VOV4.Jarai-Lơ 5/6/1911, Khua mir sir Hồ Chí Minh pơphun trun nao mơ̆ng Việt Nam, hyu prah prang amăng rŏng lŏn tơnah hơduah ĕp jơlan hơkrŭ kơ lŏn ia, kiăng pơklaih rơngai djuai ania tơbiă mơ̆ng hlun mơnă kră asơi ƀing ayăt Prang. Ƀrô hơdor glăi tal 110 thun hrơi Wa Hồ đĭ ƀattô Prang anăn Latouche-Treville kiăng hơduah ĕp jơlan pơklaih rơngai djuai ania, rơnuk rơnua dêh čar pô, rơkâo kơ ơi pang yă dôn hăng ƀing gơyut hrom hăng Vũ Hường pô čih tơlơi pơhing dŏ ƀơi ƀôn prong Hồ Chí Minh, nao čuă anih gru đưm mơ̆ mơ̆ng anun Wa Hồ đĭ ƀattô nao ĕp jơlan pơklaih rơngai kơ lŏn ia-Sang djă pioh gru đưm Hồ Chí Minh, pơdong ƀơi ƀôn prong Hồ Chí Minh-Bến Nhà Rồng.

Sang djă pioh gơnam gru đưm Hồ Chí Minh-pơdong ƀơi ƀôn prong HCM mrô 1 jơlan Nguyễn Tất Thành, kuân 4, ƀôn prong HCM. Anih anai dưi thâo hăng anăn juăt lăi hmư̆ hing na nao mơ̆ng mơnuih ƀôn sang dŏ amăng ƀôn prong djă anăn Wa Hồ lĕ Bến Nhà Rồng. Gah anăp amăng jang phun Sang djă pioh gơnam gru lĕ tơmeh sang Đưm hlâo, sang pơdong ƀơi tơdrun Bến Nhà Rồng jing sang bruă mơ̆ng phun kông ty pơgŭ pơgiăng hăng jơlan rô nao rai ƀơi ia rơnuk pơtao, dŏ amăng anih tơdrun trun nao rai sĭ mơdrô prong arăng man pơkra rơnuk Prang wai lăng.

Hơdrôm hră čih pioh rơnoh prăk blan mơ̆ng ƀing đĭ amăng ƀattô hơmâo čih anăn  Văn Ba

arăng pơdă ƀơi sang djă pioh gru đưm

Sui mơ̆ng anai rơgao 110 thun, lơ 5/6/1911, sa čô tơdăm anăn Nguyễn Tất Thành hlăk anun mă anăn Văn Ba trun nao pơ tơdrun kompăn laih anun đĭ ƀattô Amiral Latouche Treville, pơpĕ đuăi mơ̆ng tơdron kompăn Sài Gòn hyu hơduah ĕp jơlan hơkrŭ kơ lŏn ia.

Anih anai, dưi man pơdong mơ̆ng thun 1862 tui hăng hơbô̆ ngă sang mơ̆ng ƀing Prang, samơ̆ ƀơi bơbung sang lĕ ngă rup trah ania čơgrai tơkuh akŏ hăng rup yang blan-sa gru ngă hiam pơjing rup amăng lu pra yang đưm ƀơi Việt Nam. Anun ăt jing yua hơgĕt anih anai juăt lăi Nhà Rồng ƀudah tơdrun Bến Nhà Rồng, bơbung sang ania čơgrai.

Tơdơi anai, thun 1970, Phun kông ty Pơdŭ pơgiăng Hoàng Đế bơblih hĭ jing kông ty pơdŭ pơgiăng Hàng Hải, amăng jơlan ia laih anun brơi ming pơkra glăi sang anun bơbung hăng ƀrik, bơblih rup dua drơi ania čơgrai hơđăp hăng dua drơi ania čơgrai phrâo dar akŏ nao gah rơngiao, bơblih rup yang blan jing rup kưn hơbia, đuăn pơtao hăng gai pơsơi tuak akă bong  ƀattô laih anun rup akŏ aseh hlong truh kơ ră anai.

