VOV4.Jarai -  Hăng bruă mă lĕ Khua Khul mơnuih ngă đang hmua, ơi B Yin, djuai ania Bahnar, să A Dơk, ƀơi tơring glông Đăk Đoa, tơring čar Gialai dưi thâo lĕ sa čô mơnuih bơwih ƀong huă rơgơi. Triăng hăng thâo gir hrăm tui, lu thun hăng anai, sang anô̆ B Yin pơjing rai hơdôm nua hơdră đang, dơnao ia hăng war rông hlô amăng sang anô̆ hăng pơhrui glăi rơbêh kơ 200 klăk prăk rim thun. Lom sang anô̆ hmâo laih tơlơi hơdip gêh gal, hăng pran jua djru nao rai tơdruă, ñu dô̆ hrăm tui hăng ngă tui gru pran jua klă mơng Wa hăng bruă djru neh wah hrưn đĭ tơtlaih ƀun rin hăng tơlơi găn rơgao dưi ruah mă mơng drơi pô. Hoàng Qui, pô hyu mă tơlơi pơhing phrâo Gong phun jua pơhiăp dêh čar Việt Nam dô̆ mă bruă ƀơi kual Dăp Kơdư hmâo tơlơi čih lăi nao gru ba jơlan hlâo anai.

Tơkeng thun 1972, ơi B Yin, Khua Khul mơnuih ngă đang hmua să A Dơk lĕ mơnuih ƀuh rơđah yak rơgao tơlơi tơnap, hrưn đĭ ngă pơdrong lăp djơ̆ ƀơi plơi pla pô. Thun 1993, ñu dô̆ bơnai hăng pơphun bruă mă, lom anun hmâo lu tơlơi tơnap biă, anun dua rơkơi bơnai ñu kơnong kơ ngă đang hmua tơlơi hơdip mơda hmâo lu tơlơi tơnap kơƀah. Amăng thun 2002, lom jing sa mơnuih apăn bruă pơsur ngă đang hmua mơng să, B Yin dưi nao hrăm tui lu anih pơhrăm pơđĭ kyar bruă đang hmua. Lom bôh thâo hmâo kơjăp, ñu hmâo ba laih bôh thâo phrâo amăng bruă rông hlô, tơjŭ pla, djru sang anô̆ ñu amăng ƀrư̆ yak rơgao tơlơi tơnap kiăng hrưn đĭ ngă pơdrong. Tơlơi truh kih mơng drơi pô ñu hmâo ba glăi laih bôh tơhnal prong amăng bruă pơsur neh wa pơplih hơdră phun pla, hlô rông, pơđĭ kyar bơwih ƀong sang anô̆, hrưn đĭ tơtlaih mơng ƀun rin.

Ayong Brom, ƀơi pơi Bía Tih, hmâo ha tal lĕ sang anô̆ ƀun rin mơng să A Dơk. Amăng thun 2017, ñu hăng lu sang anô̆ amăng să dưi hmâo Khua Khul mơnuih ngă đang hmua B Yin pơhrăm brơi hăng lăi pơthâo hơdră bôh thâo rông hlô. Mơng dua ƀĕ tơngan sôh, ayong Brom dưi hmâo ơi B Yin brơi čan 2 grop un pioh djuai, truh ră anai sang anô̆ ñu hmâo laih 9 drơi un ania, 30 drơi un rông mă ngă añăm. Ayong Brom, brơi thâo:

“Dưi hmâo Khua Khul mơnuih ngă đang hmua lĕ met B Yin hrom hăng tơlơi gum djru mơng gong gai plơi pla hmâo djru laih sang anô̆ pơhrăm hăng hơdră phrâo. Rông ană un, ană mơnŭ mơ̆ hmâo bôh thâo hăng hơdră phrâo thơ tơlơi bơwih ƀong ba glăi prong hloh bơhmu hăng hơdră rông mơng hlâo. Kâo bơni kơ met B Yin gah khul mơnuih ngă đang hmua biă, hmâo djru neh wa amăng pơđĭ kyar bơwih ƀong”.

Mă yua tơlơi gal hmâo lŏn mơng sang anô̆. Ơi B Yin hmâo tuh pơplai kơ sa dua bruă amra yôm kiăng pơđĭ kyar bơwih ƀong. Truh ră anai, sang anô̆ B Yin hmâo laih giăm truh ha rơtuh drơi un ania hăng un rông ngă añăm, sa bôh dơnao ia rông akan hơdang pơhrui glăi hơdôm pluh klăk prăk amăng sa thun. Rơngiao kơ anun ñu dô̆ pla hơdôm djuai añăm pơtăm 1 thun pơhrui glăi 3 wot hăng hmâo anih pioh sĭ hơđong ƀơi kual lŏn giăm truh 2 ar.

