Ƀơi să Ia Ly, tơring čar Gia Lai, ayong Phan Xuân Dương jing mơnuih ngă hmua rơgơi. Ñu brơi thâo, hăng bruă ngă kơphê, hơbâo pruai, ia jrao pơgang phun pla hăng ia pruih yơh rơngiă prăk lu, laih anun plai mơn huač prăk tơdah ta ngă tui 3 tơlơi djơ̆: djơ̆ gơnam ngă hmua, djơ̆ hrơi mông, djơ̆ hăng anŏ kiăng mơ̆ng phun pla; rơngiao kơ anun dong, ta dưi mă yua anŏ hơmâo đam đang hmua mơtăm či pơ ala brơi hơbâo pruai, gơnam či blơi yua. Tui jơlan ngă bruă anai, sang anŏ ayong Dương mă kơđuh pơtơi mơ̆ng hơdôm hmua đang pla pơtơi, mơnŏng pơkra mơ̆ng akan či pơđăm bơbrŭ hrŏm hăng mơnong hơdip amăng lŏn, či pơkra rai hơbâo pruai hơdjă kơ phun kơphê. Lui hĭ kơnang kơ gơnam blơi mơ̆ng rơngiao, ñu mă yua djah djâo amăng đang hmua či ngă pơhiam brơi lŏn hmua, mơ̆ng anun jing huăi rơngiă đơi prăk ôh. Boh tŭ yua ƀơi anăp lĕ prăk blơi hơbâo kmơk pruai, mơnong rông phun pla aset tui laih.

“Hlâo adih, ta pruih jrao kơ ha kơphi, lơ̆m ha kơphi rơngiă năng ai 200.000 prăk. Bơ ră anai ta pơkra rai hơbâo hăng djah djâo bơbrŭ mơ̆ng mơnong hơdip vi sinh, jing rơngiă năng ai 60.000 prăk đôč. Tŭ yua biă mă, huăi ngă duam ruă dong, hơdjă kơ ayuh hyiăng dong”.

Hăng pô ngă hmua Nguyễn Trung Đoàn, ƀơi să Kon Gang, tơring čar Gia Lai, lŏn ñu kiăng hyôk, hiam hơdjă, kiăng hơmâo mơnong hơdip amăng lŏn, hơmâo rok tok. Lŏn ƀu klă ôh tơdah ta pruai lu đơi ia jrao hoá học. Plih bruă ngă hmua mơ̆ng rông phun jing rông lŏn kiăng hơmâo mông mơn, samơ̆ lơ̆m ta thâo rơđah tơlơi gơgrong mơ̆ng lŏn hăng đang hmua, mơnuih ngă kơphê amra thâo prăp rơmet hlâo, plai ƀiă prăk ngă hmua ƀu kiăng đơi.

“Hlâo adih mă yua hơbâo pruai jrao lu, samơ̆ hơdôm thun giăm anai, hăng ia jrao arah lĕ sang anŏ gơmơi ƀu yua dong tah, gơmơi mă yua hơbâo pruai hơdjă pơđăm mơ̆ng djah djâo yơh lu”.

Kiăng asar kơphê hiam, pơjeh hlôm, kiăng ngă bơkơnar mơ̆ng bruă pla, wai lăng, pĕ pơhrui truh kơ pơkra gơnam. Mơ̆ng hơdôm blah đang ngă hmua tui tơlơi pơtô ba rơnuk rơnua, glăk hơmâo anom ngă ƀong hrŏm ngă hmua pơtruh nao rai, bang hyu djŏp anih. Hrŏm hăng anun, hơdôm anom ngă ƀong hrŏm lăng yom bruă pơkra, pơđĭ tui anŏ klă mơ̆ng gơnam tam laih anun ĕp anih ba sĭ hơđong, djru pơđĭ tui anŏ klă, hiam  hăng anŏ yom mơ̆ng asar kơphê. Ơi Phạm Văn Kha, Khua anom ngă ƀong hrŏm Ngă hmua Tam Điệp Xanh, să Kon Gang, tơring čar Gia Lai brơi thâo:

“Ƀing adơi ayong amăng anom ngă ƀong hrŏm ha thun hơmâo 4 wơ̆t nao hrăm bruă laih anun pơtô brơi adơi ayong amăng anom ngă ƀong, anun lĕ ngă kơphê hơđong kjăp ta khŏm ngă pơhiam lŏn đang. Ta rông phun pla hiưm pă ƀu mă yua ôh jrao gun arăng kŏm, ta kơnong yua hơbâo kmơk pruai mơ̆ng djah djâo hla kyâo bơbrŭ đôč, anun kah lŏn mơng hiam, phun pla hiam tui mơn”.