Sang djă pioh gru đưm anai pơdong hơmâo sa tal gah yŭ, 2 tal pơngŏ hăng 7 boh anih pơdă djă pioh gơnam gru tui hăng anŏ kiăng lăi pơthâo hăng 8 čơgăn pơdă lu mơta gơnam pơkŏn hăng  abih bang đơ đam prong giăm 1.500 met karê, lăi pơthâo 11 rơbâo mơta hră pơar, rup, gơnam djă pioh gru đưm ră ruai kơ bruă mă hơkrŭ mơ̆ng Khua mir sir Hồ Chí Minh. Amăng anun hơmâo 3 boh anih pơdă rup lăi pơthâo tơlơi yôm hrơi Wa Hồ tơbiă nao hơduah ĕp jơlan hơkrŭ kơ lŏn ia, tơlơi khăp prong biă mă mơ̆ng Wa Hồ hăng mơnuih ƀôn sang kual Dơnung laih anun tơlơi khăp pơpŭ mơ̆ng mơnuih ƀôn sang pioh kơ Wa Hồ.

Sang djă pioh gru đưm pơdă rup, hră pơar pơdjơ̆ nao kơ Wa Hồ mơ̆ng  hlăk ai hơduah jơlan pơklaih rơngai lŏn ia

Yă Phan Thế Quỳnh-pô lăi pơthâo mơ̆ng Sang djă pioh gru đưm HCM pơdong ƀơi ƀôn prong HCM brơi thâo: Anih pơdă lăi nao akŏ bruă tal sa ƀơi sang atur tal 1 hơmâo boh yôm phun: Ră ruai kơ thun hlăk dŏ čơđai hăng truh tơdăm mơ̆ng Khua mir sir Hồ Chí Minh; yak rơbat kơ bruă hơkrŭ hăng khăp kơ lŏn ia; Khua mir sir Hồ Chí Minh tŭ mă tơlơi hrăm jơlan hơdră pơtô djơ̆ mơ̆ng Mac-Lênin laih anun pơsit jơlan hơkrŭ kơ Việt Nam.

"Ƀơi sang djă pioh gơnam gru hơmâo pơdah thâo rup ƀattô Amiral Latouche Treville. Ƀattô anai gah kông ty pơdŭ pơgiăng lir hơbit ƀudah lăi anom bruă 5 pơtŭ, sa amăng 6 boh ƀattô kơdrưh biă mă mơ̆ng anom bruă 5 pơtŭ. Tui hăng tơlơi čih ră ruai djă pioh amăng sang djă gơnam gru Hồ Chí Minh pơdong ƀơi ƀôn prong HCM, bơnah ĕp lăng bruă mut tơbiă nao rai amăng tơdrun kompăn Sài Gòn blan 6/1911, hơmâo čih lơ 2/6/1911, ƀattô rai mơ̆ng Hải Phòng mut jưh pơ tơdrun kompăn Sài Gòn, anom bruă 5 pơtŭ hơmâo iâu pơmut dơ̆ng hơdôm čô mơnuih mă bruă amăng ƀattô, amăng anun hơmâo ƀing rơkâo mă bruă lĕ ƀuh anăn Nguyễn Tất Thành čih anăn Văn Ba, lŏn ia An Nam, mă bruă djru pô sang apui tơnă asơi hơbai añăm, prăk apah lĕ 45 Frans prăk Prang, dưm dưm 4,5 hao, rơnoh prăk rơgêh biă mă hlăk anun.

Hơdôm pok hră, rup, gơnam gru dŏ djă pioh arăng pơdah thâo amăng sang djă pioh anai hơmâo lu bruă ngă, djă pioh lu tơlơi ră ruai phara biă. Amăng anun hơmâo hră čih pioh rơnoh prăk blan mơ̆ng ƀing mă bruă amăng ƀattô Amiral Latouche Treville, bơnah čih mrô mơnuih laih anun gơnam djă pioh ƀing tuai ĕp lăng amra thâo hluh rơđah kơ bruă trun nao ĕp jơlan hơkrŭ kơ lŏn  ia bă hăng tơlơi gleh glar tơnap tap mơ̆ng Wa Hồ”.

