VOV4.Jarai - Mơng blan 10/1990, ƀơi mông Jơnum “Pơkĕ hrom bruă ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang” đơ đam dêh čar tal sa, Ding jum ia jrao hăng Ding jum Khul ling tơhan tŭ ư hrom ba bruă pơkĕ hrom ia jrao ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang jing jơlan hơdră djă anăn “Jơlan hơdră bruă ia jrao mrô 12 – pơkĕ hrom bruă ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang pơdŏng bruă abih bang mơnuih ƀôn sang pơgang lŏn ia hăng bơwih kơ tơlơi suaih pral mơnuih ƀôn sang”. Găn rơgao 30 thun, jơlan hơdră hmâo pơdŏng laih glông bruă ia jrao, sang ia jrao pơkĕ hrom mơnuih ƀôn sang hăng ling tơhan ƀơi abih bang hơdôm kual ia rơsĭ hăng bul ia rơsĭ mơng lŏn ia hăng čih pioh lu bôh tơhnal klă amăng bruă bơwih brơi tơlơi suaih pral kơ mơnuih ƀôn sang hăng ling tơhan ƀơi hơdôm bul ia rơsĭ.

Yă Nhan Thị Lùng – sa čô mơnuih ƀôn sang să bul ia rơsĭ Long Vĩnh, tơring glông Duyên Hải, tơring čar Trà Vinh lăi pơthâo tơlơi pơmin mơng pô pioh kơ ƀing apăn bruă mơng Sang ia jrao pơkĕ hrom ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang gah Puih kơđông pơgang guai lŏn ia Long Vĩnh tui anai:

“Kâo ruă ŭt tơlang juăt rơgah gañ thơ lĕ kâo leng kơ nao pơ̆ puih kơđông pơgang guai lŏn ia. Kâo rơbat ƀu dưi lĕ mơnuih mă bruă rai pơ̆ sang klâ̆o ia jrao brơi kơ kâo. Jrao mơnuih mă bruă ia jrao brơi lĕ kâo mơñum giong ƀuh hmâo pran jua biă, abih ruă kă, hyu mă bruă anet amăng sang dưi mơn. Puih kơđông bơwih brơi kơ mơnuih ƀon sang biă”.  

Anun lĕ ƀu djơ̆ kơnong kơ pran jua mơng yă Lùng ôh mơ̆ hăng mơnuih ƀôn sang ƀơi să bul ia rơsĭ, Sang ia jrao hăng ƀing nai ia jrao ling tơhan jing laih anih gơnang hơđong pran jua lom duam ruă. Amăng lu thun rơgao, mơnuih mă bruă ia jrao ling tơhan ƀơi anai kơnong kơ bơwih brơi bruă ia jrao kơ ling tơhan mơng puih kơđông pơgang guai lŏn ia mơ̆ gơñu dô̆ bơwih brơi tơlơi suaih pral kơ mơnuih ƀôn sang ƀơi să bul ia rơsĭ. Thiếu tá Lê Văn Sơn – Khua Sang ia jrao pơkĕ hrom ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang puih kơđông pơgang guai dêh čar Long Vĩnh, pô hmâo mă laih bruă ia jrao ƀơi să 24 thun lăi pơthâo:

“Anai lĕ să bul ia rơsĭ kual asuek ataih anun lom kâo rai pơ̆ anai mă bruă lĕ ƀuh neh wa tơnap tap biă gah bruă ia jrao, kiăng pel ĕp tơlơi ruă khom nao ataih, găn nao rai hăng rơkĭ. Yua anun drơi pô kâo ăt hmâo mơn tơlơi găn rơgao, hrăm tui kiăng pel ĕp hăng pơjrao kơ neh wa”.

Ƀu djơ̆ kơnong kơ ƀơi să bul ia rơsĭ Long Vĩnh, tơring glông Duyên Hải mơng tơring čar Trà Vinh ôh mơ̆ amăng 30 thun rơgao, hơdră sang ia jrao hăng anom ia jrao pơkĕ hrom ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang ăt dưi pok pơhai hăng ngă tui ba glăi bôh tơhnal ƀơi lu anih anom kơtuai hang ia rơsĭ, bul ia rơsĭ mơng Lŏn ia kah hăng bul ia rơsĭ Bạch Long Vĩ (ƀôn prong Hải Phòng), bul ia rơsĭ Cồn Cỏ (tơring čar Quảng Trị), bul ia rơsĭ Lý Sơn (tơring čar Quảng Ngãi), bul ia rơsĭ Phú Quý (tơring čar Bình Thuận),... hăng biă ñu lĕ ƀơi tơring glông Trường Sa (tơring čar Khánh Hòa). Hơdôm anih anom anai ataih mơng lŏn drŏn, mơnuih ƀôn sang ƀơi bul ia rơsĭ ăt ƀu tlaih mơn hơdôm wot duam ruă, tơkeng ană...; hơdôm mơnuih hyu mă akan hơdang lom hyu amăng ia rơsĭ ăt bưp tơlơi mơn gah tơlơi suaih pral, tơlơi truh lom mă bruă ƀơi ia rơsĭ. Yua anun hơdôm bôh sang ia jrao hăng anom ia jrao pơkĕ hrom ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang jing anih gơnang kơ mơnuih ƀôn sang hơđong pran jua dô̆ glăi ƀơi ia rơsĭ, djru djă kơjăp pô ƀơi ia rơsĭ bul ia rơsĭ dêh čar. Ayong Sầm Văn Lương, sa čô mơnuih ƀôn sang hơdip ƀơi tơring glông Trường Sa, tơring čar Khánh Hòa brơi thâo:

“Hăng sa cô mơnuih ƀôn sang ƀơi să bul ia rơsĭ lĕ kâo djơ̆ anô̆ ñu ruă hlung, ruă akô̆ mơn. Lom nao pel ĕp tơlơi ruă lĕ dưi hmâo ƀing ơi ia jrao lăng ba biă, bơwih brơi. Mơng anun, kâo ăt hơđong pran jua dô̆ hơdip mơda ƀơi bul ia rơsĭ”.

