VOV4.Jarai - Hơdôm thun laih rơgao, ƀơi djop plơi pla ala ƀon amăng tơring čar Gialai, ƀing yă tha plơi, mơnuih arăng đăo gơnang hơmâo ngă tui djơ̆ tơlơi gơgrong mơng ƀing gơñu amăng bruă pơtrut pơsur, pơtô pơblang mơnuih ƀon sang ngă tui hơdôm tơlơi črâo trun mơng Ping gah, hơdră bruă, tơlơi phiăn mơng Kơnuk kơna, pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong huă sang anŏ, pơhlôm hơđong ƀơi kual giăm guai lŏn ia.

Yă tha plơi ba gru hơmâo lu mơnuih thâo krăn ƀơi tơring čar Gialai lĕ yă Ksor H’Lâm (djuai ania Jarai) dŏ hơdip amăng plơi Krong, să Ia Mơr, tơring glông giăm guai Čư̆ Prông. Tơkeng thun 1945, găn rơgao rơnuk blah wang, laih dong thun blan pơsur nao hrăm hră, pơklaih mơng ƀun rin. Thun pơdơi bruă, yă Ksor H’Lâm pơwŏt glăi pơ plơi Krong, ñu lĕ mơnuih đĭ grač thượng úy yua kơ Anom bruă git gai ling tơhan tơring čar Gialai jao. Plơi Krong ruah yă Ksor H’Lâm ngă tha plơi mơng thun 1998. Truh ră anai, ƀu hơmâo hlơi ôh pơmĭn khŏm pơplih. Yua kơ hơmâo tha plơi črâo brơi bruă brơi čan rơmô ba glăi rông. Truh rơmô tuh hrôh, ñu djru brơi hơdôm sang anŏ ƀun rin amăng blơi rông jang jai rĭm boh sang ha drơi. Amăng ha thun čem pơpem klă rơmô tuh hrôh neh met wa amra brơi glăi rơmô tha plơi jao hlâo anun, laih dong tha plơi brơi sang anŏ pơkŏn dong rông. Ƀu djơ̆ kơnong tui anun đôč, yă Ksor H’Lâm ăt lĕ thâo amăng bruă hyu pơtrut pơsur mơnuih ƀon sang yua kơ hơmâo arăng pơtô brơi lơ̆m ñu dŏ ngă tơhan. Ană plơi pla tơdah bruă hơget aka ƀu rơđah bơdjơ̆ nao tơlơi phiăn, hơdră bruă mơng Kơnuk kơna amra nao tơña yă H’Lâm.

Yă tha plơi Ksor H’Lâm

Đah kơmơi djuai ania ƀiă arăng đăo gơnang tal dua anun lĕ yă Rmah H’Yơm, djuai ania Jarai, mơnuih arăng đăo gơnang amăng plơi King Pêng, să Čư̆ A Thai, tơring glông Phú Thiện, tơring čar Gialai. Plơi King Pêng lĕ sa amăng 4 kual blah wang đưm hlâo ƀơi să Čư̆ A Thai, tơring glông Phú Thiện. Hăng rơbêh 90% mrô mơnuih lĕ djuai ania Bahnar, Jarai, tơlơi hơdip kơ ană plơi pla tơnap tap biă mă yua kơ dŏ hơdip djă pioh phiăn juăt ƀu klă ƀu hiam. Kiăng kơ mơnuih ƀon sang hrưn đĭ amăng tơlơi hơdip, rơnuč thun 2016, Ping gah, gong gai tơring čar Gialai hơmâo pok pơhai akŏ bruă pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong huă - mơnuih mơnam ƀơi 4 boh plơi anun lĕ plơi Pông, plơi Trơ̆, plơi Hek, plơi King Pêng. Kiăng kơ pơgôp pok pơhai ngă klă akŏ bruă anai, hrŏm hăng tơlơi gơgrong mơng Ping gah, gong gai ăt kiăng kơ hơmâo tơlơi gum djru mơng ƀing mơnuih đăo gơnang anun lĕ yă Rmah H’Yơm.

Yă Rmah H’Yơm brơi thâo, hơmâo mơnuih ƀon sang đăo gơnang, ruah lĕ mơnuih arăng đăo gơnang amăng plơi pla amăng hơdôm thun yua anun ñu lêng ba jơlan hlâo amăng djop mơta bruă, mơng pơyơr lŏn man pơdong anih anom  truh pơ bruă pơđĭ’ kyar tơlơi bơwih ƀong huă hăng hơdôm bruă pơkŏn amăng plơi pla. Lơ̆m gong gai pok pơhai pơjing đang hmua pla tơbâo prong, ñu ba jơlan hlâo pơyơr 2,1 ektar hmua, pơsur mơnuih ƀon sang ngă tui kiăng pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong huă, hrưn đĭ pơklaih mơng ƀun rin. Hrŏm hăng anun, yă H’Yơm ăt gir kơtir djru pơsir lu kơđi amăng plơi pla ƀudah sang anŏ, pơtô pơblang tơlơi phiăn,pơtrut pơsur mơnuih ƀon sang gum tơngan hrŏm man pơdong plơi pla phrâo. Ră anai yua kơ thun tha laih yă H’Yơm hơmâo jao glăi bruă brơi ƀing mơnuih găng añrăng ƀiă.

