Tơlơi čih mrô 3: Dưi hơdip hrŏm hăng klin Covid-19, pơđĭ kyar bơwih ƀong huă
VOV4.Jarai - Tơlơi čih “Gum hrŏm - ha pran jua găn rơgao mông klin prong”,pơsit hơdră ngă bruă yôm phun mơng abih bang anom bruă čar dưi pơgang klin hơdeč hmar, dưi hơdip hrŏm klin, hơkrŭ glăi tơlơi bơwih ƀong huă, mơnuih mơnam lĕ hơmâo vaccine ƀơi abih bang. Boh nik ñu, hăng tơlơi pơsir bruă mơng pơtom hiăp hơduah tơña vaccine truh kơ jak iâu abih bang gum djru prăk kăk blơi vaccine, pơkra vaccine...Việt Nam glăk dưi ngă laih hơdôm tơlơi kơtưn kiăng ngă. Tơlơi anun ƀu djơ̆ abih bang anom bruă dŏ hnong ƀu ngă bruă ƀudah mă bruă dơ dăng, tơguăn hrơi hơmâo 100 klăk čô mơnuih dưi tlâ̆o - Sars CoV-2 jing tơlơi duam ruă juăt ƀuh kah mơng akŏ pơdong glăi hăng pơtrut tơlơi bơwih ƀong huă sĭ mơdrô. Mơng hrơi hơmâo klin Covid-19, Ping gah, Kơnuk kơna pơsit kiăng ngă dua mơta bruă hrŏm hrŏm, ƀrô pơgang klin, ƀrô pơđĭ kyar bơwih ƀong huă - mơnuih mơnam.
Găn rơgao lu tal klin hơđuh đĭ, hăng lu tơlơi pơplih ƀu thâo hlâo, pơ anăp anai, anai ăy jing hơdră ngă bruă lăp djơ̆, kiăng hơmâo abih bang anom bruă gum ngă, đah mơng dưi hơdip hrŏm rơnuk rơnua, pơjing rai tơlơi đĭ kyar phrâo amăng bruă akŏ pơjing, pơđĭ kyar lŏn ia.
Giăm 2 thun hơmâo Covid-19, biă ñu dong mơng hrơi hơmâo tơlơi bơbeč sat mơng klin tal 4, anŏ kơjăp mơng bruă djru ba tơlơi hơdip mơnuih ƀon sang, tơlơi dưi gơgrong amăng bruă bơwih ƀong jing hơmâo lu tơlơi rung răng laih, lơ̆m mrô pơkra gơnam mơng măi mok, bơwih brơi hăng ngă hmua tơdu trun mơn; mrô anom bơwih ƀong pơdơi bruă jai hrơi lu tui, aka ƀu hơmâo djơ̆ ôh mơng hlâo; prăk pioh tuh pơ plai ring bruă kơnuk kơna ta aset mơn; mơnuih rơngiă bruă mă, ƀu hơmâo bruă ăt lu mơn; prăk dong hnưh kơ sang bruă prăk amuñ hơmâo tơlơi truh sat mơn...Tui hăng mơnuih kơhnâo bruă bơwih ƀong, Nai tha prin Võ Trí Thành lăi, anai lĕ tơlơi truh prong hloh mơng dêh čar dong mơng rơwang thun 1960 kơ bruă bơwih ƀong huă - mơnuih mơnam.
“Klin anai kah hăng kơthel pưh nao ngă răm rai abih bang, ba tơlơi rung răng amăng bruă bơwih ƀong amăng dêh čar, dêh čar anai hăng dêh čar adih, ngă răm rai abih amăng djŏp bruă. Ăt jing tal blung a tơdơi kơ lu thun ƀing ta ngă tui tơlơi phiăn anom bơwih ƀong, mrô anom bơwih ƀong pơdơi bruă lu hloh pơhmu hăng mrô anom bơwih ƀong hơmâo akŏ pơdong phrâo, anai jing tơlơi bơbeč djơ̆ prong biă mă. Tui hăng tơlơi him lăng, pơđĭ kyar amăng thun anai aset hloh amăng 30 thun pơplih phrâo mơng Việt Nam. Hơdôm kual hơmâo klin kơtang kah hăg Sài Gòn, Đông Nam Bộ, Bắc Ninh, Bắc Giang lêng brơi ƀuh abih anŏ anăm gơgrong laih.
