Tơlơi čih 1: Dlai răm rai, mơnuih apăn bruă kuar akô̆

VOV4.Jarai - Rơngiă dlai ƀơi Dăp Kơdư ăt glăk jing tơlơi ruă akô̆ hlâu. Lăp đing nao, amăng tơlơi dlai răm rai prong, lu mơnuih apăn bruă hmâo rơkâo pơdơi, ngă hră pơdơi bruă, lu pô dlai hmâo tlaih tơngan yua kơ ƀu dưi pơgang. Lom anun, sa dua čô mơnuih ƀu ƀiă gum añrŭ tơngan hăng ƀing dŏp mă kyâu, phă dlai, đa lĕ jing ƀing phă dlai dŏp kyâu hlao. Mơnuih apăn bruă phă dlai, rô̆ mă lŏn hmâo arăng thâo jai hrơi jai lu. Kơtang hloh lĕ lom pơgang dlai tơnap laih, ngăn rơnoh tuh pơplai kơ đang kyâu ƀiă laih, hmâo arăng hưp mă dong, hưp ƀong, ngă tơlơi anai jai kơtang tui. Anai sit nik jing sa tơlơi bơngŏt prong, yua kơ bơngŏt rơngiă dlai rah laih anun khom pơgang ƀing apăn bruă pô dưi jao bruă mă, bruă gơgrong pơgang dlai.

Rôk tui jơlan amur găn kual mrô 1148, Sang bruă bơwih ƀŏng mơnuih ƀôn sang sa ding kơna đang kyâu Krông Bông, să Čư̆ Pui, tơring glông Krông Bông, tơring čar Daklak, tơpriao kơ dlai klô phrâo hmâo arăng koh kyâu, čuh phă. Dŏng ƀơi phun kyâu prong apui ƀong jŭ tit djai dŏng, samơ̆ ăt dô̆ yôl mơn hnal čih “kom koh, čuh dlai, sua mă lŏn dlai”, ƀing gơmơi čih pioh hơdôm phun kyâu prong, kyâu anet apui ƀong, dong khing khưng. Lu phun kyâu hmâo arăng oă, păng prong truh kơ dua cô mơnuih kuar. Tô̆ tui bruă mut dơlăm amăng dlai klô, đut mơta lăng lĕ hơdôm kơdư tô nao rai phun ñu hmâo arăng kuah lui kla laih mơng tơkai truh hăng dlông kơčong kơdư. 5 blan akô̆ thun 2021, sang bruă ƀuh truh 427 mơta tơlơi, ngă răm rai năng ai ñu 105 ektar dlai. Ƀu hơđong hloh, lom pel ĕp čih djă pioh kual dlai răm rai mơng thun 2014-2020 truh rơbêh kơ 2.500 ektar. Ơi Nguyễn Đức Trường – Khua Anom mrô 2, Sang bruă đang kyâu Krông Bông lăi mơn, tơlơi tah hơtai ƀơi anăp tơlơi phă dlai klô ngă kơtang, ƀu dưi wai lăng amăng hơdôm hrơi rơgao:

“Phă dlai hă ră anai thâo ngă hơgom hloh. Ñu hmâo mơnuih dô̆ gak, glông dăng kông guang hyu djop dêh laih, adơi ayong nao mă bruă ñu lăi pơthâo nao rai, yua anun bruă thâo krăn, ƀơi anăp mă mơnuih čuh dlai phă dlai lĕ tơnap biă. Adơi ayong hmâo ngă laih abih pran jua pô, samơ̆ ƀu dưi pơgăn ôh tơlơi phă dlai kah hăng ră anai.”

Sa kual dlai klô ƀơi mrô 1148 – Sang bruă đang kyâu Krông Bông răm rai

Tui hăng anun Krông Bông, tơlơi phă dlai hmâo gru nam ƀu dưi wai lăng, ƀu thâo anô̆ či ngă ƀơi anăp tơlơi phă dlai, sua mă lŏn glăk pơphun ƀơi lu anih anom amăng kual Dăp Kơdư. Hơdôm bôh anom ƀuh tơlơi rơngiă dlai prong, mơng hơdôm rơtuh truh hơdôm rơbâo ektar rim anom. Nao truh pơ̆ hơpă, dlai răm rai dơ̆ anun. Ơi Lê Quang Dần – Kơ-iăng Khua Gơnong bruă đang hmua hăng pơđĭ kyar ƀôn lan tơring čar Daknông pơblang, hrom hăng hơdôm tơlơi tơdu muan mơng pô dlai lĕ dŏ hmâo bôh tha prong mơng hơdră pơkă, hơdră bruă gum djru pioh kơ dlai kyâu hăng mơnuih pơgang dlai akă gal:

“Hơdôm tơlơi pơkă, hơdră pơkă, hơdră bruă gum djru akă sit nik rơđah, djơ̆ rơ-oa. Anih anom lĕ prong, tơlơi anih dô̆ kơ mơnuih ƀôn sang, tơlơi bơwih ƀong huă, mơnuih mơnam nao mă bruă wai lăng, pơgang dlai prong biă. Lom anun, mơnuih mă bruă mơng hơdôm sang bruă lu dong, biă ñu prăk mă yua hăng ană mơnuih pơgang dlai klô.”

