VOV4.Jarai- Hơdôm thun rơgao, tơlơi dưm kơnar bơnai hăng rơkơi ƀơi Daklak hmâo laih lu bôh than, hăng mrô đah kơmơi gum hrom gưl Ping gah, anom bruă hmâo 25,4% (đĭ 3,4% pơhmu hăng rơwang bruă hlâo), gưl tơring glông 16,4% (đĭ 3,2% pơhmu hăng rơwang bruă hlâo). Amăng anun, đah kơmơi djuai ania ƀiă hmâo anăp nao laih hơdôm yak dlông amăng hrăm bruă, kơsem min, mă bruă hăng hyu mă bruă, hmâo mă lu bôh than prong amăng lu bruă, pơsit bruă mă mơng pô amăng mơnuih mơnam, pơdŏng sang anô̆ trơi pơđao, yâu mơ-ak hăng djru pơđĭ kyar hrom mơng tơring čar. Tơlơi čih mơng pô hyu mă tơlơi pơhing phrâo Gong phun jua pơhiăp dêh čar Việt Nam kơ hơdôm bôh than truh kih mơng đah kơmơi thâo hră djuai ania ƀiă tơring čar Daklak, rơkâo ơi pang, yă dôn hăng ƀing gơyut hmư̆ hrom:

Hăng sa cô đah kơmơi ơi jrao djuai ania ƀiă hlăk ai hloh Anom pơjrao tơlơi ruă tưp Sang ia jrao prong kual Dăp Kơdư, samơ̆ ơi ia jrao Ayun Thị Ánh Hồng, tơkeng thun 1991, djuai ania Êđê tañ hmâo tơlơi đăo gơnang mơng ƀing gŏp hăng tơlơi kiăng khăp mơng mơnuih ruă. Mơng blan 7/2021 truh ră anai, lom tơlơi klin Covid-19 ƀơi tơring čar ngă tơnap, ơi ia jrao Ánh Hồng dưi pơkiăo nao mă bruă ƀơi Sang ia jrao pơjrao mơnuih ruă klin mrô 1, ƀơi anăp bơwih brơi, lăng tui hăng pơjrao brơi mơnuih ruă Covid-19, ơi ia jrao Ánh Hồng brơi thâo, klin ruă ngă tơnap ngă pô gleh glar hăng gơgrong ba lu tơlơi huĭ rơhyư̆t hloh, samơ̆ ăt lĕ sa tơhnal gal prong pioh pơhrăm pô, kơsem min, pơđĭ tui bôh thâo bruă mă kơ pô:

“Amăng gơnong bruă ia jrao lĕ jơlan gah mơng ƀing gơmơi lĕ hrăm, hrăm dong, hrăm na nao, ƀu pơdơi, yua kơ gơnong bruă ia jrao sa gơnong bruă kiăng hrăm na nao, ngă juăt hăng hơdôm bôh thâo phrâo amăng pơsit tơlơi ruă hăng pơjrao tơlơi ruă. Yap biă lĕ kâo kah hăng sa čô ơi ia jrao hlăk ai hloh Anom, jơlan hrăm bruă mơng kâo dô̆ sui, samơ̆ tơlơi klin ruă ƀơi tơring čar glăk kơtang anun bruă mă ƀơi anăp mơng ƀing gơmơi lĕ pơgăn klin, sit yơh lom mă bruă ƀing gơmơi gir run na nao hăng ƀu pơdơi hrăm tui”.

Amăng bruă čih bôh piă, tơlơi adôh suang mơng Daklak lăi ha jăn hăng Dăp Kơdư lăi hrom, năng ai ñu ƀu hmâo hlơi ƀu thâo truh amai Niê Thanh Mai. Đah kơmơi thâo bôh pia gah djuai ania Êđê Niê Thanh Mai pơphun ngă pô wai lăng bôh thâo adôh suang lom ñu 27 thun. Laih anun hơdôm bôh “grê” ñu dô̆ jai hrơi “hang” hloh, mơng ngă nai hơdai nao bruă mă ƀơi Gơnong bruă pơtô juăt, truh ră anai, ñu lĕ Kơ-iăng Khua Khul wai lăng bôh thâo bôh pia adôh sang tơring čar Daklak. Ră anai Niê Thanh Mai lĕ pô hlăk ai bă kơ tơlơi čang rơmang mơng Dăp Kơdư lom hmâo mă lu pri apah bơni gah bôh pia hmâo arăng tui lu hloh.