Lơ̆m lŏn hmua hơmâo wai lăng klă, phun kơphê čăt hiam mơn, mơnuih ngă hmua plai mơn huač prăk kăk, gơnam pơhrui hơmâo lu tui, djơ̆ tui hăng anŏ kiăng mơ̆ng anih blơi gơnam. Anai jing jơlan gah ngă kơphê ƀơi Gia Lai đĭ kyar dlăm, yom hloh.

Pơhrŏ rơnoh prăk yua samơ̆ ƀu ngă pơhrŏ boh tŭ yua hiam ôh, anun jing gai kal, boh khuă djru kơ mơnuih ngă hmua pla kơphê dưi hơđong kơjăp ƀơi anăp tơlơi pơblih na nao amăng anom sĭ mơdrô hăng ayuh hyiăng lơ̆n adai ngă. Tui anun, pơpă ñu črăn phun mơ̆ mơnuih ngă hmua ƀư̆ pơkra glăi amăng bruă mă? Đing bruih ia pơkrem hă ƀudah bruă pơkă glăi rơnoh dưm hơbâo pruai, kmơ̆k kơ phun pla kiăng ba glăi boh tŭ yua lu hloh? Či anai, ƀing ta čơkă hmư̆ tơlơi tơña hăng bơră ruai plah wah pô čih tơlơi pơhing hăng ơi Võ Văn kế, mơnuih apăn bruă ƀơi Sang bruă pơsur ngă hmua tơring čar Gia Lai, pioh ĕp hơdră djơ̆ lăp hloh kơ bruă či ngă!

-Amăng bruă pla kơphê ƀơi Gia Lai ră anai, rơnoh prăk pơpă mơnuih ngă hmua dưi pơblih pơhrŏ ƀiă prăk tuh pơ alin samơ̆ ăt pơhlom boh tŭ yua kơ phun pla ơ ơi?

-Ơi Võ Văn Kế: Amăng bruă pla kơphê, tơlơi mơ̆ tuh pơ alin blơi hơbâo pruai, gơnam yua djop mơta amăng bruă či ngă hmua tui tơlơi juăt hơđăp, jing bruih ia hơdôm kiăng, laih anun anŏ pơblih ayuh hyiăng jai kraih kiăng pơđĭ tui rơnoh prăk bruih ia. Mơnuih ngă hmua ngă hnun huač biă mă. Ră anai, ayuh hyiăng lơ̆n tơnah pơblih ƀu hơđong, bơyan phang tui tơđar mơ̆ng blan 3 truh blan 5 kơtang biă mă adai pơđiă, anun yơh rơnoh prăk apah prăk blơi ia săng, apah yua apui lu, apah hrơi bruă ăt pơmă, anun yơh bơbeč djơ̆ kơ rơnoh prăk yua amăng sang anŏ, jŭ yap glăi prăk kăk rim sang anŏ khom pơmin nao. Ƀing gơmơi hơmâo kơsem min, ngă tui jơlan hơdră djru mơnuih ƀôn sang pơhrŏ ƀiă rơnoh prăk blơi hơbâo pruai. Khul ngă bruă pơsur ngă hmua pok pơhai ngă tui lu hơbô̆ bruă pơhrŏ ƀiă rơnoh prăk apah blơi ia săng pruih ia, mrô tal pruih hơdôm wơ̆t, rơnoh ia či pruih hơdôm pă. Bơmhu hlâo adih pruih hơdôm kiăng mơ̆ng 400-450 lit lơ̆m sa phun, sa luh kơphê, ră anai ta pơkrem hĭ kơnong bruih djop mơsah năng ai mơ̆ng 200-250 lit djop yơh. Sit mơ̆n boh sui hrơi pruih mơ̆ng tal hlâo hăng tal tơdơi tui hluai phun pla, lăng ñu dŏ hiam hăng hlăk đĭ prong, kơsem nao či pruih.

-Ơ ơi, hăng bruă ba pruih kmơ̆k, dưm hơbâo lĕ kiăng ngă tui hơdră hơgĕt dưi pơkrem prăk, huăi ngă huač soh sel samơ̆ ăt djop anŏ ngă hiam kơ phun kơphê ta lĕ?