Lom anun dlai glăk răm rai, mơnuih pơgang dlai sui hăng anai kơƀah laih, ră anai ƀơi lu anih anom, hơdôm mơnuih apăn bruă, mơnuih pơgang dlai klô rơkâo pơdơi bruă, ngă hră pơdơi bruă. Bôh than lĕ yua kơ dlai klô dưi jao prong, bruă gơgrong prong, ruă akô̆ hlâu biă samơ̆ jao bruă ƀu rơđah rơđông, gơnam mă yua ƀu hmâo, mơnuih pơgang dlai klô dŏng amăng tơlơi tơdu ƀơi anăp ƀing dŏp mă kyâu sua mă dlai. Lom anun, prăk pơhrui glăi ƀu lu, tơlơi hơdip mơda mơng mơnuih ƀơi anăp pơgang dlai klô ƀu pơhlôm. Ƀơi Sang bruă đang kyâu Krông Bông, amăng 3 thun rơgao, hmâo 16 čô mơnuih apăn bruă, biă ñu lĕ kỹ sư, khua git gai gưl anom bruă tơring glông, rơkâo pơdơi bruă. Bơ̆ Sang bruă đang kyâu Ea Kar, Kơnong kơ rơbêh 1 thun rơgao, 17/45 čô mơnuih apăn bruă, khua git gai, mơnuih mă bruă rơkâo pơdơi bruă. Sa čô mơnuih apăn bruă ƀơi Sang bruă đang kyâu Ea Kar brơi thâo, 3 amăng mrô 5 čô mơnuih apăn bruă ƀơi anom hmâo pơdơi bruă hăng drơi pô ñu ăt hmâo ngă hră rơkâo pơdơi mơn, glăk dô̆ tơguang tơlơi pơsit:

“Rơnoh prăk blan mơng pô lĕ 3 klăk 200 rơbâo prăk, khom mă yua dong prăk pô pioh nao mă bruă. Hrom hăng bruă mă tơnap hloh, mơnuih mă bruă ƀu djop pioh wai lăng. 3 lĕ bruă gơgrong, pioh arăng phă dlai lu đơi thơ ăt lăi bruă gơgrong pô wai lăng kual anun mơn. Tơdah jao tơlơi gơgrong gah tơlơi phiăn thơ ƀu dưi kĕ phĭ hrom. Lăi hrom dŏng hăng dlông hnal gah yŭ mŭt anun, bơngŏt biă, ƀu dưi kĕ phĭ hrom ôh.”

Khul pơgang dlai klô Sang bră đang kyâu Krông Bông tah hơtai     

Ƀu djơ̆ kơnong kơ ƀu gal gah hơdră pơkă, hơdră bruă, tơlơi phiăn amăng wai lăng, pơgang dlai klô, lu pô dlai lăi lĕ, bruă kơƀah tơlơi gum hrom mơng gŏng gai, gơnong bruă ƀơi plơi pla amăng pơsir hơdôm kơđi tơlơi ngă soh lĕ bôh than ngă gơñu khom dô̆ kuar akô̆ ƀơi anăp tơlơi phă dlai klô, sua mă lŏn dlai. Ơi Nguyễn Đức Phúc – Khua Sang bruă wai lăng tuai čuă lăng dlai klô Phương Nam, tơring čar Lâm Đồng lăi tơlơi gum pơhiăp:

“Kâo pla kyâu klă biă, gơñu mă măi oă kyâu oă, kâo ăt hmâo mă pơkŏng mơn hăng ngă hră pơ-ar jao kơ gơnong bruă gơgrong pơsir samơ̆ laih anun ăt ƀu hmâo hlơi pơsir abih mơn. Bôh than lĕ iâu kơ khua sang să, khua sang să lăi lui ñu iâu mơnuih mă bruă nao, samơ dô̆ tơguang rơgao sa mlăm lĕ drơi pô kâo ngă hiưm hơpă dưi djă kŏng mơnuih mơ̆, tui anun kah hăng lui ruh laih.”

Lom ƀuh tah hơtai, kuar akô̆ ƀơi anăp phă dlai klô, lu pô dlai, biă ñu lĕ hơdôm bôh anom bơwih ƀong mơnuih ƀôn sang dưi jao, brơi apah dlai ƀơi Dăp Kơdư hmâo lui raih laih kơ dlai klô arăng phă pơrai ba truh hơdôm kual dlai klô răm rai rơngiă pưh tơngan. Kah hăng ƀơi tơring glông Ea Sup, anih hmâo lu rơwang bruă brơi mơnuih ƀôn sang apah dlai hloh tơring čar Daklak hăng giăm truh 30 rơwang bruă, abih bang 17.000 ektar abih bang kah hăng ƀu dô̆ gru tơhnal dlai klô dong tah. Sa cô khua Anom wai lăng dlai kyâu tơring glông Ea Sup, lăi đĭ tơlơi anai:

 “Bôh nik lĕ abih bang ƀu dưi ngă hơget ôh, dlai răm rai abih. Kĭ brơi gơñu rai pơ̆ anai ngă, gơñu ƀu ngă tui, lui raih lơi hnun, dlai răm rai hơdư̆ kiăng, mơnuih ƀôn sang mă tŭ abih, ră anai bruă gơgrong anai hlơi pô ñu, hlơi mă bruă anai. Kâo ƀuh rơđah, yap wot tơring glông ăt lăng ƀuh mơn ƀu ba glăi bôh tơhnal mơ̆ ăt dô̆ hơnong tui anun đô̆č.”./.

Siu H’ Prăk: Pô pơblang