VOV4.Jarai -  Kah hăng Gong phun jua pơhiăp dêh čar Việt Nam hmâo lăi pơhing laih, dlai pơgang Ea Sô, tơring glông Ea Kar, tơring čar Daklak, giăm hăng dua bôh tơring čar Gialai hăng Phú Yên glăk răm rai lăp đing nao biă. Rim hrơi hmâo truh hơdôm pluh čô mơnuih dŏp mă kyâu ƀơi kual giăm guai mut amăng dlai Ea Sô mă kyâu yôm, lua mă hlô dlai. Tơlơi gum hrom kơplah wah hơdôm bôh tơring čar glăk brơi ƀuh hmâo hơdôm tơlơi akă gal, đa tlaih lui đôč, ngă brơi bruă wai lăng, pơgang dlai klô ƀu ba glăi bôh tơhnal.

            -Anai lĕ lŏn mơng Gialai hiưm lĕ.

            Ƀing gih glăk ngă soh mơ̆ ƀing gih ră ruai tui anun?

            -Mă amăng Kual dlai pơgang adih lĕ ƀing gơmơi ƀu pơjah glăi hơget ôh, amra nô̆p prăk tơhmal, kiăng hơdôm hơpă lĕ gơmơi khom gơgrong. Bơ̆ ƀơi anai, Gialai mă lĕ ƀing gơmơi amra mă bruă hăng Gialai.

            Anai kâo mă amra ba nao pơ̆ Gialai.

            -Ƀu djơ̆ kual lŏn Daklak ôh.

            Kâo mă soh ih kâo gơgrong.

            -Hiưm lĕ ih mă soh yơh anun. Anai lĕ lŏn gah Gialai mơ̆ ih mă ngă hơget, ih mă bruă gah kual lŏn Gialai hă?

Ƀing dŏp mă kyâu mă tŭ gơñu hmâo lu mơnuih amăng hơdôm bruă bŏng glăi khul pơgang dlai kơnong hơdôm čô mơnuih

Tơlơi bơrơjah kơplah wah khul pơgang dlai klô mơng Kual pơgang dlai klô Ea Sô (tơring čar Daklak) hăng sa grŭp mơnuih dŏp mă kyâu tơring čar Gialai pơphun kơtang biă. Hơdôm mơnuih anun mut amăng dlai pơgang Ea Sô mă kyâu hăng hmâo khul pơgang dlai klô ƀuh, pơkiăo mă samơ̆ gơmơi nao truh gah kual guai, gah să Ia Hdreh, tơring glông Krông Pa, tơring čar Gialai. Ƀing dŏp mă kyâu mă tŭ hmâo lu mơnuih, giăm hmâo truh 20 čô mơnuih, lom anun khul pơgang dlai mơng kual kơnong kơ hmâo 5 čô mơnuih. Grŭp dŏp mă kyâu bơrơjah lom nao gah tơring čar Gialai, ƀu dô̆ djơ̆ hăng kual lŏn Daklak dong tah, kual pơgang dlai ƀu dưi mă mơnuih hăng gơnam tam ôh. Tơdơi kơ anun, ƀing gơñu iâu hmâo dong hơdôm pluh čô mơnuih pơkon, nao pơtlaih ƀing gŏp ñu hmâo arăng guang dar.

Ayong Trần Văn Khánh, mơnuih mă bruă ƀơi Anom wai lăng dlai kyâu mrô 2, Kual pơgang dlai Ea Sô, dưi iâu nao gak pơgang dlai 616, giăm hăng guai tơring čar Gialai brơi thâo, bruă pơgang dlai ƀơi kual guai anai tơnap tap biă. Ƀing dŏp mă kyâu mă tŭ bruă khul pơgang dlai ƀiă mơnuih kiăng mut amăng dlai dŏp mă kyâu yôm, hlô dlai. Hrom hăng anun, ƀơi kual giăm guai, bruă kiăo mă mơnuih ngă soh tơnap biă gah kual lŏn, tơlơi phiăn. Lom anun, gah tơring čar Gialai ƀu hmâo khul dô̆ gak ƀơi kual guai ôh, kơnong kơ gum hrom lom khul pơgang mă, djă kŏng hăng iâu telephone gum djru. Ăt yua kơ tui anun mơn, tơnap biă pơsir ƀing dŏp mă kyâu hlô dlai.           