“Anŏ anăm gơgrong” tui hăng tơlơi pơhiăp mơng ơi Võ Trí Thành ƀu djơ̆ kơnong mrô hơmâo jŭ yap hăng lăi pơthâo đôč ôh. Yua dah tơlơi bơbeč mơng klin Covid-19 phara pơhmu hăng tơlơi rung răng bơwih ƀong huă hlâo adih, khŏm kiăng kơnuk kơna pơčlah mơnuih mơnam ƀơi lu anih hăng ngă hrŏm ƀơi abih bang. Bruă pơčlah mơnuih mơnam, kŏm tơbiă hyu jing ngă “ruă pran tơlơi bơwih ƀong”. Laih dong sit ñu, tơlơi bơwih ƀong anai glăm ba tơlơi truh prong biă, rơngiă lu, ba truh tơlơi sat pơkŏn dong amăng tơlơi hơdip - mơnuih mơnam. Tơlơi anai tơdah hơmâo sui, amra ba glăi tơlơi truh sat prong biă mă. Lu mơnuih rơgơi kơhnâo apăn bruă bơwih ƀong lăi:
“Ƀing gơmơi truh rơnuč kơ tơlơi dưi glăm ba laih, tơdah dŏ rung răng mơn, gơmơi ƀu anăm dŏ grong dong tah. Khŏm pơplih hơdră ngă bruă đah mơng akŏ pơjing glăi tơlơi bơwih ƀong huă”.
Pơsit rơđah ƀu dưi pioh tơlơi anai sui ôh, Kơnuk kơna git gai kơ hơdôm ding jum, anom bruă, tơring čar khŏm akŏ pơdong Grup mă bruă rŭ glăi, pơđĭ kyar bơwih ƀong huă - mơnuih mơnam; čih pơkra hơdră ngă bruă lăp djơ̆ hăng tơlơi hơmâo ƀơi rim bit anih, anom bruă. Tơlơi anun ƀu djơ̆ “bruă hlơi pô anun ngă, tơring čar, anom bruă ƀơi lĕ tơring čar ƀon prong anom bruă anun ngă ôh”. Tơlơi phun ñu hơmâo Kơnuk kơna lăi rơđah tơdơi kơ kơđiăng lui mơng hơdôm boh tơring čar ƀon prong brơi pơčlah mơnuih mơnam sui kah hăng ƀon prong Hồ Chí Minh, Bình Dương, Long An...; tơdơi kơ hơmâo anŏ apăn kơjăp mơng kual mơtah kah hăng Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, hải Phòng...lĕ khŏm pơtruh nao rai hơdôm kual, lăng nao anom bruă ba sĭ gơnam amăng mông ngă zêrô covid, ƀu djơ̆ djă bong hnong hơdră bruă Zêrô Covid ôh. Khua dêh čar ơi Phạm Minh Chính git gai:
“Kiăo tui tơlơi hơmâo sit ƀơi rim boh tơring čar pok bah amăng tui tơlơi pơtô ba mơng Ding jum ia jrao, pok samơ̆ wai lăng klă, kiăng mơnuih ƀon sang hơmâo pơkra gơnam, thâo nao rai. Tơlơi ngă bruă anun kiăo tui: 5K+ Vaccine+ia jrao+ măi mok, giong anun tơlơi thâo hluh mơng mơnuih ƀon sang. thâo kơjăp tơlơi anai hăng hla tui lăp djơ̆ samơ̆ khŏm kiăo tui tơlơi pơtô ba hrŏm abih bang đah mơng huăi dŏ đom, huăi ngă bruă mă hơjăn ƀu hla tui kơnuk kơna”.
