tơnap tap bơbeč djơ̆ lu mơnuih ngă hmua kual Dap Kơdư bơngơ̆t biă mă yua hlăk kiăng hơmâo hơdôm rơtuh rơbâo čô mơnuih pĕ kơphê bơyan pĕ kơphê thun 2021-2022. Samơ̆, tơlơi anai ăt ngă tơnap, khom pơtrut anom bruă kơphê pơmin hơdră pơblih pla pơjing hăng sĭ mơdrô tui jơlan gah bong glăi rơnuk rơnua hăng tơlơi lông lăng mông anai. Ƀuh rơđah, kơphê Kual Dap Kơdư găn rơgao tơlơi tơnap tap, ăt djă hnong rơnoh sĭ mơdrô, bong kjăp gơnam sĭ mơdrô bơwih ƀong huă phun kơ mơnuih mơnam amăng kual.

Amăng lu mơta tơlơi dŏ bơngơ̆t ĕp mơnuih pĕ kơphê hăng bơngơ̆t pơgang hơđong bruă mă amăng mông kơniă pĕ pơhrui glăi, hơdôm ding kơna mơ̆ng Anom bruă ngă ƀong hrom sĭ mơdrô Phượng Hoàng, să Ia Nan, tơring glông Đưk Kơ, tơring čar Gia Lai ăt đăo kơnang mơ̆n kơ bruă mă.

Ơi Nguyễn Tấn Duy, Khua anom bruă ngă ƀong hrom brơi thâo, sang bruă gơñu jơnum 18 grup ngă hrom pla kơphê, akŏ pơjing khul grup pơtruh nao rai tơlơi pơhing online pơkĕ nao rai plăng internet pôr pơthâo tơlơi pơhing hăng măi telephôn djă hyu kiăng tañ thâo kơ hrơi mông pơkă nao pĕ pơhrui kơphê; nao bưp pơčrông sai hăng sang bruă sĭ mơdrô ƀơi kual plơi pla, hơmâo ƀing mă bruă apah pơdơi mă bruă rơkâo čih anăn apah ƀing anun pĕ kơphê; dăp hơdră tum teč pơpha bruă mă kơ mơnuih mă bruă apah-rơdêh pơdŭ pơgiăng lơ̆m pĕ pơhrui kơphê.

Ơi Duy đăo kơnang lĕ, hăng tơlơi prăp lui tong ten tui anun, bruă pĕ pơhrui kơphê 550 hektar mơ̆ng ngă ƀong hrom gơñu huăi tơ̆i đưn ôh:

“Anom ngă ƀong hrom jơnum djop grup ngă bruă pla kơphê pơdjru nao rai. Bơhmutu grup A hơmâo đơ đam pla kơphê lu kơƀah mơnuih pĕ kơphê lĕ ngă hrom grup B, grup C nao djru pĕ, kah hăng pơblĭu. Dua lĕ ba nao rơdêh pơgŭ pơgiăg djru pơgiăng brơi kơphê tơl sĭm đang kơphê djru brơi ƀing hlăk dŏ pĕ, pơhrŏ ƀiă prăk apah rơdêh mơ̆ng mơnuih ƀôn sang. Lăng abih bang hơmâo hơdră ngă tui lu mơta, să anai, să adih, djru nao rai, amăng hrơi blan pĕ pơhrui kơphê”.