Tơdơi kơ sa dua tơlơi čih kah hăng “Suối của rừng”, “Về bên kia núi”, “Ngày mai sáng rỡ”, phrâo anai, ñu phrâo lăi pơthâo tơlơi čih ruai glăi “Phía nào sương thôi rơi”, ba truh hơdôm tơlơi mơ-ak hăng ngă pơhư̆č pran jua mơng kual Dăp Kơdư.

Ƀu djơ̆ kơnong kơ sa cô mơnuih thâo čih bôh pia hăng tơlơi čih hmâo lu mơta hăng lu pran jua mưm ƀuh ôh mơ̆, Niê Thanh Mai dô̆ jing sa mơnuih apăn bruă wai lăng hur har pran jua, hmâo bôh thâo, dưi hmâo neh wa djop djuai ania ƀiă ƀơi Dăp Kơdư hăng adơi ayong adôh suang kiăng khăp, đăo biă. Lăi pơthâo kơ hơdôm bôh thao mơ̆ pô dưi ngă, Niê Thanh Mai lăi lĕ, rơngiao kơ tơlơi kiăng khăp hăng tơlơi čih bôh pia anun dô̆ jing hơdôm wot gir run, hrưn đĭ ƀu pơdơi mơng drơi pô:

“Kâo lĕ mơnuih ƀu thâo đơi ôh, lom kâo hrăm anih anet lĕ kâo lĕ mơnuih čih bôh hră dong Top 5, tal 6 amăng grŭp gơyut hrăm rơgơi mơng kâo lom anun, yua anun kâo khom gir run hloh kơ ƀing gơyut dong, hăng juăt ñu ăt tui anun mơn, arăng čih sa tơlơi čih dưi in pơglit mơtăm lĕ kâo khom čih 10 mơta tơlơi čih kah mơng dưi in tơglit, kâo khom pơkra lu wot. Hrơi anai lom lăng glăi tơlơi čih mơng hrơi hlâo kâo ƀuh pô khom hrăm dong gir run lu hloh dong. Rim hrơi kâo ƀuh pô leng kơ akă dưi ngă hăng pô ƀuh sa tơlơi lĕ jai čih pô jai ƀuh pô khom hrăm lu hloh, hrom hăng anun pô khom pơđok, pơđok lu dong”.

Hăng sa čô Kơ-iăng nai tha prin, nai tha prin djuai ania ƀiă blung a ƀơi Dăp Kơdư, yă Tuyết Nhung Buôn Krông, Khua wai lăng bruă pơtô bôh pia, gah Sư Phạm, Kơ-iăng Khua Anom Khoa học Xã hội và Nhân văn, Sang hră Đại học Tây Nguyên jing laih tơlơi ư-ang mơng plơi pla hăng hơdôm rơnuk čơđai mơng Sang hră Đại học Tây Nguyên.

Dong mơng thun 2007 truh ră anai, ñu hrom hăng rơkơi ñu, nai prin tha gah Bôh thâo măi mok pơhing Văn Ngọc Sáng hăng mơnuih gum bruă hmâo ngă truh kih bruă pơplih mrô điện tử mơng hră čih pơblang bôh pia Việt – Jarai, Jarai –Việt; Việt – Stiêng, Stiêng – Việt; Bơnông – Việt, Việt – Bơnông; Čăm – Việt, Việt - Čăm, ngă pô wai lăng akô̆ bruă kơsem min gưl Ding jum “Kơsem min jơnum ngui đưm djuai ania Êđê”, “Tơlơi adôh đưm Êđê”, čih hră pơtô pơblang tơlơi Êđê, hră pơtô pơblang tơlơi Čăm lăng nao rai mơng ataih; gum hrom ngă akô̆ bruă gưl Kơnuk kơna kơ “Bruă mă mơng grŭp mơnuih hmâo bôh thâo prong hăng rơnoh bruă pơđĭ kyar bơwih ƀong – mơnuih mơnam pha ra mơng kual Dăp Kơdư”, dưi jak iâu gum hrom lu akô̆ bruă kơ bôh thâo, bôh pia, bôh hră čih mơng djuai ania Êđê, Bơnông, Jarai, Bahnar…