Hrŏm hăng anun, Kơnuk kơna pơsit, hơdră ngă bruă dưi hơdip hrŏm hăng klin kheng khŏm kiăo tui tơlơi pơkă “ia jrao yơh gong tơmeh, anih phun; Tơlơi bơwih ƀong huă lĕ ngă atur; Boh thâo ia rơgơi măi mok lĕ anŏ khuă kăl; hơđong bruă kơđi čar, mơnuih mơnam lĕ tơlơi yôm phun, ngă rese; vaccine, ia jrao pơjrao hăng tơlơi pơmin mơng mơnuih ƀon sang yơh phun hlâo; rơnuk rơnua či pơkra, pơkra khŏm rơnuk rơnua”. Ƀu kơnong ngă plai ƀiă tơlơi rơngôt amăng bruă bơwih ƀong, lu mơnuih bơwih ƀong, ƀing kơhnâo ăt lăng anai kah hăng hơdră pơsir kiăng dưi pơgăn tơlơi truh, tañ ba tơlơi bơwih ƀong đĭ kyar glăi tui hơđăp, amăng hrơi blan aka ƀu thâo hrơi hơbin mơng abih klin. Ơi Nguyễn Quang Huân - Khua pơ ala mơnuih ƀon sang dêh čar tal XV, Kơ-iăng khua Khul mơnuih bơwih ƀong mă hơjăn Việt Nam pơsit:
“Ơi yă ta amăng rơnuk blah wang glêh glar tơnap tap tui anun mơ̆ ăt thâo pơmin brơi mơnuih nao hrăm pơ dêh čar arăng đah mơng tơdơi anai lơ̆m rơngai lŏn ia lĕ pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong. Tơlơi blah ngă sui 20 thun mơ̆ ăt thâo pơmin tui anun mơn. Ră anai hơmâo klin kraih 1, 2 thun đôč, tơdah gir pơgang klin, ƀu pơmin kơ tơlơi bơwih ƀong, truh abih klin hiư̆m ta ngă? Đưm adih ngă mă pô ƀong mă pô, bơ ră anai ƀing ta pơtruh nao rai hăng abih bang dêh čar. Tơdah anih pơkra sĭ gơnam pơdơi hĭ, pơwơ̆t glăi ngă dong jing tơnap yơh. Yua hnun, mơng blung a ƀing ta pơmin dưi pơgang klin - ba glăi mrô zerô, phrâo anai Khua dêh čar pơmin rơđah laih, ƀing ta khŏm hơdip hrŏm hăng klin sui thun yun blan yơh, tŭ ư pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong amăng mông hơmâo klin. Tơlơi pơmin anai amra ngă bruă pơgang klin jing pơplih tui mơn: tơlơi suaih pral mơnuih ƀon sang ăt yôm hloh mơn, samơ̆ ăt khŏm pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong huă mơn”.
Ƀu suk dŏ dong ôh ƀơi anăp tơlơi truh sat mơng lŏn ia ta, tơlơi hning rơngôt mơng mơnuih ƀon sang, ƀu kơnong kiăo tui tơlơi ƀing ta ƀuh mơng tơlơi hơmâo sit, ƀu kơnong kiăo tui tơlơi lăi pơhmư̆ glăi mơng hơdôm ding jum, anom bruă...či ba tơbiă tơlơi git gai, tơlơi pơtrun pơplih hơdră ngă bruă ôh, Kơnuk kơna pơpŭ, pơhmư̆ tui tơlơi pơgôp hiăp mơng ƀing kơhnâo, mơnuih apăn bruă bơwih ƀong, pô pơ ala kơ hơdôm Khul grup, anom bruă...đah mơng pơsir, pơklaih brơi tơlơi gun, tơnap tap amăng bruă pơkra gơnam, sĭ mơdrô, plai ƀiă anom bơwih ƀong, anom ngă ƀong hrŏm, sang anŏ bơwih ƀong pơdơi bruă, dong hnưh wưh tơlơi yua klin ngă.
Giăm 700 hrơi pơgang klin jing gai rek pơkă anŏ kơjăp amăng tơlơi pơmin pran jua - jing “apui thư lăng mah, tơlơi glêh tơnap thư lăng pran ta” jing tơlơi gum pơgôp, ha pran jua - “thâo pap thâo djru nao rai” mơng Ping gah, Kơnuk kơna, mơnuih ƀon sang hăng ƀing bơwih ƀong huă, anom bruă bơwih ƀong sĭ mơdrô. Bruă pơgang klin prong Covid-19 ƀơi dêh čar ta hơmâo lu tơlơi dưi ngă klă, samơ̆ pơ anăp anai ăt dŏ lu tơlơi tơnap, tơlơi lông mơn, kiăng tơlơi ngă bruă hơdeč hmar djơ̆ hăng tơlơi pơplih amăng lŏn ia mơng abih bang anom bruă. Tơdah abih bang gir hrŏm, pơsir bruă djơ̆ hrŏm abih bang, thâo pơčeh mă pô - hơmâo tơlơi git gai lăp djơ̆ mơng Ping gah, Kơnuk kơna “dua mơta bruă kiăng ngă” amra dưi ngă klă hloh - tơlơi bơwih ƀong huă, mơnuih mơnam amăng lŏn ia ta amra tañ dưi ngă tui hăng tơlơi čang rơmang.
Chu Thúy Ngà: Čih: Siu H’Mai: Pơblang
Tơlơi čih mrô 1: https://vov4.vov.gov.vn/jarai/chuyen-muc/hodom-toloi-ih-gum-hrom-sa-pran-yak-rogao-klin-kheng-toloi-ih-2-brua-vaccine-pr-c145-397001.aspk
Viết bình luận