Rơbêh 50 thun anai, sang anŏ ơi Chu Đình Minh, dŏ amăng ƀôn prong Hà Nội ăt glăk gir run hyu ĕp tơlang tơleh ama ñu lĕ tơhan djai pơsăn drơi Chu Đình Thân. Sang anŏ ñu kơnong thâo ama ñu djai ƀơi tơdron blah wang Quảng Trị. Ñu đĭ rơdêh thut hyu ĕp ƀơi hơdôm pơsat dor tơhan ƀơi tơring čar Quảng Trị, samơ̆ truh ră anai ăt aka ƀu ĕp ƀuh ôh. Djă ba pran hning rơngô̆t, ơi Chu Đình Minh rôk tui hơdôm pơnăng sang sô hơđăp dŏ luh yua djơ̆ phao kơtuang đưm hlâo adih. Ñu đăo gơnang, ama ñu ăt dŏ đih glăi ƀơi yŭ lŏn jum dar plơi prong sô hơđăp anai.

“Lơm kâo tơkeng rai hăng hơdip truh prong, kâo aka ƀu bưp ama ôh. Kâo kơnong thâo ama kâo rai blah ayăt djai pơsăn drơi ƀơi plơi prong sô hơđăp Quảng Trị anai. Dŏ ƀơi anih sô hơđăp anai, lăng nao pơnăng plơi prong sô hơđăp Quảng Trị prong glông, sir kjăp tui anai, djơ̆ boh ƀom, boh mĭn ăt pơčah răm rai, mơ̆ lăi hơget nao ană mơnuih. Sang anŏ gơmơi kơnong pơmĭn tơdah bưng băi amra ĕp ƀuh, mah dŏ hơnong sa per tơlang arăng pơsit lĕ tơlang ama, tơlơi anai ăt ngă mơ-ak amăng pran jua yơh.”

Amăng kual lŏn Quảng Trị sông kơtang hăng mơyang ăt dŏ lu anŏ pioh glăi mơng rơnuk blah wang, ăt hơmâo ƀing ling tơhan rĭm hrơi glăk hyu ĕp tơlang tơleh ƀing gŏp. Amăng pơ-iă hang kual Tong krah, ƀing tơhan hyu ĕp pơƀut glăi tơlang tơhan djai pơsăn drơi glăk hyu čoh, hyu klơi. Ƀing gơñu klơi ĕp ten yua kơ hŭi lŏm hĭ hơdôm anih him lăng hơmâo tơlang tơleh tơhan djai pơsăn drơi. Đại úy Lưu Văn Trí, grup ĕp tơlang tơleh tơhan Anom bruă bơwih ƀong-ling tơhan 337, kual tơhan mrô 4 brơi thâo, blah wang pơđut hĭ sui laih, bruă ĕp glăi tơlang tơhan jai tơnap tap tui.

“Hơdôm gơnam pioh hrŏm hăng tơlang tơleh, hơdôm bơnal yu đưm hlâo adih arăng yua klon tơhan djai, ră anai hơdôm bơnal anai dor amăng lŏn rơbêh 50 thun laih anun ăt phŏ hĭ mơn. Ƀing tơhan hyu klơi pơƀut glăi lêng kơ kiăo tui lăng tong ten, kiăng kơ kuăi hĭ lŏn hăng hyu ĕp. Lơm dor amăng lŏn ăt lu wŏt djơ̆ ƀom mĭn, ră anai dŏ raih daih đôč.”

Hơdôm thun rơgao, hrŏm hăng tơlơi git gai mơng Ping gah, kơnuk kơna, tơlơi gir run mơng djop ding jum, gơnong bruă, gong gai ƀon lan hăng ling tơhan glăk ngă tui bruă jao, bruă hyu ĕp tơlang tơleh tơhan djai pơsăn drơi hơmâo pơphun na nao. Amăng rơwang thun 2021-2025, đơ đam dêh čar hơmâo hyu ĕp hăng pơƀut glăi giăm 7.000 per tơlang tơleh tơhan; tŭ mă giăm 13.500 gơnam pioh pơčrang lăng (hơmâo tơlang tơleh hăng kơtăk drah mơnuih amăng sang anŏ); ĕp pơƀuh brơi anăn kơ rơbêh 100 tơhan djai pơsăn drơi hăng bruă pơčrang lăng ADN hăng rơbêh 2.500 tơhan djai pơsăn drơi tui ĕp pơƀuh sit nik; pơphun tŭ mă giăm 60.000 ia kơtăk drah kiăng pơjing anih djă pioh Gen mơnuih amăng sang anŏ tơhan djai pơsăn drơi.

Truh ră anai, ăt dŏ giăm 175.000 per tơlang tơleh aka ƀu ĕp ƀuh hăng rơbêh 300.000 boh pơsat tơhan aka ƀu thâo anăn. Lơm anun, tơlơi gal ngă tui jai tơnap tap ƀiă yua kơ sui đơi, anŏ pioh glăi mơng rơnuk blah wang jai hrơi lŏm hĭ.

