VOV4.Jarai - Kông ti kơphê Đức Lập (tơring glông Dak Mil, tơring čar Dak Nông) hơmâo Khua dêh čar pơsit brơi kiăng dưm dăp, pơplih phrâo pơčruh ngăn, kơnuk kơna ƀu djă bong ngăn pơčruh tom mơng thun 2015 laih. Mơng anun truh ră anai, kông ti anai ƀu thâo pơčruh ngăn hrŏm dong tah yua dah hơmâo prăk dong hnưh ƀu tla rơbêh kơ 174 klai prăk laih. Ơi Phạm Tiến Hùng, Khua kông ti brơi thâo, prăk hnưh anai hơmâo mơng thun 1999-2001, kông ti čan prăk mơng sang bruă prăk pioh blơi hăng ba sĭ kơphê:

“Kơnong prăk dong hnưh kơ sang prăk hăng prăk dong hnưh kơ hơdôm anom bơwih ƀong lĕ prăk kơmlai lu truh 6 - 7 klai prăk laih/thun. Lơ̆m anun, prăk kơmlai ba glăi mơng bruă bơwih ƀong kơnong hơmâo năng ai 2 klai đôč, tla prăk hnưh ƀu djŏp lơi. Rim thun ăt rơngiă đôč đač 5 -6 klai prăk, yua hnun tơnap biă mă. Giăm 20 thun anai ƀu hơmâo pô brơi čan prăk ôh”.

Lăp đing nao hloh, hơdôm prăk čan mơng Kông ti kơphê Đức Lập ƀơi hơdôm sang prăk hơmâo Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar Dak Nông lăi lĕ prăk čan ƀu djơ̆ tơlơi phiăn. Kiăng akŏ pơdong kông ti pơčruh ngăn, thun 2016, tơring čar Dak Nông hơmâo hră mơ-it kơ hơdôm sang bruă prăk kiăng lui abih 100% hơdôm prăk kơmlai hăng ha bơnah mrô prăk čan blung a kơ Kông ti anai. Samơ̆ lơ̆m ngă hră pơ-ar blơi sĭ, truh rơnuč thun 2019, abih bang hnưh ƀơi sang bruă prăk hơmâo sĭ glăi kơ hơdôm anom bơwih bong, hơjăn pô, bruă bơkơtuai lŏm lui hnưh ƀu jing hĭ ôh.

Pơčruh ngăn ƀơi Kông ti TNHH sa ding kơna Nam Nung ăt glăk ƀu thâo ngă mơn yua hơmâo hnưh 170 klai prăk.

Hrŏm hăng bruă ngă hmua, bruă dưm dăp, pơčruh ngăn gah bruă đang glai ƀơi kual Dap Kơdư ăt ƀu thâo anŏ ngă mơn. Kông ti TNHH sa ding kơna Nam Nung (tơring glông Krông Nô, tơring čar Dak Nông) jing anih ta pơhmu nao, lơ̆m 6 thun ăt aka ƀu dưi bơwih ƀong tui hơdră pơčruh ngăn, yua mrô hnưh dong kơ arăng rơbêh 170 klai prăk laih. Lơ̆m anun, kơnong mrô hnưh kơ mơnuih mă bruă lĕ 20 klai laih, hnưh prăk pơhlôm nua mơnuih mơnam 24 klai prăk. Mrô dŏ glăi lĕ hnưh kơ ƀing gŏp bơwih ƀong hrŏm, hơdôm sang bruă brơi čan prăk. Ơi Hà Hữu Thanh, Kơ-iăng khua kông ti brơi thâo, ƀu kơnong dong hnưh wưh tơlơi đôč ôh, amăng kông ti hơmâo tơlơi bơrơsua lŏn tơnah hăng ană plơi dong. Amăng mrô 1.100 ektar đang kơsu mơng kông ti, ră anai hơmâo truh 800 ektar glăk bơrơsua hăng ană plơi. Rơbêh 6.500 ektar đang glai jao kơ kông ti ră anai jŭ yap kơnong hơmâo 340 ektar đôč, mrô dŏ glăi arăng sua mă ngă hmua laih:

“Hiư̆m thâo pơčruh ngăn hrŏm lơ̆m abih bang lŏn tơnah, dram gơnam aka ƀu pơsir hăng mơnuih ƀon sang. Bơ mông anai, mơnuih ƀon sang bơrơsua lŏn hơmâo dram gơnam. Ƀu dưi pla gơnam, ană plơi gô̆ mă, čong jah sĭ kơ arăng hlao, ăt hơmâo mơn đa arăng jao glăi kơ pô pơkŏn ƀơi đơ đam lŏn gơñu sua mă. Gah kông ti kơnong thâo lăi pơhmư̆ glăi kơ tơring čar pơsir brơi đôč yơh”.

