Tơlơi čih mrô 2: Pơhŭi kơtang bruă “ƀong glai”

 

VOV4.Jarai - Kar hăng tơlơi hơmâo lăi nao amăng jơlan hơdră hlâo, glai rưng kual Dap Kơdư hơmâo arăng phă prai kơtang biă mă, lu mơnuih wai lăng glai ƀu thâo anŏ ngă dong tah lơ̆m ƀuh arăng phă glai. Glai rưng hơmâo ană plơi, anom bơwih ƀong phă, ră anai ƀuh lu ƀing kan ƀô̆ nao phă glai, mă lŏn, gum djru arăng koh drôm kyâo glai. Kơtang hloh lĕ lơ̆m bruă wai lăng glai tơnap ƀơ̆i yơh, prăk pioh kơ bruă wai lăng glai aset yơh ăt hơmâo arăng ƀong hĭ mơn, jing ngă glai rưng jai hrơi rơngiă tui:

 

Giăm 100 ektar lŏn glai mơng kông ti TNHH Đỉnh Nghệ, să Quảng Sơn, tơring glông Đăk Glong, tơring čar Dăk Nông, tơdơi kơ rơbêh 10 thun hơmâo kơnuk kơna jao wai lăng, ră anai rơngiă hlao laih. Dŏ glăi hăng kơčăo bruă anai lĕ tơlơi bơrơsua ƀu thâo đut dong tah kơplah wah ană plơi hlâo adih sĭ lŏn glai hăng anom bơwih ƀong. Sa čô mơnuih amăng kơčăo bruă anai ră ruai glăi tơlơi ƀu mơ-ak mơng ñu yua blơi lŏn giong anun bơrơsua hăng anom bơwih ƀong:

“Hơdôm kual lŏn mơng Kông ti hŭi ƀu anăm bong glăi lĕ gơñu sĭ hĭ. Sit sang anŏ gơmơi blơi glăi mơng Kông ti Đỉnh Nghệ mơng thun 2013 truh ră anai. Truh thun 2015 lĕ kông ti hơđăp jao glăi kơ ơi Khanh, khua wai lăng phrâo. Mơng thun 2015 truh ră anai, ơi Khanh bơrơsua lŏn hăng lu sang anŏ blơi lŏn mơng hlâo kar hăng kâo anai”.

Kơčăo bruă mơng Kông ti Đỉnh Nghệ kơnong jing sa amăng hơdôm pluh kơčăo bruă “ƀong glai” ƀơi tơring čar Dăk Nông đôč, laih anun anai lĕ sa amăng mrô hơdôm rơtuh kơčăo bruă hrup tui anai mơn ƀơi kual dap Kơdư. Samơ̆ ƀu kơnong ană plơi, anom bơwih ƀong đôč ôh “ƀong glai”, ƀu ƀiă ôh ƀing khua ăt nao phă glai, gô̆ mă lŏn glai hăng sĭ mơdrô lŏn glai ča čot.

 

Sa bruă “ƀong glai” ƀơi să Quảng Sơn, tơring glông Dăk Glong, tơring čar Dăk Nông.

 

Tơring glông Ea Súp, tơring čar Dăk Lăk lĕ anih blung a ƀơi kual Dap Kơdư pơphun hơduah ĕp, jŭ yap ƀing khua, kan ƀô̆, ping gah gum sua mă lŏn glai. Boh than blung a amăng thun 2018 brơi thâo, mah jŭ yap mă ha mơkrah mrô khua, ƀing kan ƀô̆, mơnuih ping gah mơng tơring glông đôč hơmâo laih rơbêh 1 rơbâo 200 čô glăk mă tŭ lŏn glai, hăng đơ đam lŏn rơbêh 2.000 ektar. Laih dong bruă ƀing khua, mơnuih ping gah gô̆ mă, sĭ mơdrô glai ƀơi Ea Súp jao hrơi kơtang. Ră anai bruă phă glai rưng, sua mă, sĭ mơdrô lŏn glai hơmâo mơnuih ngă akŏ, hơmâo pô hyu mơdrô blơi lu lŏn glai či sĭ glăi, plư pleč ƀing ană plơi ƀu thâo phô. Ơi Y Giang Gry Niê Knơng - Kơ-iăng khua Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar Dăk Lăk pơsit, bruă anai ƀu kơnong hơmâo ƀơi Ea Súp đôč ôh mơ̆ tơring čar glăk git gai Kông ang gum djru hơduah ĕp, pơsir kơđi:

“Hơmâo nam arăng phă glai hơmâo pô pơsur, pơgang ba gah tlôn, hơmâo ƀing xã hội đen, amăng anun hơmâo tom ƀing kan ƀô̆, črâo brơi ană plơi nao pơ kual anai, nao pơ kual adih ngă hmua, pơsur ană plơi mă lŏn glai mơng hơdôm Anih wai lăng glai. Ƀudah lĕ Ea Súp hơmâo lăi pơthâo bruă arăng plư mă ƀing rai mơng tơring čar pơkŏn, ƀing ñu dơnŏng tŏ kơ-iăng črâo brơi pơ anai, pơ adih, giong anun mă prăk đuăi hlao. Hơmâo lu mơnuih arăng plư pleč amăng bruă anai. Tơring čar hơmâo črâo bruă kiăng Kông ang sem lăng, hơmâo hơdră pơsir đut tơhnal hlao ƀing ngă soh anai”.