Kơphê tơsă mriah laih arăng hlăk pĕ ƀơi tơring glông Đak Hà, Kon Tum

Rĭm hektar kơphê hơmâo năng ai 60 čô mơnuih mă bruă, prăk apah năng ai 10 klăk prăk. Bơyan pĕ kơphê thun 2021-2022 anai, kual Dap Kơdư kiăng 35 klăk hrơi bruă pioh pĕ kơphê năng ai truh 600 rơbâo ha đang kơphê, sa tơlơi lông lăng ƀu anet ôh amăng hrơi mông hơmâo klin kheng djơh hăng ră anai, yua klin Covid 19 lar hyu hmar biă mă. Samơ̆ hăng hơdôm rơtuh rơbâo čô mơnuih ngă kông ñơn glăi mơ̆ng hơdôm tơring čar gah kual Dơnung lĕ, sa tơlơi lông lăng amăng kual samơ̆ pơblih jing tơlơi gêh găl. Bruă pĕ kơphê amra jing yak nao phrâo klă djru kơ ƀing mơnuih mă bruă anai, yua rơngiă laih bruă hơmâo bruă mă pơhrui ƀiă prăk kăk, djă glăi 600 klai prăk apah pơsir tơlơi tơnap tap kơ mơnuih mơnam amăng 2 blan bơyan pĕ kơphê.

Ơi Nguyễn Ngọc Trang, Kơ-iăng Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring glông Đak Hà, tơring glông hơmâo đơ đam kơphê prong hloh tơring čar Kon Tum brơi thâo, anom bruă kơphê mơ̆ng tơring glông ră anai pơphun ngă bruă klă laih, pla pơjing djơ̆ hơdră, anun yơh kiăng tañ pơdah thâo hơdră pơsir hĭ rơđah rơđong tơlơi tơnap tap hơmâo dơ̆ng. Rơgao hăng anai 3 wơ̆t hrơi tơjuh, tơring glông pok pơhai hơdră ngă tum teč brơi pơsir bruă pĕ kơphê ƀơi 10 rơbâo hektar đang kơphê amăng tơring glông:

“Tơdơi kơ pơkă lăng tong ten amăng tơring glông ăt dŏ rơbêh mơ̆n mơnuih mă bruă yua kơ anun, Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring glông pơkra hơdră pơpha bruă brơi pơtô pơblang, pôr pơthâo kơ mơnuih hlăk amăng thun mă bruă brơi nao pĕ kơphê. Git gai djop să, akŏ pơjing grup  pĕ kơphê amăng kual plơi pla. Laih anun jak iâu ngă tui pơblih nao rai pĕ kơphê kah hăng pơblĭu. Tơdah ngă klă amăng bruă pơtô lăi, jak iâu mơnuih ƀôn sang mă bruă pioh kơ mrô mơnuih hlăk dŏ mă bruă ră  anai amăng tơring glông pơphun nao pĕ kơphê amăng tơring glông sit mơ̆n bruă pĕ kơphê bơyan mơyan thun 2021 dưi djop mơ̆n”.

Pĕ kơphê hăng tơngan đôč, kual Dap Kơdư kiăng hơmâo dơ̆ng hơdôm hơpluh klăk hrơi bruă sa bơyan

Găn rơgao hăng pơblih phrâo kơtang sa jơlan hơdră sui hrơi, bruă kơphê kual Dap Kơdư hơmâo găn rơgao 15 thun laih pơblih phrâo. Ră anai, kơphê kual Dap Kơdư hơmâo atur kjăp, hăng lu pơjeh hiam phrâo, boh jor, asar; bơyan pĕ kơphê thun anai ñu sui hĭ ƀiă, gêh găl kơ bruă ƀhu hăng pơhang kơphê laih anun kơ-uă kơphê rơgoh asar hiam, anih dưm, anih pioh kơphê asar djop soh. Tui hăng ơi Thái Như Hiệp, Khua sang bruă sĭ mơdrô sa ding kơna Vĩnh Hiệp, sa boh anom bơwih ƀong sĭ mơdrô tuh pơ alin kơ bruă kơphê prong ƀơi Gia Lai, hăng atur kah hăng anun, anom bruă bơwih ƀong sĭ mơdrô kơphê dưi bong glăi hăng tơlơi tơnap tơ̆i dơnuai bruă pơdŭ pơgiăng yua kơ tal klin Covid 19 ngă phrâo anai, kiăng pơhlôm  kơ bruă mă pla pơjing hăng sĭ mơdrô, laih anun pơgang rơnuk rơnua kơ bruă bơwih bơwăng, ba kơphê sĭ mơdrô lu tui.