Kar kăi tui anun mơn, ƀơi plơi Ama Hlil 2, să Ia Mrơn, tơring glông Ia Pa, tơring čar Gialai hơmâo yă A Hà, 49 thun, djuai ania Bahnar hơmâo Ping gah, gong gai hăng neh met wa djuai ania Jarai đăo gơnang ruah ngă khua apăn bruă Ping gah, khua plơi, mơnuih arăng đăo gơnang amăng plơi pla. Yă A Hà brơi thâo: “Nu lĕ mơnuih djuai ania Bahnar yua anun lơ̆m dŏ hơdip amăng plơi anai, ñu khŏm hrăm tơlơi Jarai kiăng kơ amuñ hiăp bit hăng abih bang mơnuih. Thun 2016, hơmâo tơlơi đăo gơnang mơng gong gai hăng mơnuih ƀon sang, ñu arăng ruah đĭ ngă khua apăn bruă Ping gah, khua plơi Ama Hlil 2. Truh ră anai, ñu lêng kơ gir run djru brơi mơnuih ƀon sang pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong huă, pơklaih mơng rin rơpa, gum tơngan man pơdong plơi pla phrâo”.

Yă khua plơi A Hà hok mơ-ak brơi thâo, plơi Ama Hlil 2 ră anai hơmâo 271 boh sang anŏ, amăng anun hơmâo 209 boh sang anŏ djuai ania ƀiă, lu hloh lĕ djuai ania Jarai. Ñu lĕ mơnuih ba jơlan hlâo, ñu hyu pơtrut pơsur mơnuih ƀon sang gum tơngan hrŏm amăng man pơdong plơi pla phrâo. Mơng thun 2016 truh ră anai, plơi Ama Hlil 2 hơmâo man pơkra jơlan ƀêtông glông 3.148 met; amăng plơi ƀu hơmâo sang tơ̆i dong tah; 215 boh sang anŏ arăng pơsit lĕ sang anŏ hơdip ba gru hiam; đơm đam plơi ră anai dŏ kơnong 8 boh sang anŏ ƀun rin.

Yă A Hà brơi thâo, kiăng kơ mơnuih ƀon sang tŭ ư, đăo gơnang ruah ñu đĭ ngă khua plơi, tơlơi anai brơi ƀuh mơnuih ƀon sang lăng yôm hăng đăo gơnang biă mă. Lơ̆m jao bruă kơ ñu, yua anun ñu kiăng thâo rơđah hơdôm tơlơi črâo trun, hơdră bruă mơng Ping gah, Kơnuk kơna kiăng pơtô pơblang brơi mơnuih ƀon sang. Laih dong gơgrong pel ĕp tơlơi phiăn, hrăm tui arăng kiăng kơ djru brơi anăn plơi pla lơ̆m hơmâo tơlơi kiăng.

Yă A Hà brơi thâo: “Mơnuih djuai ania Bahnar, Jarai mă kơnung djuai gah amĭ yua anun tơlơi yôm phiăn amăng sang anŏ lêng kơ jao đah kơmơi pơsit. Yua anun, amăng bruă pơtrut pơsur, pơtô pơblang, ƀing gơmơi juăt bưp ƀing đah kơmơi kiăng amuñ pơčrông sai. Laih dong, ƀing gơmơi juăt gum hrŏm hăng ƀing ama, ƀing khua tơring đăo kiăng pơsur, pơtô pơblang brơi djop sang anŏ hơdip klă hiam tui tơlơi đăo pơtô.

Ơi Võ Tấn Công, khua apăn bruă Ping gah să Ia Mrơn, tơring glông Ia Pa, tơring čar Gialai brơi thâo: yă A Hà lĕ mơnuih apăn bruă Ping gah, Khua plơi hơdip ba gru, abih pran jua amăng bruă mă, hơmâo lu mơnuih ƀon sang đăo gơnang.

Ƀing mơnuih hơmâo arăng đăo gơnang kar hăng yă Ksor H’Lâm ƀơi tơring glông giăm guai Čư̆ Prông, ƀudah yă Rmah H’Yơm ƀơi să Čư̆ A Thai-Phú Thiện, laih dong mơnuih apăn bruă Ping gah yă A Hà ƀơi tơring glông Ia Pa lĕ ƀing đah kơmơi djuai ania ƀiă hơdip ba gru ƀơi tơring čar Gialai. Ƀing gơñu hơmâo ngă klă amăng bruă mă, jing mơnuih ba grua hiam amăng plơi pla.

Hră pơhing Gialai: Čih

Siu Đoan: Pơblang