Sang gru grua mơnuih ƀôn sang plơi Xí Thoại hrơi anai ok or jua čing amăng hrơi ngă yang tơjŭ pla, sa gong hơdrui hơmâo pơdong tong krah lan sang, giăm ƀơi anun lĕ gơnam ngă yang hơmâo tơpai čeh, hla mlu boh cau, bơbui, mơnŭ, gô̆ asơi...Tơdơi kơ prăp rơmet giong, ƀing atông hơgor dua, čing čêng 3, 5 hơmâo atông iâu yang rơbang, lăi pơthâo hăng plơi pla kơ tơlơi ngă yang. Pô ngă yang buh ao Bahnar, hrŏm hăng pô djru ngă yang rơbat nao pơ anih či phai. Tơlơi ngă yang tơjŭ pla mơ̆ng djuai ania Bahnar sit nik pơphun laih.

Tơlơi hơdip mơ̆ng djuai ania Bahnar đưm adih, ană mơnuih, phun pơdai, glai čư̆, ia yua hăng yang rơbang dŏ hrŏm. Tơdơi kơ bơyan hơpuă yă hăng hlâo či tơjŭ pla, neh met wa juăt ngă yang, iâu ơi yă, yang rơbang glăi ngui, kiăng hiam drơi jăn pran jua, angin rơnang phang mơak, pơdai jor kơtor lu, sang anŏ trơi pơtâo yâo mơak, huăi lung lup kŭp pơđang, huăi djơ̆ djuai duam ruă, plơi pla rơnuk rơnua. Ơi Xâu Dun Linh, pô phai yang ƀơi plơi Xí Thoại, să Xuân Lãng brơi thâo: “Ngă yang tơjŭ pla hơmâo mơ̆ng ơi yă đưm laih. Rim thun, truh blan 5, blan 6, hơjan rơnang phang mơak jing hrơi mông či tơjŭ pla, arăng pla tơbâo, tơjŭ pơdai, pla hơbơi plum...Đưm adih djơ anun, hơmâo djă pioh truh rơnuk anai, ta ƀu thâo lui ôh tơlơi phiăn anun. Rim thun ngă yang tui anai soh, djơ̆ hăng tơlơi phiăn đưm mơ̆ng djuai ania gơmơi”.

Amăng hrơi ngă yang tơjŭ pla mơ̆ng djuai ania Bahnar, ƀing ngă yang hơmâo 3 wơ̆t phai: Iâu yang, hơduah hăng phrâo kông kiăng hiam drơi jăn. Tơlơi phai ñu hơmâo boh pia: Lăi pơthâo hăng Yang rơbang kơ hrơi ngă yang; iâu yang čư̆, yang ia; djŏp yang lăng ba plơi pla; iâu ơi yă, anong tha wa pang; lăi pơthâo gơnam či ngă yang yua sang anŏ hăng plơi pla prăp rơmet; pơƀuh pran jua pơpŭ kơ yang rơbang, ơi yă, lŏn tơnah, ia yua, hăng phun pơdai. Tha plơi Nguyễn Ngọc Trường brơi thâo, Ngă yang tơjŭ pla juăt yua plơi pla gum pơgôp hrŏm či ngă: “Hăng mơnuih ƀôn sang, lơ̆m lăi nao kơ tơlơi ngă yang tơjŭ pla leng kơ amuaih či ngă soh, kiăng bơwih ƀong đĭ: rông bơbui, rông mơnŭ, tơjŭ pơdai pla kơtor lêng kơ hơmâo soh, ană plơi pla rơnuk rơnua, yâo mơak mơn”.

Ƀơi Xí Thoại, anŏ yom gru grua dŏ dong ƀong huă, ngă yang rơbang hơmâo neh met wa gir ngă, djă pioh. Amăng sang anŏ hơmâo tơlơi djă kông, pơdô̆ rơkơi bơnai, phrâo kông, ngui atông hơgor dua, čing klâo čêng rơma. Biă ñu, mơ̆ng hrơi Xí Thoại hơmâo tŭ yap jing plơi pla čơkă tuai hyu ngui, tơlơi ngă yang mơ̆ng djuai ania Bahnar ăt hơmâo neh met wa ngă glăi či pơƀuh kơ mơnuih ƀôn sang hăng ƀing tuai. Amai La Thị Yến dŏ pơ plơi Xí Thoại, lăi: “Ăt jing rơnuk djă pioh tŏ tui, kâo iâu pơthưr neh met wa amăng plơi pla djă pioh ngă tui na nao. Anai jing anŏ hiam, gru grua ơi yă ta. Rim thun hơmâo pơphun soh yơh hŭi kơ rơngiă hĭ anŏ hiam mơ̆ng djuai ania Bahnar ƀơi plơi Xí Thoại”.

Yă Nguyễn Thụy Phương Hiếu, Kơ-iăng khua gơnong bruă gru grua, bơkjăp drơi jăn hăng tuai čuă ngui tơring čar Dak Lăk brơi thâo, ngă tui Tơlơi pơtrun 80 mơ̆ng Ding jum kơđi čar, gơnong bruă glăk pơphun lu jơlan hơdră jơnum ngui, akŏ bruă rơđah rơđông či djă pioh, pơtrut anŏ yom gru grua, nao hrŏm hăng đĭ kyar čơkă tuai hyu ngui: “Gơnong bruă glăk ngă hrŏm hăng gong gai ƀon lan čih pơkra hơdră ngă bruă dêh čar ta pơtrun ăt kah hăng jơlan hơdră pơkŏn truh pơ thun 2030. Amăng anun ngă hrŏm hăng hơdôm gơnong bruă, ruah mă anŏ či kiăng mơ̆ng rim phung wang djuai ania. Djuai ania hlơi dŏ pơpă ta pơƀut đĭ kyar brơi abih bang, laih dong pơtrut anŏ hiam gru ama grua amĭ mơ̆ng rim djuai ania”.

Tơlơi ngă yang tơjŭ pla mơ̆ng djuai ania Bahnar ƀơi Xí Thoại hăng lu tơlơi ngă yang đưm mơ̆ng djuai ania pơkŏn ƀơi Dak Lăk hơmâo rŭ, ba pơƀuh glăi, jing phun atur či djă pioh, pơƀuh hyu, pơdô̆ glăi kơ rơnuk tơdơi, djru djă bong, pơđĭ hloh anŏ yom gru ama grua amĭ mơ̆ng djŏp djuai ania ƀiă ƀơi Dak Lăk hrơi anai hăng truh rơnuk tơdơi dong./.