Rĭm mơguah hrơi tơjuh, sang jơnum đăo hiam phrâo Plei Mơ Nú, phương An Phú, tơring čar Gia Lai, hmư̆ ok or arăng glăk iâu lăi hăng adôh. Mơng hơdôm ară jơlan, ƀing mơnuih tui đăo nao jơnum, lu đah kơmơi ƀă ană bă. Ơi Puih Blik, Khua git gai tơring đăo Plei Mơ Nú brơi thâo: “Hlâo adih sang jơnum amăng plơi, pơkra bơbung tôl anun hơ-uh hang biă, ngă glêh tơnap lơm pơphun jơnum. Ră anai hơmâo sang jơnum phrâo, ană plơi pla hok mơ-ak biă, yua sang jơnum prong rơhaih. Hrơi rơma nao iâu lăi ƀơi rĭm boh tơring. Bơ truh hrơi dua, hrơi pă, djop tơring rai hrăm adôh pơ anai”.

Kar kăi tui anun mơn, ƀơi plơi Pác Rà, să Lý Bôn, Cao Bằng, rĭm wŏt hrơi tơjuh dua wŏt amăng mơguah hrơi pă hăng tlam hrơi tơjuh, sang jơnum amra hmư̆ arăng adôh, pơđok hơdrôm hră, iâu lăi. Tơlơi pơlir nao rai hăng tơlơi đăo ƀu djơ̆ kơnong pơhlôm djơ̆ tơlơi kiăng đôč ôh mơ̆ ăt ba glăi tơlơi pơplih prong amăng tơlơi hơdip mơda. Mơnuih ƀôn sang amăng djop plơi pla phara ăt nao pơ Pác Rà jơnum pơƀut. Ayong Vàng A Dơ, dŏ amăng să Lý Bôn brơi thâo: “Ha wŏt hrơi tơjuh tơring đăo amra jơnum dua wŏt amăng hrơi pă hăng hrơi tơjuh, lơm nao jơmum ƀut hrŏm, ñu hur har hok mơ-ak biă, tơlơi hơdip ăt pơplih mơn. Kah hăng bruă pơlăi nao rai anăm mơñum tơpai, djŭp hŏt. Pơlăi nao rai kiăng abih bang ngă bruă hiam. Ñu dưi pơlăi nao rai tui hluai pô”.

Hrŏm hăng hơdôm mông jơnum tui tơđar, hơdôm hrơi ngă yang, jơnum pơprong tui tơlơi đăo hơmâo gong gai ƀon lan ngă gêh gal kiăng pơphun prong hloh anun lĕ ngă yang phơ̆t đản, ngă yang Vesak mơng đăo phơ̆t; hrơi No-el, hrơi khua yang hơdip glăi mơng tơlơi đăo khŏp hăng tơlơi đăo hiam phrâo, ngă yang Ví Đức Chí Tôn, ngă yang Thượng ngươn mơng tơlơi đăo Cao Đài, blan Ramadan mơng ƀing tui đăo Islam; ngă yang phơ̆t đản mơng Tịnh độ Cư Sĩ Phật hội Việt Nam, đăo phơ̆t Hòa Hảo…

Tui tơlơi sit nik bruă pơphun jơnum pơƀut amăng dêh čar lĕ atur phun kiăng Việt Nam jing anih tui nao rơnuk rơnua, đăo gơnang brơi hơdôm jơnum pơƀut pơprong amăng rŏng lŏn tơnah. Pơdah tong ten lĕ bruă Sang gum hơbit djop dêh čar 4 wŏt ruah Việt Nam kiăng pơphun ngă yang phơ̆t đản Sang gum hơbit djop dêh čar (thun 2008, 2014 hăng 2019, 2025). Ơi Ven Khemachara Bhikkhu, kơ-iăng Khua čih pioh khul pơlir đăo phơ̆t jar kmar, lơm nao ngă yang Vesak thun 2025 brơi thâo: “Anai lĕ sa amăng hơdôm jơlan hơdră akŏ phun hăng yôm phăn biă mă. Abih bang mơnuih mơng djop dêh čar lêng kơ rai mut hrŏm”.