“Lăi hrom lĕ gơñu hmâo lu hơdră bŏng glăi. Gơñu pơgang lĕ pơgang ƀu dưi mă ƀơi tơring čar Gialai ôh, Kâo rai mă bruă ƀơi anai hmâo lu mơnuih, gơñu juăt hyu mơng 15-20 čô mơnuih, bơ̆ khul pơgang dlai lĕ hmâo mă 3 čô mơnuih, ƀiă mơnuih biă anun gơñu ƀu huĭ kơ hlơi, gơñu nao ta ƀu dưi kŏng ôh, ƀu dưi pơgăn ôh. Ƀirô wai lăng dlai kyâu tơring čar Gialai lĕ lom hmâo mă, iâu telephone kơ khua git gai gah adih gum hrom, samơ̆ truh pơ̆ anai rơbêh kơ 1 mông, ƀing dŏp kyâu ăt ba hyu abih laih mơn, ƀu hmao ôh”.

Dlai giăm guai gah tơring čar Gialai glăk răm rai prong

Lom mut rai, ƀing gơmơi lăng ƀuh, dlai giăm guai gah tơring glông Krông Pa, tơring čar Gialai hmâo răm rai prong laih. Dlai gah să wai lăng, dlai mơng Sang bruă đang kyâu ƀudah dlai mơng grŭp wai lăng dlai pơgang hlôm hlâo abih bang kah hăng răm rai, ƀơi giăm kual pơgang dlai Ea Sô hai răm rai mơn. Ơi Lê Minh Tiến, Khua Anom pơgang dlai klô Ea Sô brơi thâo, guai kual pơgang giăm hăng tơring čar Gialai giăm truh kơ 50km. Tơlơi dŏp mă kyâu dlai hmâo lu thun hăng anai laih, samơ̆ hơdôm hrơi giăm anai kơtang hloh dong, ƀing dŏp mă kyâu ruĭ mut amăng dlai pơgang rim hrơi. Kiăng dưi pơgang dlai Ea Sô, lom anai kiăng hmâo tơlơi gum hrom khop mơng hơdôm gơnong bruă pơgang dlai tơring čar Gialai amăng bruă hyu tir, wai lăng, hyu hơduah mă ƀing dŏp mă kyâu ƀơi kual giăm guai.

“Ƀing gơmơi ăt hmâo lăi pơthâo glăi hăng gưl dlông, Gơnong bruă đang hmua hăng pơđĭ kyar ƀôn lan, rơkâo hăng hơdôm grŭp gơnong bruă gơgrong gah tơlơi anai mơng tơring čar Gialai, ngă tui bruă lăi pơhing, pơsur mơnuih ƀôn sang ƀơi kual guai ngă tui tơlơi phiăn gah dlai kyâu ăt kah hăng hyu tir, hyu huĕt mă ƀơi hơdôm ară jơlan mơnuih ƀôn sang kual tơring čar gơyut mut rai Kual pơgang dlai Ea Sô. Čang rơmang hơdôm gơnong bruă gơgrong gah tơlơi anai tơring čar gah kơdih kơtưn hyu tir, dô̆ gak kiăng ƀing dŏp kyâu huăi mut amăng dlai. Tơdah mut dŏp thơ ăt ƀu dưi ba gơnam tơbiă gah rơngiao mơn”.