Sit truh mông hơdor glăi hrơi akŏ pơjing kơnuk kơna dêh čar lơ 2/9 ƀudah hơdor hrơi tơkeng Wa Hồ lơ 19/5, sang bruă djă pioh gru Hồ Chí Minh pơdong ƀơi ƀôn prong HCM juăt čơkă lu tuai mut nao čuă, ĕp lăng hăng hơdor kơ Wa Hồ. Mah mơnuih hnơr thun tơdăm dra čơđai muai ƀudah ƀing tha rơman laih hai, mah mơnuih ƀôn sang Việt Nam ƀudah mơnuih dêh čar tač rơngiao, djop pô lêng kiăng pơdah pran jua pơpŭ h’ŭ hơdor hăng thâo tơngia bơni kơ bruă ngă hơkrŭ prong prin mơ̆ng Ñu:

“Rĭm wơ̆t rai pơ anai, kâo mơak pran jua ư ang jing sa čô mơnuih ƀôn sang djuai ania hơmâo sa čô ama tha tuh rơyuh pran jua hơkrŭ kơ djuai ania kah hăng anun. Sit rai pơ anai pran jua kâo ol kơdol hăng mơak biă mă. Kâo jak ba ană bă mut rai ĕp lăng ăt hnun mơ̆n, ta kiăng hok mơak, kiăng lăi pơthâo kơ ană bă thâo đưm adih ƀơi anai jing anih gru yôm phăn, pioh kơ tơdơi adih ană tơčô sit hơmâo hrăm amra tŭ mă tơlơi thâo pơmin dơlăm amăng pran jua tui hluai pô gơñu phara”.

Sang djă pioh gru đưm ăt pơphun na nao mông pơdă rup lăi nao kơ tơlơi hơdip mơda, bruă mă mơ̆ng Wa

Amăng hơdrôm hră čih tơlơi pơmin pran jua, lu mơnuih pơdah rai tơlơi pơpŭ khăp prong biă mă hăng wa Hồ laih anun rơkâo lăi pơthâo klah čun hơdôm črăn tui anai: “Ơ wa ah tal blung a kâo rai pơ lŏn tơdrun kompăn Nhà Rồng, kâo dlưh pran jua biă mă laih anun hok mơak ư ang yua kơ hơgĕt bruă Wa hơmâo ngă brơi kơ gơmơi ană amôn ih. Kâo hăng ƀing gơyut amra hơdor bơni na nao kơ Wa hăng gir run hrăm hră, ngă tui gru mơ̆ng Wa”.

Hơmâo sa čô čơđai sang hră gưl prong phrâo mut hrăm rai mơ̆ng Khánh Hòa mut čuă sang djă pioh gru đưm čih: “Tal blung a tơdơi kơ 18 thun dŏ pơ Khánh Hòa, kâo hăng ƀing gơyut dưi rai čuă Sang djă gru Hồ Chí Minh hăng sa čô čơđai sang hră gưl prong phrâo mut hrăm ƀơi ƀôn prong djă anăn Wa. Yak tơkai rai pơ anai, kâo ol kơdol dlưh pran jua biă mă, ƀing gơmơi rơkâo abih pran jua kiăng bơni hơơč kơ pran jua prong prin hăng tơlơi pơsăn drơi pô mơ̆ng Wa pioh kơ djuai ania”.

Hăng rơnoh yôm gru đưm lir hơbit hăng bruă mă tơlơi hơdip mơda hơkrŭ mơ̆ng Khua mir sir Hồ Chí Minh, Bến Nhà Rồng, Sang djă pioh gru Hồ Chí Minh- pơdong ƀơi ƀôn prong HCM jing gru kơnăl djă pioh kơ ƀôn prong djă anăn Wa laih anun sa tơlơi ư ang prong hok mơak mơ̆ng mơnuih ƀôn sang amăng dêh čar. Mơ̆ng anih anai, Wa pơphun trun nao pơ jơlan đuăi hyu abih 30 thun kiăng hơduah ĕp “Tơlơi rơngai brơi kơ mơnuih ƀôn sang pô, Tơlơi rơnuk rơnua kơ Lŏn ia pô”.

Nay Jek: Pơblang