Hrơi ngui gru grua djop djuai ania tơring čar Gia Lai tal I hơmâo pơphun ƀrô tal hơdor glăi 80 thun Hrơi wa Hô mơ-it tơlơi pơtă kơ Jơnum djop djuai ania ƀiă kual Dơnung ƀơi Pleiku jing tơlơi yôm pơpŭ kơ gru grua djop djuai ania, hơkrŭ pran gum pơgôp hăng pơsit tong rơnoh yôm hơđong kjăp tui tơlơi pơmĭn Hồ Chí Minh kơ tơlơi bơkơnar, gum pơgôp djop djuai ania.

Hrơi ngui pơtum pơƀut giăm 1.000 čô mơnuih kơhnâo kơhnăk amăng tơring čar Gia Lai hăng mơng pơkŏn nao ngui hrŏm. Rai pơ hrơi jơnum ngui anai, rĭm grup ba nao sa tơlơi ngui phara, pơƀuh gru grua yôm phara hăng tơlơi pioh glăi mơng djuai ania, mơng tơlơi ngui ngor truh pơ gơnam tơnă hơbai. Amai Kpă H’Nhung dŏ amăng plơi Chuet, phương An Phú brơi thâo: Hrơi ngui gru grua djop djuai ania tơring čar Gia Lai tal I lĕ hrơi ngui yôm phăn, hơmâo pơphun ƀrô tal hơdor glăi 80 thun Hrơi wa Hô mơ-it hră pơtă pơtăn brơi Jơnum djop djuai ania ƀiă kual Dơnung ƀơi Pleiku yua anun neh met wa ol kơdol biă mă.

“Mut hrŏm Hrơi gru grua ƀơi tơring čar Gia Lai, kâo pô hur har hok mơ-ak biă mă, yua dưi pơbưp nao rai ƀing gơyut gơyâo, ƀing kơhnâo kơhnăk ataih giăm rai ngui hrŏm. Tuai čuă ngui mơng djop kual rai lăng ƀing gơmơi ayun suang, atông čing hơgor amăng hrơi ngui anai. Amăng sang anŏ gơmơi, hơmâo ama, ƀing adơi amai lêng ngă bruă bơwih brơi tuai čuă ngui amăng plơi pla yua anun pơtrut pơsur pran jua kâo mut hrŏm hơdôm bruă mă amăng hrơi ngui anai hăng pran jua hur har, pơpŭ gru ama grua amĭ pioh glăi. Grup čing hơgor plơi Chuet gơmơi, tŏ tui djop rơnuk, hơmâo tơdăm ngek dra muai hăng ƀing kơhnâo kơhnăk dŏ hlăk ai, yua anun ƀing gơñu nao ngui hăng pran jua hur har mơ-ak amăng mông ngui atông čing hăng ayun suang tui gru grua Jarai gơmơi”.

Tal blung a dong mơng hrơi pơmut hrŏm tơring čar Gia Lai phrâo, grup mơnuih kơhnâo kơhnăk Chăm H’roi ƀơi să Vân Canh (tơring čar Bình Định hơđăp) nao pơ Pleiku hăng rơbêh 40 čô ding kơna, mut hrŏm hơdôm bruă mă kiăng pơƀuh glăi hơdôm tơlơi ngui ngor, bruă mă amăng plơi pla, ƀing gơñu mơñam rêu rô, mơñam abăn ao, atông čing, atông hơgor k’toang, adôh tơlơi adôh đưm. Lơm anun, grup mơng să Ya Hội hơmâo lu mơnuih hloh, hăng rơbêh 60 čô; ƀing gơñu ngui atông čing, ayun suang mơng djuai ania Bahnar; laih dong lăi pơthâo hơdôm tơlơi ngui suang kơdăt, suang khèn, ayup đing, glŏm boh mơng djuai ania Mông.

Hrŏm hăng jơlan hơdră ngui adôh suang “Đại ngàn reo” hăng mơmŏt ngui gru grua djop djuai ania tơring čar Gia Lai, ƀing khua mua hăng ƀing kơhnâo kơhnăk ăt nao dưm guang bơnga, tŭ ñang pioh hơdor kơ Khua mir sir Hồ Chí Minh, mơnuih sông kơtang Nup; nao lăng anih pơdă prưng rup rap hăng anăn “Wa Hô hăng djop djuai ania Gia Lai”, nao čuă jơmư anih čơkă mă hră mơ-it mơng wa hô kơ Jơnum djop djuai ania ƀiă kual Dơnung thun 1946. Yă Rčom H’Yeo, Khua Jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam Việt Nam tơring čar Gia Lai hơđăp brơi thâo, hrơi ngui gru grua djop djuai ania tơring čar Gia Lai tal I hơmâo pơphun ƀrô hrơi huă pơsat ơi pơtao Hùng, tal hơdor glăi 80 thun hrơi wa Hô mơ-it hră pơtă Jơnum djop djuai ania ƀiă kual Dơnung ƀơi Pleiku, sa wŏt dong pơtă pơtăn djop djuai ania kual Dap kơdư hơdor glăi atur phun hăng kơtưn pran gum pơgôp.

