VOV4.Jarai - Rơgao hăng anai 60 thun, tơring čar Kontum jing tơring čar blung a khul ling tơhan Mi raih jrao dioxin. Tơlơi blah ngă rơgao sui laih samơ̆ ƀơi kual lŏn anai, ră anai hmâo 8.000 čô mơnuih đing đăo djơ̆ jrao dioxin. Amăng anun, hmâo giăm truh 900 čô mơnuih glăk čơkă mă hơdră gum djru kơ mơnuih djơ̆ jrao dioxin, giăm hmâo 550 čô mơnuih lĕ rơnuk tal 2, tal 3 bơdjơ̆ nao hăng ngă ƀu klă drơi jăn mơng muai khom čơkă mă tơlơi gum djru rim blan. Amăng hơdôm thun rơgao, kiăng ngă tơdu ƀiă tơlơi ruă pran jua yua kơ jrao hret ngă ƀơi kual lŏn phun gơgrong ba anô̆ bơbeč mơng jrao dioxin, Ping gah, Kơnuk kơna, gong gai, hơdôm Khul grŭp, mơnuih thâo tơngia hmâo laih lu bruă mă sit nik djru wot pran jua hăng gơnam tam kiăng hơdôm mơnuih bơbeč djơ̆ plai ƀiă ruă pran jua hrưn đĭ amăng tơlơi hơdip mơda.

Amăng krah hơjan prong, amăng sang Khăp păp hơdor tơngia ƀơi tơring kual Sa Thầy, tơring glông Sa Thầy, tơring čar Kontum, ling tơhan hơđăp Y Blỷ, 71 thun, mơnuih lăng ƀuh rơdêh por Mi raih trun jrao dioxin, brơi thâo: tơdơi kơ lu wot raih trun jrao hret, hơdôm ruăi kơdư rôk tui jơlan mrô 14, laih anun ƀơi hơdôm bôh să: Rờ Kơi, Sa Nhơn, Hơ Moong... phun kyâu ƀu dưi bluh đĭ truh kơ ră anai. Drơi pô ñu lĕ lom anun ƀu hmâo ĕp ƀuh anih dô̆ kơđap, djơ̆ put jrao kô̆ kôl kah hăng ia braih lê̆ trun ƀơi akô̆ anun tơlơi ruă ngă na nao hơdôm pluh thun hăng anai. Rơkơi lĕ pơsăn drơi, pô lĕ hmâo tơlơi ruă amăng drơi jăn yua kơ blah ngă pioh glăi, tơlơi ngă yă Y Blỷ ƀu rơbuh đih lĕ tơlơi lăng ba, bơwih brơi mơng Ping gah, Kơnuk kơna, gong gai, hơdôm khul grŭp mơng tơring glông truh tơring čar. Ră anai, rim blan ñu dưi čơkă mă rơbêh kơ 2 klăk prăk. Ñu dưi đing nao pơdŏng Sang dŏ khăp păp djru tơlơi hơdip hơđong. Amăng sang pơđao, ling tơhan Y Blỷ lăi tui anai:

“Bơni kơ Ping gah, Kơnuk kơna. Kâo ƀu hmâo Ping gah, Kơnuk kơna kâo djai sui laih. Tơring glông ăt lăng biă mă. Khua git gai Ping gah, Kơ-iăng Khua, Khua tơring glông gơñu rai čuă na nao. Neh wa amăng plơi, hơdôm bôh plơi pla pơkon ăt tơnap tap mơn, kâo Kơnuk kơna lăng ba tui anun kâo ăt ƀuh ƀu hmâo hơget mơ̆ khom rơkâo tơlơi anai, tơlơi adih”.

Ling tơhan hơđăp Y Blỷ yak rơgao tơlơi ruă djơ̆ jrao hret

Tơring glông Sa Thầy, tơring čar Kontum ră anai hmâo 31 čô mơnuih djơ̆ jrao dioxin glăk čơkă mă hơdră gum djru mơng Kơnuk kơna. Amăng anun, 17 čô mơnuih hmâo ha tal gum hrom blah ayăt djơ̆ jrao dioxin, dô̆ glăi 14 čô mơnuih lĕ ană bă mơng pô gum hrom blah ayăt. Ơi Lê Văn Phúc, Kơ-iăng Khua Anom wai lăng mơnuih mă bruă, tơhan rơka ruă hăng mơnuih mơnam tơring glông brơi thâo, hrom hăng ngă tui djop, hmao tlôn, hơdră bruă pioh kơ mơnuih djơ̆ jrao dioxin, anom ăt hmâo mơn lu hơdră djru gum hơdôm bôh sang anô̆ pơđĭ kyar bơwih ƀong, pơđĭ tui tơlơi hơdip mơda klă hloh:

 “Anom hmâo pơphô brơi kơ Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring glông pok pơhai ha amăng plĕ hơdôm hơdră bruă, biă ñu hơdră bruă čan prak hluai tui Sang prăk gah hơdră bruă mơnuih mơnam kiăng plai ƀiă tơlơi tơnap amăng pơđĭ kyar bơwih ƀong. Rơgao ngă tui hơdră bruă čan prăk hăng ngă tui ha amăng plĕ hơdôm hơdră bruă sang dô̆, bruă ia jrao, phun ñu truh ră anai 17 čô mơnuih ƀơi anăp gum hrom blah ayăt djơ̆ jrao dioxin hmâo tơlơi hơdip hơđong, hmâo sang dô̆ kơjăp phik, ƀu hmâo hơlơi dô̆ sang tơ̆i, răm rai ôh”.