Phrâo anai, ƀơi anih gru grua dêh čar yôm phăn plơi prong sô hơđăp Quảng Trị, Khua apăn bruă Ping gah, Kơ-iăng Khua dêh čar yă Phạm Thị Thanh Trà, Khua khul git gai dêh čar kơ bruă hyu ĕp, pơƀut glăi hăng ĕp pơƀuh anăn tơlang tơleh tơhan djai pơsăn drơi hơmâo pơphun “Hơdră bruă 500 hrơi mlăm pơtrut ngă tui bruă hyu ĕp, pơƀut glăi hăng ĕp pơƀuh anăn păn tơleng tơleh tơhan djai pơsăn drơi”. Tui anun, rơwang tal 1, mơng blan 1/2026 truh blan 7/2027 amra pơgiong bruă mă tơlang abih bang tơhan aka ƀu hơmâo anăn ƀơi pơsat dor tơhan amăng đơ đam dêh čar (giăm 230.000 boh pơsat) hăng hơdôm per tơlang tơleh phrâo ĕp ƀuh, pơƀut glăi.

Rơwang tal 2, mơng blan 7/2027 truh blan 12/2030 amra kơsem min kiăng pok pơhai mă tơlang hăng hơdôm boh pơsat tơhan djai pơsăn drơi kar hăng ha bơnah tơlơi pơhing samơ̆ aka ƀu pơsit brơi anăn păn hăng mrô tơlang phrâo ĕp ƀuh, pơƀut glăi. Sa amăng hơdôm tơlơi yôm hloh mơng akŏ bruă anai lĕ pơtrut kơtang yua boh thâo phrâo ADN amăng bruă ĕp pơƀuh brơi anăn tơlang tơleh tơhan. Hlâo anun, bruă ĕp lăng gơnang nao hơdôm gơnam yua, anih klơi ƀuh, ƀudah tơlơi bơră ruai glăi, ră anai yua boh thâo phrâo pok rai jơlan phara ƀiă, bruă ĕp pơƀuh anăn djơ̆, tañ ƀiă.

Bruă pơphun “Hơdră bruă 500 hrơi mlăm” ƀu djơ̆ kơnong lĕ sa tơlơi pơčeh ngă bruă đôč ôh mơ̆ ăt pơsit tong tơlơi gir run mơng djop anih anom kơđi čar. Tal blung a, bruă hyu ĕp hăng ĕp pơƀuh anăn tơhan djai pơsăn drơi hơmâo pơphun prong amăng đơ đam dêh čar, hăng hơdôm hơnong pơkă tong ten, hrơi mông rơđah rơđông hăng jak iâu tơlơi mut hrŏm mơng djop khul tơhan, gong gai ƀon lan, gơnong bruă boh thâo ia rơgơi hăng mơnuih amăng sang anŏ tơhan.

Kơ-iăng Khua dêh čar yă Phạm Thị Thanh Trà rơkâo:

“Bruă hyu ĕp, pơƀut glăi hăng ĕp pơƀuh anăn păn tơleng tơhan djai pơsăn drơi ƀu djơ̆ kơnong lĕ bruă jao đôč ôh mơ̆ blung hlâo hăng yôm hloh lĕ pơdah pran hơdip hiam anun lĕ “Mơñum ia hơdor kơ pô klơi”, anai lĕ bruă jao kơđi čar yôm phăn mơng Ping gah, Kơnuk kơna hăng mơnuih ƀôn sang; anai lĕ bruă hơdor tơngia brơi ƀing tuh drah pơčah asar yua kơ lŏn ia ta. Laih dng, anai lĕ bruă ngă mơng hơtai boh-sa tơlơi pơčrâo trun pơtrut ƀing ta anăm kaih dong tah, anăm tŭ hăng hơdôm bruă mơ̆ ƀing ta hơmâo ngă laih, kiăng gir run, khut khăt ƀiă dong kiăng ba ƀing tơhan sông kơtang, tơhan djai pơsăn drơi pơwot glăi pơ plơi pla amĭ ƀă ama ba, glăi pơ sang anŏ, anih pơanăn ƀing gơñu.”

Anăp nao tal hơdor glăi 80 thun hrơi tơhan rơka-tơhan djai pơsăn drơi, “Hơdră bruă 500 hrơi mlăm pơtrut ngă tui bruă hyu ĕp, pơƀut glăi hăng ĕp pơƀuh anăn păn tơlang tơleh tơhan djai pơsăn drơi” ba tơbiă hơdôm hơnong pơkă tong ten amăng bruă hyu ĕp hăng pơƀut glăi giăm 7.000 per tơlang tơleh, pơčrang lăng giăm 18.000 AND, pơjing anih djă pioh Gen mơnuih amăng sang anŏ; laih dong pel ĕp hơdôm kual lŏn ăt dŏ ƀom mĭn, boh pơtuh mơng rơnuk blah wang kiăng pok jơlan brơi bruă hyu ĕp mơnuih rơngiă. Hơdră bruă anai ăt pok rai tơlơi čang rơmang mơng mơnuih amăng sang anŏ amra čơkă tơhan djai pơsăn drơi pơwot glăi tơdơi kơ rơbêh 50 thun dŏ tơguăn./.