Ha bơnah pơdah tong ten tơlơi hiam klă hăng pok phư amăng hơdră bruă amăng tơlơi đăo ƀơi Việt Nam, anai lĕ tơlơi gum djru hăng ƀing mơnuih juăt hmư̆ tui hơdôm tơlơi đăo phrâo ƀu hiam. Gong gai hăng abih bang mơnuih lêng hur har čơkă, ngă gêh gal, djru brơi ƀing mơnuih hlâo anun kiăo tui tơlơi đăo ƀu hiam dưi pơwot glăi tui tơlơi đăo hơđăp. Ayong Kpă Pih dŏ amăng să Chư Sê, tơring čar Gia lai lĕ sa amăng ƀing mơnuih tui anun, ñu brơi thâo: “Hlâo anun ñu kiăo tui Tin Lành Đê Ga. Ñu lăng bruă anai ƀu djơ̆ ôh. Lơm pơwot glăi, ñu hơmâo ƀing apăn bruă să jum alum, hơdôm tơlơi tơnap tal hơmâo ƀing apăn bruă să djru brơi”.

Rup rap hiam klă mơng hơdôm tơlơi đăo hơmâo pơdah kơdrưh ang mơng tơlơi đăo amăng tơlơi hơdip ƀơi Việt Nam. Hơdôm mrô jŭ yap amăng hră lăi pơthâo tal hơdor glăi 70 thun akŏ pơjing gơnong bruă wai lăng kơnuk kơna kơ tơlơi đăo (thun 2025) brơi ƀuh: Tơlơi ngă yang, tơlơi đăo ƀơi Việt Nam tŏ tui pơđĭ kyar wŏt pok prong hăng djơ̆ dơlăm. Tơdah hlâo thun 1990, Việt Nam hơmâo kơnong 3 tơlơi đăo hơmâo tŭ yap, truh ră anai hơmâo tŭ yap brơi 43 khul đăo dong amăng 16 tơlơi đăo, hăng giăm 27,7 klăk čô mơnuih kiăo tui (dưm dưm 27% mrô mơnuih), rơbêh 61.000 khua tơring đăo, giăm 145.000 čô mơnuih djru bruă hăng giăm 30.000 anih jơnum pơƀut.

Bruă pơƀuh tong ten hăng djơ̆ tơlơi phiăn mơng hơdôm tơlơi đăo ăt pơdah lơm rĭm thun, hơdôm rơbâo tơlơi ngă yang tui tơlơi đăo hơmâo pơphun, pơhưč lu mơnuih tui đăo hăng mơnuih ƀôn sang mut hrŏm. Hơdôm tơlơi ngă yang hơmâo pơphun hơđong, hơdôm tơring đăo hơmâo tơlơi gal pơđĭ kyar hăng tơlơi ngă yang pơprong jar kmar hơmâo pơphun truh kih, anai lĕ tơlơi kơđŏm glăi yôm phăn, brơi ƀuh tơlơi đăo ƀơi Việt Nam glăk rôk tŏ tui jơlan hiam.

Tơlơi phiăn kơ tơlơi ngă yang, tơlơi đăo (čih pơkra glăi) dưi mă yua dong mơng kơnôl 1/1/2027 amra tŏ tui pơhlôm brơi klă ƀă tơlơi dưi tui hơdôm tơlơi đăo mơng mơnuih ƀôn sang, laih dong ngă gêh gal kiăng hrơi mông jơnum pơƀut hơmâo pơphun gêh gal, djơ̆ tơlơi pơkă amăng tơlơi phiăn. 

Tơlơi dưi tui đăo ƀơi Việt Nam hơmâo pơjing rai djơ̆ tơlơi sit nik amăng tơlơi hơdip mơda mơng rơbêh 27 klăk mơnuih tui đăo: tơlơi hơdip hơđong, pơlir kjăp hăng mơnuih mơnam. Rup rap kơ tơlơi pơhlôm brơi hiam, rơđah rơđông hăng jai hrơi pơđĭ kyar./.