Bơ ƀơi tơring glông Krông Bông, anih hmư̆ hing hloh kơ bruă arăng phă glai prai rưng, mă kyâo ča čot ƀơi tơring čar Dăk Lăk mơng akŏ thun 2020 truh ră anai, ơi Lê Văn Long - Khua Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring glông pơsit, hơmâo bruă ƀu klă, djru ba ƀing phă glai tơbiă mơng ƀing kan ƀô̆ wai lăng glai. Yua hnun, Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring glông hơmâo git gai Kông ang hyu hơduah ĕp, ngă hră pơ-ar, laih dong krăp lăng bruă mă mơng ƀing wai lăng glai hăng anom gơgrong bruă bơdjơ̆ nao:

“Amăng hrơi blan rơgao, hơdôm bruă ngă soh anai lêng bơdjơ̆ nao pô wai lăng. Ƀing gơmơi git gai laih Kông ang tơring glông čih pơkra hră pơ-ar hơduah ĕp kơđi. Rơngiao kơ hyu tir, wai lăng hrŏm, tơhan kông ang kiăng gơgrong bruă hơduah ĕp, mut nao pơ anih hơmâo tơlơi ngă soh, hyu lăng sŭ kiăng pơsit pô ngă akŏ sĭ mơdrô kyâo, pơsir hĭ tơlơi soh tơdah hơmâo, wơ̆t hăng wai lăng mơnuih mơng anom bruă pơkŏn, lăng sŭ gơñu dong gah tlôn pơdŏp brơi ƀing phă glai hă ƀŭ”.

Aka ƀu đut yah tơhnal “ƀong kyâo”, “ƀong lŏn glai” đôč ôh, ră anai, ƀơi sa, dua boh tơring čar kual Dap Kơdư ăt hơmâo ƀuh ƀing khua “ƀong prăk” wai lăng glai rưng dong. Hmư̆ hing hloh, Tơhan kông ang hơduah kơđi tơring čar Dăk Nông hơmâo ƀuh 12 anom bruă jŭ yap ƀlor đôč 12.600 ektar glai rưng đah mơng ƀong prăk apah wai lăng glai rưng, pleh ploh mrô prăk giăm 3 klai amăng rơwang thun 2014-2016; hơmâo 14 anom bruă čih mă ča đôč mrô lŏn glai kiăng ƀong prăk apah thim dong, mrô prăk truh 10 klai 500 klăk prăk amăng rơwang thun 2015-2018.

Ƀơi tơring čar Gia Lai, Kông ang hơduah ĕp kơđi tơring čar ăt ƀuh lu tơhnal arăng ƀong prăk wai lăng pơgang glai rưng. Hmư̆ hing lĕ bruă ngă soh truh 12 klai prăk, ƀuh nam hưp ƀong prăk ƀơi Anom bruă wai lăng glai rưng Ia Grai. Yă Trần Thùy Thanh, Kơ-iăng khua Hơduah ĕp kơđi tơring čar Gia Lai brơi thâo: bruă ngă soh ƀuh tơhnal hưp ƀong prăk lĕ prăk pioh apah wai lăng glai. Hrŏm hăng bruă wai lăng tơdu lĕ tơlơi pơkôl pơkă wai lăng prăk kăk aka ƀu kơjăp ôh, yua hnun ƀing wai lăng glai amuñ ƀong prăk:

“Prăk pioh apah wai lăng glai rưng ƀu ƀiă ôh. Lu anom wai lăng glai hơmâo brơi prăk anai lu biă, samơ̆ tơlơi pơkôl kơ bruă mă yua prăk ƀu rơđah. Prăk anai anom bruă dưi yua amăng bruă apah arăng wai lăng glai ƀudah pioh brơi anom bruă mă yua amăng bruă kiăng. Samơ̆ mă yua hiư̆m pă, brơi prăk amăng bruă hơget lĕ ƀu lăi rơđah ôh. Yua hnun amăng bruă hơduah ĕp kơđi gơmơi ƀuh lu Anom bruă wai lăng glai mă yua prăk anai ča čot, ƀu rơ-oa ôh. Tơlơi anai ƀu lăi rơđah jing amuñ hơmâo arăng ƀong prăk yơh hŏ”.

 

Anom apăn bruă Gia Lai hơmâo ƀuh arăng jŭ yap mă ča đôč mrô glai rưng.

 

Ƀing khua gô̆ mă lŏn glai giong anun pơsit jing lŏn dưi mă yua, ƀudah pô wai lăng glai pơhaih mă ča đôč mrô lŏn glai, mrô lŏn hơmâo pla glai, hyu lăi mă đôč djŏp bruă kiăng yua prăk wai lăng, pơgang glai, abih bang bruă anai lĕ bruă hưp ham ƀong kông ngăn. Mah anai lĕ prăk ƀudah lŏn ăt jing hưp ham ƀong prăk soh yơh, yua anun lĕ gơnam hơmâo nua rơđah rơđông, dưi jŭ yap, hơmâo pơkôl amăng Tơlơi phiăn pơgang hưp ham ƀong kông ngăn. Hăng mrô hơduah ĕp kơđi aka ƀu lu ôh, hơdôm tơlơi ngă soh hơmâo ƀuh amăng hrơi blan rơgao lĕ amăng ƀiă đôč tơlơi soh prong. Laih anun anai lĕ tơlơi sat răm biă mă, hŭi rơhyưt, yua dah mơnuih wai lăng, pơgang glai aset, kơƀah laih, ră anai hơmâo gơñu hưp ham ƀong prăk dong jing bruă wai lăng glai rưng jai hrơi tơdu trun.

 

Siu H’Mai: Pơblang

           

Link tơlơi čih mrô 1: https://vov4.vov.gov.vn/jarai/chuyen-muc/dap-kodu-hang-toloi-bongt-rongia-dlai-klo-nao-hrom-hang-toloi-bongt-rongia-monu-c145-379312.aspx