VOV4.Jarai -  Hrŏm hăng dêh čar ta, hrơi ngă lơphet akŏ pơjing lŏn ia lơ 2/9 - “Hrơi ngui ngor tơlơi rơngai” yôm biă mă amăng hơtai boh mơnuih ƀon sang djŏp djuai ania ƀơi tơring čar Kon Tum. Ơi A Hnao (djuai ania Sêdang) dŏ ƀơi plơi Kon Hrầm, să Đăk Tờ Re, tơring glông Kon Braih brơi thâo, ƀrô ngă lơphet 76 thun Hrơi akŏ pơjing lŏn ia lơ 2/9 thun anai či pơgang klin Covid-19 ană plơi pla ƀu dưi jơnum pơƀut lu mơnuih ôh, kơnong dưi pơphun mă amăng sang anŏ đôč. Anai lĕ hrơi kiăng ƀing ta hơdor glăi rơnuk kơdrưh kơang mơng đưm hlâo, lăi glăi kiăng ană tơčô thâo hluh na nao kơ hrơi Akŏ pơjing Kơnuk kơna lơ 2/9, hrơi ngui ngor tơlơi rơngai mơng djuai ania ta:

“Hlâo lơ 2 blan 9, gong gai să hơmâo pơphun jơnum, pơčrông sai tŭ ư hrŏm hơdră ngă bruă hlâo hrơi ngă lơphet lơ 2 blan 9 anai. Amăng mông jơnum, să plơi pla pơtô pơblang pôr pơhing kơ ană plơi thâo rơđah hrơi akŏ pơjing Kơnuk kơna lơ 2/9 - anun lĕ hrơi Wa Hồ pơđok Hră Tuyên ngôn độc lập, pơjing rai dêh čar Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Lơ 2/9 ană plơi hơmâo pơdơi pơdă, hơdor glăi gru grua đưm mơng hrơi Pơjing rai kơnuk kơna Việt Nam ta hrơi anai. Hơdor glăi gru đưm hing ang mơng lŏn ia, laih dong lăi pơthâo kơ rơnuk hlăk ai thâo hluh anŏ yôm ƀom amăng hrơi hơdor glăi anai. Yua hơmâo Ping gah, Wa Hồ mơn lŏn ia ta mơng dưi rơngai, pơklaih rơngai djuai ania, mơng anun mơn ƀing ta mơng hơmâo tơlơi hơdip trơi pơđao, yâo mơ-ak kar hăng anai”.

Thun anai giăm 70 thun laih, yă HRit Hmok (djuai ania Eđê), dŏ ƀơi ƀuôn Ky, p lơi prong Buôn Ma Thuột, tơring Dak Lăk ƀrô hơdor glăi hơdôm hrơi ngui ngor rơngai lŏn ia đưm hlâo, ƀrô hơdor glăi hrơi pơklaih rơngai Buôn Ma Thuột lơ 10/3/1975. Yă Hrit ră ruai, lơ̆m anun ñu glăk 20 thun đôč, ƀuh arăng pơnah phao ting ting, kơtang biă mă. Hơmâo lu wơ̆t arăng đuăi kơdŏp amăng luh hŭi djơ̆ boh phao. Tơdơi kơ hrơi rơngai, plơi pla ñu hăng hơdôm boh plơi pla giăm plơi prong hơmâo ƀing tơhan hơkrŭ mut nao, dŏ hrŏm, ƀong huă hrŏm hăng ană plơi pla, pơgang ba plơi pla hăng pơgang ba tơlơi hơkrŭ lŏn ia.

“Anun lĕ tal blung a kâo ƀuh, lơ̆m anun kâo glăk nao sô̆ ia. Ƀuh tơhan glăk rơbat ƀơi jơlan, kâo bĕ nao ƀơi akiăng jơlan lăng tui ƀing tơhan kơdrưh biă mă, gơñu rơbat nao pơ yŭ. Amăng grup tơhan hơmâo lu tơdăm hlăk ai. Tơdơi hrơi rơngai lĕ amăng plơi hơmâo tơhan hơkrŭ nao djru pơgang plơi pla, pơgang ba tơlơi hơkrŭ lŏn ia. Ƀing tơhan ƀong hrŏm, dŏ hrŏm hăng ană plơi”.