9 blan thun 2021, mah rơnoh kơphê sĭ mơdrô hăng tač rơngiao hrŏ 5,4% samơ̆ rơnoh sĭ mơdrô nao pơ dêh čar tač rơngiao ăt đĭ 3,2% pơkă hăng tal anai mơ̆n thun 2020. Ơi Hiệp brơi thâo, anom bruă kơphê kual Dap Kơdư hlăk đĭ kơtang tui, pok prong bruă gum hrom pơlir hơbit sĭ mơdrô kiăng hơmâo hră pơsit sĭ mơdrô hăng jar kmar laih anun pơkra ming kơphê hiam phara jing anŏ pô. Yua kơ anun, hrom hăng pơđĭ tui rơnoh sĭ mơdrô pơđĭ tui rơnoh bơwih ƀong huă kơ mơnuih mơnam, anom bruă kơphê dŏ pơblih ngă đĭ tui kơnuih amăng anih sĭ mơdrô ƀơi rŏng lŏn tơnah, kiăng pơgang anŏ pơđĭ kyar hơđong kjăp.

Pran jua kơ bruă hrưn đĭ anun lĕ pơlir hơbit ja hrơi  kjăp kơplah wah mơnuih ngă hmua, anom bruă sĭ mơdrô hăng Kơnuk kơna:

“Mơnuih ngă hmua pơblih tañ hăng grup ngă ƀong hrom ăt kiăơ tui anŏ kiăng rơnuk anai, anih či blơi kơphê; khom ngă tui anŏ pơblih phrâo hrom hăng sang bruă sĭ mơdrô pioh kah pơpha tơlơi pơhing, pơtrut ba gơnam sĭ mơdrô mơ̆ng plơi pla, tơring čar đĭ nao pơkă hnong dêh čar tŭ yap kơphê hiam. Anun lĕ, sa amăng bruă kiăng ngă prăp lui sui. Anai lĕ yua hơmâo tơlơi gir run mơ̆ng gong gai kơnuk kơna, djop gơnong bruă, sang bruă wai lăng mơ̆ng kơnuk kơna djru, ngă hrom hăng ƀing gơmơi laih anun mơnuih ngă hmua pơđĭ kyar hơđong kjăp hăng pơgang anŏ mơtah mơda”.

Kual Dap Kơdư hlăk yak nao amăng bơyan pĕ kơphê laih hăng rơnoh kơphê đĭ tui 5 rơbâo prăk sa kg pơkă hăng thun hlâo, truh ră anai 41 hăng 42 rơbâo prăk sa kg asar kơphê krô. Anai yơh tơlơi pơhing mơak pơtrut pran jua mơnuih mă bruă sĭ mơdrô, pla kơphê kiăo tui kjăp jơlan hơdră pla kơphê. Tơlơi pơblih anih ba sĭ mơdrô kơphê ƀơi rŏng lŏn toenah brơi ƀuh, rơnoh sĭ mơdrô ră anai, dưi djă kjăp hă ƀô̆ ƀudah  đĭ tui ăt aka ƀu thâo ôh.

Tui anun yơh, hăng rơnoh kơphê pơhrui glăi amra hơmâo truh 1 klăk 64 rơbâo tơn, mơnuih ngă hmua pla kơphê kual Dap Kơdư anai či pơhrui lu hloh kơ bơyan hlâo truh 8 rơbâo 200 klai prăk. Bong kjăp rơnuk rơnua tŭ yua amăng mông tơnap tap lông lăng, sit mơ̆n kơphê kual Dap Kơdư hlăk pơtrut pơđĭ tui rơnoh sĭ mơdrô mơ̆ng pô.

Nay Jek: Pơblang