Hơdră pơkĕ hrom bruă ia jrao hăng ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang ƀơi bul ia rơsĭ ƀu djơ̆ kơnong kơ djru mơnuih ƀôn sang ƀơi hơdôm anih anom să bul ia rơsĭ, tơring glông bul ia rơsĭ ôh mơ̆ ñu dô̆ hmâo bôh tŭ yua sit nik hăng ƀing mă bruă ia jrao pô mơng ling tơhan. Nai tha prin, nai prin tha ơi ia jrao Phạm Mạnh Hùng, Kơ-iăng Khua hơđăp ding jum ia jrao dêh čar, Kơ-iăng Khua hơđăp Khua Grŭp pơtô bruă Ping gah dêh čar pơsit tơlơi pơkĕ hrom anai lĕ kiăng biă gah bruă ia jrao wot pơgang lŏn ia. Yua kơ tui ñu, gơnong bruă ia jrao ling tơhan ră anai tơdah kơnong mă bruă ling tơhan đôč lĕ amra rơngiă hĭ đôč, rơngiă tui ƀơ ƀrư̆ tơlơi găn rơgao gah bôh thâo. Yua kơ ƀiă mơnuih ruă, anun tơlơi pơplih phrâo gah bôh thâo măi mok amra ƀu pơđĭ kyar. Yua anun, gơnong bruă ia jrao ling tơhan khom gum hrom amăng bruă djru mơnuih ƀôn sang anun kah mơng dưi pơhrăm bruă pô, pơđĭ tui bôh thâo hăng amra bơwih kơ bruă blah ngă.

Bôh nik brơi ƀuh mơng hơdră ia jrao ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang pơkĕ hrom, gơnong bruă ia jrao ling tơhan hmâo laih tơlơi pơđĭ kyar tañ, ƀing mă bruă ia jrao dưi pơđĭ tui gah bruă mă hăng anih anom mă yua, măi mok kơ hơdôm bôh Sang ia jrao, Anom ia jrao ƀơi bul ia rơsĭ ăt dưi pơđĭ tui ƀu pơdơi mơn. Hơdôm bôh sang ia jrao, Anom ia jrao pơkĕ hrom ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang hmâo pơjrao brơi truh kih lu biă mơnuih ruă kraih kah hăng rơbuh đih, bơbrah pruăi rơbêh, tơlơi truh lom mă bruă kơ mơnuih hyu mă akan hơdang. Hăng hơdôm mơnuih ruă kraih lĕ ƀing ơi ia jrao ling tơhan ƀơi bul ia rơsĭ jing pô phun pơjrao mă ƀiă, pơsir tal blung a kiăng pô ruă dưi gơgrong lom dô̆ tơguan dưi ba nao pơ̆ lŏn drŏn pioh pơjrao, djru mơnuih ruă tañ suaih hăng plai ƀiă anô̆ pioh glăi mơng tơlơi ruă tơdơi anai. Hơdôm thun jê̆ hăng anai, ƀing ơi nai ia jrao ling tơhan ƀơi bul ia rơsĭ Trường Sa dô̆ dưi prăp lui rơdêh bek djru ba hyu tañ, mă yua Telemedicine kiăng tô nao rai bruă pơkă lăng tơlơi ruă hăng pơjrao mơng ataih hrom hăng ƀing ơi ia jrao, mơnuih juăt bruă ia jrao ƀơi rŏng lŏn. Thiếu tướng, Kơ-iăng nai tha prin, nai prin tha, Nai ia jrao Nguyễn Hồng Sơn, Khua Sang ia jrao ling tơhan 175, pô dô̆ mă bruă sui ƀơi anom ia jrao tơring kual Trường Sa mơng hơdôm hrơi blung a pơdŏng truh ră anai brơi thâo:

“Ƀing ta hmâo sa khul mơnuih mă bruă prăp lui pran jua hăng rŏng pran jua pô gum hrom bruă ia jrao ƀơi bul ia rơsĭ. Dua lĕ ƀing ta hmâo sa anih anom mă bruă, sa anom ia jrao Trường Sa rơnuk anai, bruă gum hrom klă, kơjăp djru pơjrao tañ klă biă. Lăi pha lĕ hăng tơlơi hmâo kah hăng ră anai ƀing ta hmâo “mă tŭ laih” hrơi mông yôm kiăng pơtlaih hơdip kơ mơnuih ruă”.

Ia rơsĭ bul ia rơsĭ ataih yaih samơ̆ lăng giăm biă yua kơ hmâo tô nao rai laih hăng lu hơtai bôh, pran jua hăng biă ñu lĕ bruă mă mơng ƀing ling tơhan mă bruă ia jrao. Ƀing ling tơhan ba dua ia ao amra ngă tui dong bruă mă mơng pô, djru khul ling tơhan, djru mơnuih ƀôn sang amăng bruă bơwih brơi tơlơi suaih pral, djru hrom ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang dô̆ gơgrong kơjăp ƀơi bul ia rơsĭ, ia rơsĭ, wai lăng pô bul ia rơsĭ mơng lŏn ia./.

            VOVTP HCM: Čih – Siu H’ Prăk: Pơblang