Ơi Nay Hứ (djuai ania Jarai) brơi thâo, ñu kiăo tui kač mang mơng thun 1972 laih anun gum blah ƀơi tơring glông Krông Pa, tơring čar Gia Lai truh kơ hrơi kual Dơnung rơngai. Ñu ƀuh lu ƀing gŏp tơhan djai drơi pô pơgang ba tơlơi rơngai, rơnuk rơnua, pơlir hơbit lŏn ia. Yua hnun, hăng ñu, tơlơi rơngai, tơlơi rơnuk rơnua mơ̆ mơnuih ƀon sang ta hơmâo lĕ ƀu hơmâo anŏ hơget ôh dưi plih mă:

“Tơdơi hrơi rơngai, dua kual Kơdư - Dơnung pơlir hơbit laih, huăi pơčlah dua bơnah tui mơng hlâo dong tah. Abih bang adơi amai gơmơi, wơ̆t hăng ană plơi lơ̆m anun hok mơ-ak biă. Ƀing gơmơi pơphun bruă pơđĭ kyar ngă hmua pla pơjing, pơplih phrâo tơlơi hơdip. Kač mang ba glăi kơ ƀing tơlơi hơdip phrâo, huăi hơmâo tơlơi tơnap tap, ƀu hiam tui mơng đưm hlâo dong tah. Ƀing ƀong ia bah mơnuih ƀu klă, đuăi kơdŏp amăng glai, gơmơi iâu pơthưr, juh alum mơn kiăng pơwơ̆t glăi hăng sang anŏ, ană bơnai, kơnung djuai. Kač mang hăng gong gai ta huăi ngă tơnap kơ ƀing ñu ôh, tŭ kơ glăi bơwih ƀong, pơđĭ kyar sang anŏ, djru hrŏm hăng tơhan hơkrŭ kiăng ƀing ta hơmâo tơlơi hơdip hiam hloh”.

Hăng rơnuk hlăk ai kar hăng ayong Hmưch (djuai ania Bahnar) dŏ ƀơi să A Dơk, tơring glông Đăk Đoa, tơring čar Gia Lai ñu hơmâo tơlơi pơmin tui anai:

“Pô kâo hơmâo pran hăng ol kơdol biă mă lơ̆m truh hrơi ngui ngor rơngai lŏn ia ta. Mah tơkeng amăng rơnuk lŏn ia rơngai laih, ƀu ƀuh ôh tơlơi blah wang, samơ̆ hăng hơdôm hră pơ-ar, rup phin laih anun hơmâo ơi yă kâo ră ruai glăi, kâo lăng ol kơdol biă mă yua tơlơi djai drơi pô mơng ană mơnuih ba glăi rơnuk rơnua kơ lŏn ia, kiăng abih bang hơmâo tơlơi hơdip trơi pơđao hloh kar hăng hrơi anai. Hăng pô kâo, rơnuk hlăk ai hơdip hăng prong amăng rơnuk rơngai, Hrơi ngui ngor rơngai lŏn ia yôm biă mă, kơdrưh kơ-ang biă mă hăng pô kâo, hăng amăng hơtai boh ană mơnuih Việt Nam ta”.

Ƀơi anăp tơlơi klin kheng Covid-19 glăk kơtang tui anai, hrơi ngui ngor rơngai lŏn ia thun anai, mơnuih ƀon sang ƀuôn Trĭng, phường An Lạc, plơi prong Buôn Hồ, tơring čar Dak Lăk ƀu pơphun ngui ngor prong ôh, samơ̆ hrơi mơ-ak mơ-ai măng hrơi akŏ pơjing kơnuk kơna ăt pơdah pơƀuh hăng hla kơ dêh čar hơmâo akă, atol bang bơngač, mriah ƀhêm amăng djŏp plơi pla. Yă H’Nưn Mlô (djuai ania Eđê) ƀơi ƀuôn Trĭng, phường An Lạc lăi:

“Hrơi ngui ngor prong lơ 2/9 truh laih, jing hrơi Wa Hồ khăp ƀu-eng mơng ƀing ta pơđok hră Tuyên ngôn độc lập, jing hrơi akŏ pơjing Kơnuk kơna, jing gru kơđŏm yôm biă mă mơng Lŏn ia tơbiă đuăi mơng tơlơi kơtư̆ juă, ngă hlun mơnă ƀing ayăt, tơnap tap, glêh glar yua tơlơi blah ngă. Kâo hok mơ-ak biă hăng bơni kơ Wa Hồ bơni kơ Ping gah Cộng sản Việt Nam jing pô git gai rơgơi mơng Tơhan hơkrŭ Việt Nam. Hmư̆ tui tơlơi pơtă pơtăn mơng Wa Hồ, mơnuih ƀon sang kual Dap Kơdư lăi hrŏm hăng djuai ania Êđê lăi hơjăn gir pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong huă, pla phun kơsu hơmâo lu kơtăk, pla kơphê hơmâo lu asar, mă yua boh thâo ia rơgơi măi mok amăng bruă rông hlô mơnong”.

Siu H’Mai: Pơblang