Kar kăi tui hăng ƀơi Dak Nông mơn, bruă dong hnưh mơng hơdôm boh kông ti wai lăng đang glai ăt hơmâo lu mơn ƀơi kual Dap Kơdư. Ơi Lê Danh Thắng, Kơ-iăng khua Gơnong bruă prăk tơring čar Dak Lăk brơi thâo, lu anom bơwih ƀong, hmư̆ hing kah hăng Kông ti kơphê Buôn Ma Thuột, Kông ti kơphê Đray Hlinh, Kông ti Kơphê ka kao Krông Ana mă bruă ƀu rơ-oa, dong hnưh wưh tơlơi amăng lu thun. Tui hăng Tơlơi phiăn anom bơwih ƀong, hơdôm boh kông ti mă bruă ƀu hơđong tui anun khŏm krư̆ amăng lui hlao yơh. Samơ̆ tui hăng Tơlơi pơtrun mrô 30 mơng Ding jum kơđi čar tal 11 hăng Tơlơi pơtrun pơtrun mrô 118 thun 2014 mơng Kơnuk kơna lĕ ƀu dưi krư̆ amăng lui hlao ôh kơ hơdôm boh kông ti bơwih ƀong gah đang glai dêh čar wai lăng. Hơdôm boh kông ti kơnong dưi pơdơi bruă, samơ̆ pơdơi bruă amăng hơdôm thun anai laih aka ƀu giong ôh yua dah hơmâo prăk hnưh ƀu anăm tla hăng bơrơsua lŏn tơnah, bơrơjah nao rai amăng hră kĭ pơkôl ngă hrŏm, pơtruh nao rai bơwih ƀong, gơgrong wai lăng. Hơdôm tơlơi anai kiăng hơmâo abih bang anom bruă pơsir brơi:

“Amăng bruă ngă hơmâo lu tơlơi tek nao, amăng lăm, gah rơngiao hơmâo soh yơh, aka ƀu dưi ngă tui hăng tơlơi ta kiăng mơng blung a ôh. Amăng hrơi blan pơ anăp, gơmơi amra ngă hrŏm hăng hơdôm gơnong bruă, lăng glăi abih tơlơi phiăn, ăt kah hăng tơlơi hơmâo sit ră anai. Kiăo tui anun, lăi pơthâo glăi kơ tơring čar, ăt kah hăng rơkâo hơdôm ding jum anom bruă pơsir brơi tañ tơlơi tơnap tap kơ hơdôm anom bruă”.

6 thun laih kông ti kơphê Đức Lập ƀu dưi pơčruh ngăn hrŏm yua prăk hnưh prong đơi, ră anai rơbêh 174 klai prăk laih.

Amăng kual Dap Kơdư hơmâo giăm 100 boh kông ti bơwih ƀong gah đang glai yua kơnuk kơna ta wai lăng hăng mă yua năng ai 1 klăk 200 rơbâo ektar lŏn. Mơng thun 1991, bruă dưm dăp, pơplih phrâo ƀơi hơdôm anom bruă anai hơmâo ngă kiăo tui tơlơi git gai mơng Ping gah, Kơnuk kơna hăng pơtrut kơtang hloh tơdơi kơ hơmâo Tơlơi pơtrun 30 thun 2014 mơng Ding jum kơđi čar tal 11. Khă hnun, tơdơi kơ lu thun, bruă dưm dăp pơplih phrâo ăt aka ƀu dưi ngă mơn.

Tơhnal ñu lĕ yua bruă wai lăng tơdu, ƀu hyu lăng, hyu hơduah ĕp klă, anun jing pơkra, ba sĭ gơnam ƀu tŭ yua, bruă rơngiă lŏn, rơngiă glai, jao glăi kơ pô pơkŏn, pơplih nao rai, sua mă lŏn hơmâo lu biă. Lu tơlơi soh glăi hơmâo mơng anun anai truh thun adih, aka ƀu hơmâo pơsir. Tơlơi anai jing ngă anom bơwih ƀong dưm dăp, pơplih, pơčruh ngăn jing tơnap, hơdôm tơtuh rơbâo ektar lŏn tơnah ƀu yua tơbua ôh. Tơlơi anai khŏm kiăng hơmâo tơlơi pơsir mơng ping gah kơnuk kơna truh pơ plơi pla.

VOV Tây Nguyên: Čih - Siu H’Mai: Pơblang