-Ơi Võ Văn Kế: Hăng hơbâo pruai, dưm kmơ̆k, ƀing gơmơi pơtô brơi mơnuih ngă hmua, sa lĕ pruai hơbâo tui hluai anŏ či kiăng mơ̆ng phun pla rĭm črăn, bơyan adai, dưi mơ̆n pơkă lăng hnơ̆ng či pruai tui bơyan phara soh. Dua lĕ brơi ba yua hơbâo pruai pơkra mơ̆ng djah djâo, eh hlô rông, kiăng ngă rơ-un lơ̆n, djă hnơ̆ng djrưh mơsah amăng bơyan không, yua rơnuk anai adai pơblih pơđiă kơtang. Djru kơ phun pla djrưh rơ-ơ̆ a nao. Laih dơ̆ng đing nao kơ rơnoh pơhrui glăi boh troh, tơdơi anai đing nao pơčrâo anih ngă hmua, pla pơjing brơi mơnuih blơi thâo tong ten. Ƀing gơmơi hlăk ngă tui lu jơlan hơdră, hrŏm hăng jơlan hơdră piho kơ bruă pla kơphê lĕ, jŭ yap glăi rơnoh prăk tuh pơ alin hăng pơđĭ rơnoh prăk pơhrui glăi kơ mơnuih ƀôn sang pơkă hăng tơđar mơ̆ng 30-40%, anun lĕ hơdră ngă amra tŭ yua sit nik, pơhrŏ rơnoh prăk tuh pơ alin đut tơhnal.

-Hnun hă, bơ ia bruih lĕ hơmâo hơdră hơgĕt mơ̆n djru mơnuih ngă hmua dưi pơkrem ia pruih, apui yua hăng ia săng ăt kah hăng hrơi bruă, biă mă ñu amăng bơyan phang adai pơđiă không kơtang, kiăng phun kơphê ăt đĭ hiam?

-Ơi Võ Văn Kế: Hăng ia bruih phun pla bơyan phang kah hăng ră anai ăt sa tơlơi lăp đing nao mơ̆n. Lu mơnuih ngă hmua gơñu prăp lui laih ĕp ia bruih, kah hăng khuer ia amăng gŭ lŏn, samŏ gơmơi čang rơmang pruih thâo pơkrem ia, pruih hăng đing ia rô anet, ia tơdjôh brĭ brĭ klă hloh, bruih ia gai črač dar nao rai, anăm bruih ôh ơ ŭk hrup hlâo. Pơkom pioh rơ̆k čăt amăng đang hmua, pruih ia hnun kah dưi mơsah sui, anŏ djrưh dŏ na nao amăng đang, ngă rơ-ơ̆ phun pla, huăi rơngiă hĭ ia amăng lơ̆n amăng bơyan phang laih anun bơyan hơjan ăt huăi ia kor ngă tơhroh đuăi lơ̆n tơdah hmua kơdư. Hơdră anai, gơmơi brơi ngă tui hơmâo boh tŭ yua laih truh ră anai. Sa mơta tơlơi dơ̆ng, tơdah pơkom pioh rơ̆k lĕ, tal bruih ia amra sui hloh. Bơmhutu, hơmâo rơ̆k mơda čăt amăng đang djuai rơ̆k tu, gah rơngiao pơ-iă amăng gŭ lơ̆n adih ia djrưh đôč, sui 20 hrơi tŭ mơ̆n pruih glăi, samơ̆ ƀing gơmơi lông ngă lăng mơ̆ng 35-40 hrơi pruih glăi ăt huăi lơi, phun pla dŏ hiam đôč. Anun lĕ hơdră pơkrem prăk ia săng, prăk apah mă bruă pruih ia samơ̆ phun pla ăt đĭ hiam đôč, boh tui tơđar mơ̆n.

-Bơ bruă pla kơphê kiăng lăi pơthâo hơdră phrâo hơgĕt, tŭ mă tơlơi djru ba mơ̆ng khul ngă bruă pơsur ngă hmua ƀudah ngă hrŏm jơlan hơdră hơgĕt lĕ djru ba, dưi bưp hăng tơña hlơi hăng sang bruă ƀing gih anun lĕ?

-Ơi Võ Văn Kế: Lơ̆m pơmut glăi gong gai plơi pla, tơring čar kah hăng ră anai, lu să hơmâo Grup pơsur ngă hmua amăng plơi pla. Bơ sang bruă pơsur ngă hmua gưl tơring čar lĕ, gơmơi hơmâo hơdră rĭm thun pok pơhai ngă tui lu hơbô̆ bruă demo ƀơi să, ngă hrŏm hơbit mơ̆ng khul pơsur ngă hmua tơring čar truh pơ să, plơi pla, anun lĕ pơtruh brơi hăng gơmơi tong ten biă mă, mơnuih ngă hmuă ăt mơak mơ̆n. Rĭm thun, gơmơi pơphun hơdôm rơtuh anih pơtô glăi tơlơi thâo wơ̆t hăng anih pok ƀơi să pơpă či kiăng, sang bruă gơmơi nao tơl anih pơtô glăi, ba yua boh thâo ia rơgơi phrâo sit mơnuih ngă hmua či kiăng laih anun khua mua apăn bruă gong gai plơi pla kiăng ăt hnun mơ̆n.

-Hnun hă, bơni kơ ih lu hŏ!