Kyâu yôm Ea Sô hmâo ƀing dŏp kyâu dŏp mă sit ñu dưi hmâo ƀing ƀơi akô̆ phun pơ̆ kual giăm guai pơhrui mă. Kông ang hơdôm tơring čar pơphun bruă pel ĕp, pơsir tơpă akô̆ phun ñu, pơđut tơlơi blơi – sĭ kyâu dŏp

Ơi Nguyễn Quốc Hưng, Khua Anom wai lăng dlai kyâu tơring čar Daklak brơi thâo, mơng thun 2017, 3 bôh tơring čar Daklak, Gialai hăng Phú Yên hmâo kĭ tơlơi pơkă gum hrom amăng wai lăng, pơgang dlai klô ƀơi kual giăm guai. Khă hnun hai, rơgao kơ hơdôm tơlơi phă dlai, mut phă dlai ƀơi Ea Sô hơdôm hrơi rơgao brơi ƀuh, bruă gum hrom ăt dô̆ hmâo mơn hơdôm tơlơi akă gal. Lu bruă hyu mă ƀing dŏp kyâu samơ̆ khul pơgang dlai Daklak kơnong kơ thâo dô̆ lăng lom ƀing dŏp kyâu hmao tơbiă đuăi mơng guai tơring čar. Anom wai lăng dlai kyâu Daklak glăk pơphô kơ Gơnong bruă đang hmua hăng pơđĭ kyar ƀôn lan hăng Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar ngă tui tơlơi pơkă phrâo hăng hơdôm bôh tơring čar giăm guai. Ơi Hưng pơblang, hmâo tơdrông toa phrâo, kyâu dlai Ea Sô hmâo ƀing dŏp mă kyâu sit ñu amra dưi hmâo jơlan phun ƀơi kual giăm guai pơhrui mă. Kơnong kiăng hơdôm bôh tơring čar črâo ba hơdôm gơnong bruă gơgrong, biă ñu Kông ang pơphun bruă pel ĕp, pơsir tơpă phun than ñu ƀơi hơdôm kual giăm guai anai, tơlơi mut phă dlai pơgang amra hrŏ trun.

 “Khom lĕ ƀirô pel ĕp kơđi tơlơi Kông ang, ƀu djơ̆ ră anai ƀu dưi ngă, biă ñu lĕ gah Gialai. Ñu khom hmâo tơlơi blơi – sĭ lĕ, ră anai gah kơdih gơñu ngă, dưi guang dar ƀing adơi ayong gah phun, pel ĕp, pơsir amra plai ƀiă. Hăng lom gum hrom hăng pô dưi mă, ƀing ta khom ngă khop sa dua mơta kơđi tơlơi, ba nao phăt kơđi ƀơi anun mơtăm hă amra tơhmal mơn. Ƀing ta ƀu dưi ngă lĕ gơñu ƀu huĭ hơget ôh. Tơlơi ƀơi anai lĕ ngă tui tơlơi phiăn ƀơi tơring čar”.

Dlai pơgang Ea Sô lăi ha jăn, dlai giăm guai hơdôm tơring čar Daklak, Gialai, Phú Yên lăi hrom glăk răm rai prong biă. Pơgang dlai ƀu dưi tlaih lui kơ sa anom bruă ƀudah sa plơi pla hơpă ôh mơ̆, khom hmâo tơlơi git gai, črâo ba, gum hrom kơjăp, ha amăng plĕ hăng hluh gah kơplah wah hơdôm gơnong bruă, hơdôm plơi pla. Lom anai, tơlơi gum hrom kơplah wah hơdôm bôh tơring čar khom đing nao hơdôm bôh yôm phun kah hăng: pơdŏng anih dô̆ gak, grŭp mă bruă ƀơi plơi pla kiăng pel ĕp, wai lăng, huĕt mă ƀing dŏp kyâu; pel ĕp pơsir phun than ñu, pơgăn tơlơi blơi sĭ kyâu dŏp. Sit lăi tơlơi phiăn kơ dlai klô dưi ngă tui tơpă hăng tơlơi gum hrom khop mơng hơdôm anih anom, ƀing dŏp mă kyâu amra ƀu dưi hyu phă dlai mơn, dlai giăm guai amra dưi pơgang./.

Công Bắc: Pô čih – Siu H’ Prăk: Pô pơblang