VOV4.Jarai - Hăng tơlơi čang rơmang prăp lui bôh thâo pioh luai ia hăng hơdră pơsir lom ia ƀlung kơ čơđai muai ƀơi plơi pla kual asuek, ataih, hơdôm gưl khul grŭp ƀơi tơring čar Daklak hmâo pok pơhai laih lu bruă mă, pok anih pơtô luai brơi đô̆č kơ čơđai muai. Amăng anun, hơdră ngă pơčeh phrâo mơng Khul hlăk ai tơring glông Čư Mgar lĕ ba “anih luai ia” truh tơl hơdôm bôh plơi pla, djru brơi lu cơđai muai ƀơi kual tơnap tap dưi hrăm luai.

Hơneč mă mơguah hlâo kơ nao mă bruă, amai Đinh Thị Yên, ƀơi plơi Hiệp Hoà, să Quảng Hiệp, tơring glông Čư̆ Mgar, tơring čar Daklak pơgiăng ană đah kơmơi 7 thun nao pơ̆ anih hrăm luai phrâo pok ƀơi giăm sang. Amai Yên lăi pơthâo, ră anai glăk amăng bơyan pơdơi prong mơng ƀing čơđai, rơkơi bơnai ñu leng kơ nao mă bruă khom mơ-ĭt ană kơ ơi yă ñu lăng brơi. Khă pơtă pơtăn ană bă kơnong kơ hyu ngui jum dar sang đôč, samơ̆ ñu ăt bơngŏt mơn yua kơ hơdôm hrơi jê̆ hăng anai, hmư̆ anom pôr pơhing lăi pơhing na nao tơlơi ia ƀlung hăng rơka ruă hăng čơđai muai. Kual ñu dô̆ hơdip mơda hmâo lu dơnao ia dong, yua kơ mơnuih ƀôn sang klơi mă. Yua anun, lom hmư̆ hing hmâo anih pơtô luai brơi đô̆č kơ čơđai muai pok ƀơi giăm sang ñu, ñu hmâo rơkâo hăng prăp lui mông kiăng pơgiăng ană ñu nao hrăm.

 “Phrâo tom adih ƀing gŏp lăi pơthâo mơng thâo ƀơi anih anai hmâo anih luai ia lĕ kâo nao rơkâo mơtăm. Brơi čơđai muai nao luai, pơgi kơdih čơđai amra dưi bĕ tơlơi ƀu bưng kah hăng djai ia ƀlung yua kơ ră anai hmâo lu cơđai djai ia ƀlung, kâo huĭ anun ăt nao rơkâo brơi kơ ană kâo nao hrăm mơn. Kâo ƀuh hơdôm anih pơtô luai brơi đô̆c tui anai tŭ yua biă kơ mơnuih ƀôn sang, yua kơ sa lĕ ƀu rơngiă prăk, dua lĕ ƀing gơyut dưi nao hrăm hră, lu ñu ƀing gơyut amăng să, amra bơkơtuai nao rai”.

Nai pơtô luai brơi kơ rim čơđai

Anih pơtô luai ƀu apah prăk yua kơ Khul Yua kơ ƀing čơđai kiăng khăp (gah Khul čơđai muai tơring glông Čư̆ Mơgar) gum hrom hăng Khul hlăk ai să Quảng Hiệp pơphun ƀơi să. Gum hrom nao hrăm hmâo 90 čô čơđai hnưr thun mơng 7 truh kơ 15 thun, dưi pơpha jing 6 tal pơtô. Rim tal sa mông hrăm, amra hmâo 2 čô nai pơtô wai lăng hăng ƀơi anih luai ia. Hrom hăng anun dô̆ hmâo mơng 1 truh 2 čô mơnuih hlăk ai mơng khul djru wai lăng anih hrăm, pơtô brơi ƀing čơđai pơphun pơhrăm drơi, agaih rơnăk drơi jăn hlâo kơ nao pơ̆ anih luai ia.

Amăng rơwang năng ai ñu ha mơkrah blan, ƀing čơđai amra dưi hrăm hơdôm hơdră luai ia phun; pơtô brơi bôh thâo pơgang, bĕ ia ƀlung, hơdră pơsir lom hmâo mơnuih ia ƀlung. Tơhnal ba tơbiă lĕ abih bang mơnuih nao hrăm leng kơ thâo luai tơdơi kơ pơđut tal hrăm.

Nai Mai Văn Chuyền, khua khul Yua kơ ƀing čơđai kiăng khăp, nai pơtô luai ƀơi anih hrăm brơi thâo, kiăng pok anih hrăm, khul hmâo pơsur arăng gum pơčruh hmâo giăm truh 50 klăk prăk pioh blơi gơnam mă yua, iâu pơthưr ƀing nao pơtô bơkơjăp drơi ƀơi hơdôm bôh sang hră amăng să gum djru pơtô brơi. Anih pioh luai ia pơkra mă prong 5,1 met, ataih 15,6 met hăng dlông 1,2 met dưi dưm ƀơi lan hong gah anăp sang mơnuih ƀôn sang, mă yua ia bơmun khoer ƀô̆p mơng hơdôm mơnuih ƀôn sang amăng kual hăng rơgao kơ dua hrơi rơmet, pơplih ia sa wot. Anih hrăm hmâo čơkă mă tơlơi anăp nao hur har mơng mơnuih ƀôn sang hăng gong gai plơi pla. Jơnum min mơnuih ƀôn sang să Quảng Hiệp dô̆ djru bơbung pơgang hăng păng rưng pioh pơgang pơ-iă kơ anih hrăm.