Lu ring bruă kơsem min hmâo pran tuh rơyuh mơng nai prin tha Tuyết Nhung dưi in jing hơdrôm hră hăng lăi pơthâo kah hăng hơdrôm hră “Bôh thâo tui djuai amĭ tui tơlơi akhan Êđê”; “Bôh thâo tơnă hơbai Êđê”; “Tơlơi akhan Y Khing Jŭ - H’Bia Ju Yâo”…

Ƀu djơ̆ kơnong kơ hmâo lu tơlơi gum hơgôp gah bôh thâo – kơsem min bôh thâo phrâo, Kơ-iăng nai tha prin, nai prin tha Tuyết Nhung Buôn Krông dô̆ jing sa gru ba jơlan hlâo yak rơgao tơlơi tơnap, yua kơ ñu tơkeng rai amăng kual plơi pla mơng Daklak, sang hmâo 12 čô adơi ayong, kơƀah djop mơta wot bruă bơwih ƀong hăng tơlơi kiăng hrăm hră. Kơ-iăng nai tha prin, nai prin tha Tuyết Nhung Buôn Krông lăi pơthâo: amăng bôh nik pơtô pơhrăm mơng pô ñu ƀu djơ̆ kơnong kơ pơtô glăi hơdôm nua yôm bôh thâo đưm mơng djuai ania ƀiă truh hăng djop mơnuih ôh mơ̆, ñu dô̆ pơtrut pơsur pran đăo gơnang hrưn đĭ anăp nao, biă ñu lĕ mơng ƀing đah kơmơi hrăm gưl dlông djuai ania ƀiă.

“Dŏng ƀơi anih pơtô čơđai tơlơi đing nao hloh mơng kâo lĕ ngă hiưm hơpă pơjing tơlơi lar hyu hăng ƀing hlăk ai, rơngiao kơ bruă sut lui tơlơi tơnit drơi pô mơng sa dua čô čơđai akă khin lăi pơthâo kơ pô, akă khin pơdah bôh thâo mơng pô. Hăng kâo bruă hrăm hră, hrăm đi\ dlông ñu ƀu djơ̆ yôm phăn mơn, sit yơh tơdah ƀing ta hmâo ƀăng cấp mơ̆ ƀing ta hmâo bôh thâo hă tơlơi ngă tui mơng ƀing ta klă hloh hăng plơi pla djuai ania ăt kah hăng ƀing gŏp mă bruă hrom abih bang djop mơnuih lom bơkơtuai hăng ƀing ta arăng amra tŭ yap ƀing ta hmâo bôh thâo, hmâo bôh than prong hăng hmâo pran jua. Yua anun yơh kâo hrưn đĭ na nao, hrưn đĭ ƀu djơ̆ kơ drơi pô ôh mơ̆ kâo pơmin lĕ tơlơi ư-ang mơng abih bang djop djuai ania ƀiă ƀơi Dăp Kơdư. Đah kơmơi ƀing ta dưi ngă, kâo dưi ngă lĕ kâo pơmin ƀing adơi ayong amra dưi ngă hloh kơ kâo hăng ƀing čơđai hlăk ai hloh lĕ sit yơh tơlơi ruai kiăng hmâo bôh than kah hăng kâo lĕ kâo pơmin ƀing gơyut amra gêh gal hloh kơ kâo”.

Yak rơgao tơlơi tơnap, pơtlaih tơlơi dơneh mơng mơnuih mơnam, tơlơi gir run hrưn đĭ hăng tơlơi čang rơmang pơsit drơi pô, lu đah kơmơi djuai ania ƀiă jai hrơi jai phing kơ pran jua, pơsit pran gơgrong mơng pô amăng mơnuih mơnam. Hơdôm tơlơi pơplih, hơdôm bôh than dưi ngă hmâo pơđom pioh kơtang kơ đah kơmơi djuai ania ƀiă ƀơi Daklak, jai hrơi jai lu tơhnal phrâo glăk pok tơbiă kơ tơlơi pơđĭ kyar mơng gơñu amăng djop bruă./.

Siu H’Prăk: Pơblang