“Wa Hô lăi, dêh čar Việt nam lĕ sa, djuai ania Việt Nam lĕ sa, djop djuai ania Yuăn, Tày, Mông, Mán hrŏm hăng hơdôm djuai ania Jarai, Bahnar…lêng kơ adơi ayong ha boh sang, yua tơbiă rai mơng sa ơi yă anun lĕ ană ania čơgrai tơčô mơyang. Mơnuih djuai ania Jarai iâu “ơi jing hơgor yă kar hăng čing” tơkeng rai mơng ha rơtuh čô ană, 50 trun pơ ia lĕ hơdôm djuai ania kual dơnung, bơ 50 đĭ pơ čư̆ lĕ hơdôm djuai ania ƀiă kual Dap kơdư. Mah boh pơhiăp phara, samơ̆ hơmâo sa tơlơi pơmĭn hrŏm lĕ gum pơgôp. Anai ăt lĕ boh tơhnal amăng hră mơ-it mơng wa hô pơtă kơ djop djuai ania kual Dap kơdư, čang rơmang djop djuai ania huăi pơčlah, djop djuai ania hlơi hlơi lêng kơ dưi hrăm hră, bơwih ƀong ngă đang hmua, rông rơmô kơbao, un mơnŭ pơđĭ kyar, tơlơi hơdip jai đĭ đăi hăng abih bang lêng bơkơnar”.

Ăt amăng lơ 25/4/2026, ƀơi anih djă pioh gơnam sô hơđăp-gru grua dêh čar Plơi Ơi, să Chư A Thai, tơring čar Gia Lai pơphun ngă yang iâu hơjan mơng Yang Pơtao Apui. Pơlir hăng tơlơi bơră ruai kơtuai akhan lăi nao ƀing ơi pơtao apui, ƀing mơnuih dưi iâu hơjan ƀơi kual Cheo Reo đưm hlâo, hrơi ngă yang anai pơƀuh tơlơi mơyang mơng djuai ania Jarai. Tơlơi ngă yang iâu hơjan hơmâo pơphun ƀơi kơčong čư̆ Chư Tao Yang-anih arăng lăng lĕ anih dŏ rơnuk yang pơtao apui, pơdah tơlơi čang rơmang hơjan rơnang angĭn mơ-ak, pơdai jor kơtor mơboh brơi mơnuih ƀôn sang.

Hrŏm hăng tơlơi ngă yang, hơdôm bruă pơphun tui grua grua-tuai čuă ngui djop mơta ăt hơmâo pơphun tŏ tui, hơmâo tơlơi ngui atông čing hơgor, mơñam abăn ao, mơñam rêu rô, truh rup hăng hơdôm tơlơi ngui đưm, ngui bơrơguăt drơi jăn anun lĕ đĭ tơkai sưng, pơnah hrăo, ba glăi anih ĕp lăng mơ-ak brơi mơnuih ƀôn sang hăng tuai čuă ngui. Amai Ksor H’Hoăi-Kơ-iăng Khua khul hlăk ai să Chư A Thai, tơring čar Gia Lai brơi thâo, amăng hơdôm hrơi pơphun ngă yang iâu hơjan Yang pơtao apui, khul hlăk ai hơmâo mut hrŏm prap lui djop mơta, djru rơmet pơagaih jum dar sang, jơlan glông, anih pơphun ngă yang, dưm dăp ƀơi anih ngă yang, dong dăp rơdêh; mut hrŏm tơhan kông ang, ling tơhan, mơnuih ƀôn sang wai pơgang hơđong.

“Amăng mông pơphun ngă yang iâu hơjan Yang pơtao apui, ƀing hlăk ai mut hrŏm lu bruă, pơhlôm neh met wa djop plơi pla dưi rai ngui hrŏm. Sit biă ñu, khul hlăk ai mut hrŏm lăi pơthâo gơnam tam yôm phara mơng plơi pla, gơnam đang hmua hăng tơnă hơbai lu gơnam ƀing brơi kơ tuai čuă ngui; lăi pơthaoa gru grua ngă yang pơtao apui lĕ tơlơi hơdip gah bơngăt jua mơng djuai ania Jarai ƀơi să Chư A Thai mơng đưm hlâo; hluai tui tơlơi ayun suang hăng sa, dua bruă ngă amăng hrơi ngă yang, pơdah tơlơi hơdip brua wmă mơng neh met wa kual Yang pơtao apui Chư A Thai, rơkâo sa thun bơwih ƀong đĭ đăi hăng tơlơi hơdip yâo mơ-ak. Hluai tui tơlơi ngă yang, ƀing hlăk ai hơmâo pơtô brơi bruă djă pioh gru grua yôm phara mơng ơi yă. Tŏ tui lăi pơthâo gru grua djuai ania, tơlơi hơdip mơng mơnuih djuai ania Jarai.”

Hrơi jơnum pơđut hĭ, samơ̆ jua čing hơgor, tơlơi ayun suang hăng gru grua djop djuai ania ăt dŏ lar hyu, kar hăng glông rô tui na nao amăng tơlơi hơdip gah bơngăt mơng djop plơi pla. Mơng gru grua sô hơđăp truh pơ tơlơi hơdip phrâo, rĭm bruă mă ƀu djơ̆ kơnong pơpŭ gru grua đôč ôh mơ̆ ăt ngă bơngač pran gum pơgôp kơplah wah djop djuai ania./.