 “Rim thun hlâo adih Khul ăt kah hăng Khul hlăk ai să Ea Mdroh amra pơphun amăng anih luai ia mơng Sang hră gưl 2 Ngô Mây. Khă hnun hai yua gơnam mă yua hơđong sa anih ƀơi sang hră anun črăn lar pơhư prong nao hơdôm anih anom, đa truh hơdôm bôh plơi pla tơnap tap biă. Anun hmâo sa anih pioh luai tui anai, bruă nao pơ̆ hơdôm bôh plơi pla, hơdôm anih đing nao lu thơ amra amuñ hloh. Hăng bôh than mơng hơdôm anih luai ia ƀơi anai ăt amra truh pơ̆ hơdôm bôh plơi pla mơn, lăi pơhing truh ƀing čơđai hơdôm bôh thâo, kiăng pơhlôm amăng ia, hơdră pơsir lom hmâo mơnuih ia ƀlung, gơnam prăp lui kơ ƀing čơđai bôh thâo luai ia, bôh thâo dưi gơgrong amăng ia”.

Ƀu djơ̆ kơnong kơ mơnuih nao hrăm ôh mơ̆ amĭ ama čơđai ăt hur har mơn hăng hơdôm mông hrăm luai ia   

Tui hăng amai Võ Thị Mỹ Trinh, Kơ-iăng Khua git gai Khul hlăk ai tơring glông, Khua Khul grŭp čơđai muai tơring glông Čư̆ Mgar, bruă pơtô brơi đô̆č anai gah bruă Hoa Phượng Đỏ lĕ sa bruă mă mơng hlăk ai gum djru amăng bơyan pơdơi prong thun anai mơng hlăk ai tơring glông Čư̆ Mgar anăp nao ƀing čơđai muai. Anai lĕ sa hơdră ngă pơčeh phrâo mơng khul yua kơ hơdôm anih luai ia pơkra mă anai tơdơi kơ mă yua amra pơđoh tơbiă ia, dưm lŏp hĭ rơguăt hăng thâo ba hyu mơng hơdôm anih anom pha ra amuñ amĕ biă. Gơnang kơ anun amra pok prong anih anom kơ čơđai ƀơi hơdôm bôh să kual asuek, ataih ƀiă hmâo tơlơi gal pioh luai ia. Hơdră ngă anai ăt amra amuñ mơn pơhư prong hăng pơtô glăi kơ hơdôm bôh să.

 “Ƀơi anăp ƀing gơmơi amra pơphô hlâo blung a ƀơi să Quảng Hiệp, tơdơi kơ anun amra nao pơ̆ să Ea Mdroh hăng să Čư̆ Mgar. Bôh tơhnal mơ̆ ba glăi ƀơi anăp ƀơi hơdôm bôh plơi lĕ rơđah rơđông ñu amra klă hloh. Hăng anun amra pok phun kơ bruă mă anai. Tơdơi kơ khul Yua kơ čơđai muai kiăng khăp mơ̆ pok pơhai ngă tui ba glăi bôh tơhnal, ƀing gơmơi amra pơhư prong nao pơ̆ hơdôm bôh să kual asuek, ataih, amra hmâo jơlan gah mă bruă hăng tơring glông kiăng pok pơhai prong bruă ba dơnao ia pơkra mă truh pơ̆ hơdôm bôh să”.

Tui hăng mrô yap mơng Gơnong bruă wai lăng mơnuih mă bruă, tơhan rơka ruă hăng mơnuih mơnam tơring čar Daklak, mơng akô̆ thun truh ră anai ƀơi tơring čar hmâo laih 31 mơta tơlơi ia ƀlung ngă 39 čô čơđai djai, lu hloh dua wot bơhmu hăng thun hlâo. Yua anun yơh, amăng bruă hlăk ai gum djru bơyan pơdơi prong thun anai, hlăk ai tơring čar Daklak hmâo ba laih bôh yôm pơgang hăng bơwih brơi čơđai muai amăng jơlan hơdră bruă ngă hăng glông tơhnal pơkă mơng bruă mă. Ayong Trần Doãn Tới, Kơ-iăng Khua git gai Khul hlăk ai tơring čar, Khua Khul čơđai muai tơring čar Daklak brơi thâo:

 “Amăng hơdôm hrơi pơ̆ anăp Grŭp apăn bruă Khul hlăk ai tơring čar amra jao kơ Anom pơhrăm bôh thâo mơng Khul hlăk ai tơring čar, amra jak iâu ƀing kơhnâu gah bruă luai ia amăng đơ đam tơring čar pơphun hơdôm anih prăp lui bôh thâo phun kơ grŭp gơgrong bruă khul ƀơi đơ đam tơring čar kiăng gơñu nao pơ̆ plơi pla pơtô brơi ƀing čơđai. Hăng pơ̆ anăp anai ba tơbiă tơlơi hrăm anai prăp brơi bôh thâo luai ia kơ ƀing čơđai sang hră amăng Sang hră gưl sa hăng gưl 2”.

Hăng tơlơi gir run mơng hơdôm khul grŭp kiăng djru brơi bôh thâo phun gah luai ia hăng bôh thâo pơgang pơgăn ia ƀlung kơ čơđai muai, čang rơmang ƀing čơđai hmâo dong bôh thâo pioh pơgang pô. Gơnang kơ anun djru plai ƀiă hmâo tơlơi truh lăp păp ñai, kiăng ƀing čơđai hmâo sa bơyan pơdơi prong sit nik tŭ yua hăng pơhlôm./.

Siu H’ Prăk: Pô pơblang