Hyu tơña bla, pơtrut pơsur sang anô̆ mơnuih djơ̆ jrao dioxin ƀơi plơi prong Kontum

Ling tơhan hơđăp Nguyễn Thanh Bình, sang ƀơi thôn 2, tơring kual Sa Thầy, tơring glông Sa Thầy pơsit, tơlơi lăng ba mơng Ping gah, Kơnuk kơna, mơng gong gai, hơdôm khul grŭp hơdôm gưl hmâo djru laih hơdôm mơnuih djơ̆ jrao dioxin kah hăng ñu plai ƀiă tơlơi ruă pran jua kiăng pioh hrưn đĭ amăng tơlơi hơdip mơda:

 “Hơdră bruă Kơnuk kơna djru hăng mơnuih djru ngă hơkrŭ đưm, ling tơhan rơka ruă, mơnuih djơ̆ jrao dioxin lu biă. Đing nao gah pơtô pơhrăm, lŏn dô̆, pơplih tơlơi hơdip mơda laih anun sang dô̆. Hơdôm hơdră bruă Hră pơgang gah ia jrao, laih anun prăk djru rim blan, lu hơdră bruă ba glăi bôh tơhnal. Kâo hmâo 3 čô ană lĕ ră anai ƀing gơñu dưi hmâo Kơnuk kơna đing nao amăng tơlơi pơplông gưl dlông laih anun amăng bruă hrăm hră dưi djru brơi prăk apah hrăm, djru prong biă kơ ƀing ană bă kâo jing mơnuih”.

Tơlơi mơ-ak mơng ling tơhan hơđăp djơ̆ jrao hret Lê Hồng Chấm ƀơi tơring glông Đak Tô hăng phun bôh troh amăng đang sang

Hăng lu hơdră ngă sit nik, ba glăi bôh tơhnal, amăng hơdôm thun rơgao Keh prăk yua kơ mơnuih djơ̆ jrao dioxin tơring čar Kontum hmâo čơkă mă rơbêh kơ 2.500 wot cô mơnuih, khul grŭp djru hăng abih bang mrô prăk rơbêh kơ 9 klai prăk. Mơng mrô prăk anai, Khul wai lăng mơnuih djơ̆ jrao dioxin hơdôm gưl mơng tơring čar Kontum hmao tlôn hyu tơña bla, pơsur mơnuih djơ̆ jrao dioxin hăng sang anô̆ gơñu. Yă Nguyễn Thị Bình, Kơ-iăng Khua Khul wai lăng mơnuih djơ̆ jrao dioxin tơring čar Kontum, brơi thâo:

 “Ƀing gơmơi ăt lăi pơthâo nao rai mơn kơplah wah hơdôm bôh ƀirô, anom bơwih ƀong, ƀing thâo tơngia truh hăng ƀing djơ̆ jrao hret hăng hơdôm bruă mă sit nik, kah hăng hyu tơña bla, pơtrut pơsur mơnuih djơ̆ jrao hret. Rơngiao kơ hơdôm bruă mă pơkon hăng djru sang dô̆ hăng mơnuih djơ̆ jrao hret hmâo tơlơi hơdip tơnap gah sang dô̆. Djru hơdôm ngăn rơnoh brơi čan ƀu mă kơmlai pơđĭ kyar bơwih ƀong kơ mơnih djơ̆ jrao hret hmâo tơlơi hơdip tơnap. Anun lĕ hơdôm bruă mă mơ̆ ƀing gơmơi dưi pơsit yôm hăng sit nik biă pioh kơ mơnuih djơ̆ jrao hret”.

Ƀơi tơring čar Kontum, jai hrơi hmâo lu sang anô̆ djơ̆ jrao dioxin hrưn đĭ amăng bruă bơwih ƀong huă, găn rơgao tơlơi duam ruă, rin rơpa. Rơđah biă ñu kah hăng sang anô̆ ơi Lê Hồng Chấm, să Diên Bình, tơring glông Đak Tô: yă Trần Thị Cảnh, ƀơi să Sa Nghiã, tơring glông Sa Thầy; ơi A Đầng, ƀơi să Đak Tơ Lung, tơring glông Kon Braih; ơi Lý Quang Sận, ơi Trịnh Quang Thạo, să Đak Bla, plơi prong Kontum... Lơ 10/8 thun anai, hơdor glăi 60 thun Hrơi yua kơ mơnuih djơ̆ jrao dioxin Việt Nam, 41 čô mơnuih djơ̆ jrao hret hăng sang anô̆ mơnuih djơ̆ jrao hret ƀơi tơring čar Kontum dưi hmâo Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar ƀơk hră bơni yua kơ yak rơgao tơlơi tơnap, hrưn đĭ amăng tơlơi hơdip mơda. Anai lĕ tơlơi djă pioh, pơsur hmao tlôn hơdôm mơnuih hăng sang anô̆ yak rơgao tơlơi ruă pran jua yua kơ jrao hret ngă./.

Khoa Điềm: Pô čih – Siu H’ Prăk: Pô pơblang