Lom 3 blan sa wot, ơi B Yin pơphun jơnum neh wa amăng plơi kiăng lăi pơthâo hơdôm tơlơi tơnap, tơlơi gun amăng tơjŭ pla hăng rông hlô. Sui sui, neh wa ƀu dô̆ kư guăm kah hăng hlâo adih dong tah mơ̆ gum hrom hur har pran jua biă. Ƀơi anai, ơi B Yin pơtô brơi neh wa ruah djuai pơjeh, ruah gơnam ƀong kơ un, agaih war rông un, pơtô brơi tŏng ten hơdôm hơdră pla añăm, ruah kơmok pruai, hơdră pơgang, pơgăn arong hlăt, kơman pơčrăm... Hăng ayong Y Yưn hăng neh wa amăng plơi, lom bâo nao kơ ơi B Yin, djop mơnuih leng kơ đăo biă yua kơ pran jua hrưn đĭ hăng triăng mă bruă mơng ñu. Hăng hloh kơ anun dong lĕ pran juă klă hiam, amra djru djop mơnuih lom bưp tơnap. Ayong Y Yưn, pô dô̆ hrom sa bôh plơi lăi kơ ơi B Yin tui anai:

“Hăng drơi pô, kâo lĕ mơnuih sa bôh lan hăng ayong B Yin, pla kơ phê hlâo adih ăt akă thâo kơjăp mơn bôh thâo, mơng hrơi hmâo ayong B Yin djru gum bôh thâo phrâo, bruă pơđĭ kyar bơwih ƀong sang anô̆ gêh gal hloh. Drơi pô kâo hăng neh wa bơni kơ B Yin biă, ñu lĕ mơnuih thâo hơget lĕ pơtô brơi mơtăm, lăi pơthâo tơlơi găn rơgao kơ neh wa tơlơi anun, ñu ƀu thâo hơdŏp hơget ôh”.

Hăng bruă mă mơnuih hmâo arăng đăo gơnang, jing sa čô mơnuih ping gah, ơi B Yin ƀu djơ̆ kơnong kơ djru neh wa amăng pơđĭ kyar bơwih ƀong ôh mơ̆, ñu dô̆ lăi pơhing klă dong amăng bruă pơsur mơnuih ƀôn sang ngă tui klă hơdră pơtrun mơng Ping gah, Tơlơi phiăn mơng Kơnuk kơna hăng hơdôm bruă bơkơtưn khăp kơ lŏn ia truh hăng mơnuih ƀôn sang amăng sang anô̆, kơnung djuai. Drơi pô ñu ba gru hlâo, hrưn đĭ amăng djop bruă kiăng neh wa hrăm tui. Ơi B Yin ră ruai, drơi pô ñu hrăm tui gru Wa Hồ lu biă, hơdôm tơlơi ruai kơ Wa Hồ mơng bruă thâo gum djru lăi pơthâo, kiăng khăp djop mơnuih. Amăng 3 thun rơgao, hmâo laih 200 bôh sang anô̆ amăng 253 bôh sang anô̆ amăng plơi Bía Tih hrăm hăng ngă tui hơdră rông un, pla añăm mơng ơi B Yin, hmâo hơdôm bôh sang anô̆ hmâo prăk pơhrui glăi rim blan đĭ truh 15 klăk prăk, hơdôm rơtuh bôh sang anô tơtlaih mơng ƀun rin. Lăi pơthâo kơ bruă pô mă, ơi B Yin, lăi:

“Hrăm tui Wa, blung hlâo drơi pô khom ngă klă, ta khom jing pô ngă gru hlâo, bơwih brơi kơ sang anô̆ hăng ană bă, ană akă djop thun kâo ăt ƀu blơi brơi rơdêh thut mơn, ngă gal kơ ană bă hrăm hră truh kih. Lăi pơhing na nao kơ neh wa ngă tui klă hơdôm hơdră pơtrun mơng Ping gah hăng Kơnuk kơna. Lu wot nao pơ̆ sang, pơtô brơi neh wa pla, bơwih brơi phun pla, hlô rông, neh wa kiăng khăp, brơi kâo mơnŭ, un, hơdôm drơi hlô neh wa dưi rông samơ̆ kâo khut khăt ƀu mă ôh yua kơ neh wa dô̆ ƀun rin hloh kơ pô. Laih anun nao mă bruă bưp lu sang anô̆, rơngiao kơ pơtô brơi, kâo ăt hmâo mơn ƀơ ƀiă kơ phê pioh jeh, ană un pioh djuai brơi kơ gơñu kiăng gơñu hmâo tơhnal tơtlaih mơng ƀun rin, bruă anai mơng pran jua pô, kâo ƀu pơmin tơlơi hơget lu ôh kơnong kơ čang rơmang neh wa jai hrơi jai đĭ kyar”.

Ơi Y Mưn, Khua git gai Ping gah să A Dơk pơsit:

“Ơi B Yin hăng sa čô Khua Khul mơnuih ngă đang hmua să hmâo ngă tui klă laih bruă mă tui tơlơi pơmin, kơnuih Hồ Chí Minh. Mơng bruă hrăm tui, pơđĭ kyar hơdră bơwih ƀong mơng sang anô̆, tơdơi kơ anun anăp nao truh gum djru neh wa hăng tơlơi găn rơgao mơng pô. Ñu hur har pran jua biă, ƀơi anăp pơtô brơi hơdôm bôh sang anô̆ ƀun rin amăng bơwih ƀong, jing tơtlaih mơng ƀun rin, yua anun B Yin dưi hmâo neh wa đăo gơnang, kiăng khăp”.

Hăng pran jua hur har, gơgrong hrom hăng ngă gru hlâo, lu thun, hăng sa čô Khua Khul mơnuih ngă đang hmua să A Dơk, ơi B Yin ư-ang dưi Ping gah, Khul gưl dlông ƀơk brơi hră bơni amăng lu thun rơgao. Ñu lĕ gru ba jơlan hlâo mơnuih apăn bruă amăng ngă tui Tơlơi Črâo ba mrô 05 kơ pơtrut kơtang hăng hrăm hăng ngă tui tơlơi pơmin, pran jua, kơnuih Hồ Chí Minh./.

            Hoàng Qui: Pô čih – Siu H’ Prăk: Pô pơblang