TƠLƠI AKHAN ĐƯM DJUAI ANIA HƠDANG -A TIN

         ( Truyện cổ Sedang-Nay Jek pơblang hăng akhan glăi )

           

            Anai đưm đă ră hlâo adih, pơ plơi anun hơmâo sa ]ô tơdăm anăn `u  A Tin, ană drit droai djai am^ mơng mơda, djai ama mơng anet, do\ hăng yă đô] [ă [em ]em rông ba `u. Sang ano\ rin [un, hin tơnap biă mă. A Tin eng [u hơmâo, ao [u [uh, anun [u hơmâo pô lăng mơta kơ `u ôh.

            Anai ha hrơi anun, [ing tơdăm prong pơtih pha bra hơpăl amăng [ôn arăng prăp lui tơbăk, đao, khiơl hrăo ]i blah [ôn gah adih ]ư\, yua ngă ayăt roh hơmâo kơđi mơng ơi yă đưm hlâo. A Tin rơkâo kơ yă `u, brơi nao hrom arăng blah ayăt. Anai nao yơh, truh yang hrơi dong, djop pô pơdơi pơdă huă asơi po\ ba mơng sang. A Tin dop đ^ pơ hơjung kyâo adih pioh pok mă anung hơbơi yă `u hơtu\k brơi, ]i [ong. {ong hơbơi rah, ia mơta jruh rah. Hlăk nao blah plơi arăng anun, A Tin pô blah kơtang hloh. ~u prong pơtih pha bra hơpăl, khin hơtai sông kơtang blah hơmâo mă dua ]ô mơnă. Anun le\ sa ]ô dra hăng ]ơđai muai, [ing anun rơnoh yôm hloh. Anai [ing sang pơdrong [uh tui anun, [lah mua` yơh. Krah jơlan glăi, [ing gơ`u dop pơdjai h^ dua ]ô mơnă A Tin hơmâo mă anun. A Tin hil biă mă samơ\ g ir ư\ a` mơn, lun lui soh tơlơi hil rơ\t jăng jai.

            Anai glăi truh pơ sang yă `u djai h^ mơn. A Tin hơning rơngôt biă mă, yua dah mơng ră anai pơ anăp `u [u hơmâo pô lăng ba, [u hơmâo phung wang a`ang kor ôh. ~u kah hăng phun kyâo plơi krah kơdư kla, djơ djor ]at đ^ hơjan păn đô]. A Tin nao pơ pơsat yă `u, ]ok hia juh mlăm, năm hrơi, lui [ong lui huă. Truh klăm mmot hrơi hơtal năm, A Tin rơmon laih duaih kah hăng rơnung djai, pit wor h^, `u rơpơi [uh yă, yă `u lăi :

            -Ơ tơ]ô, ơ tơdăm, anăm hơning, anăm rơngôt đơi ôh. Kâo glăi plơi atâo, plơi yang laih. Kâo brơi kơ ih dua [e\ gai ]ơđip, gai duôih  hăng sa [e\ tho\ng dao anet anei, kiăng ih hơmâo pran kơtang, hơge\t ih kiăng ih mă bruă dưi hơmâo soh. Ih amra [u ư\ rơpa, [un rin hin tơnap dơ\ng tah. Kiăng hơget thơ, ih mă tho\ng dao djong uă nao mơta tho\ng [ơi tơ-u\t ih laih anun mă gai ]ơđip pơdar ha wo\t gah ngo\, ha wo\t gah yu\, ih hơkat rơkâo ano\ kiăng, mông anun amra hơmâo yơh hơge\t ano\ ih kiăng.

            Anai A Tin pơ dưh p^t hơdor glăi, lăng hyu iao gah, [uh biă mơn, dua [e\ gai ]ơđip hăng sa [e\ tho\ng dao anet, `u đăo hơmâo mơn, [u đăo hơmâo mơn. Anai `u lông ngă lăng kah hăng tơlơi yă `u pơtô amăng tơlơi rơpơi anun. A Tin hơkăt kiăng hơmâo lu rơmô, kơbao, anai kơbao rơmô tơbiă rai bơ bru] mơtam, `u kiăng hơmâo  hơjan rơbu\ kơtang hơmâo hơjan mơn…Anai A Tin mơak biă mă, glăi pơ sang, samơ\ atông tơ\i `u do\ mơ\ng hlâo, anai arăng ]uh apui [o\ng lui baih, [ing pơdrong ]uh pơrai h^ laih. Lon sang `u sa hlo\, sa rơpa anun arăng soa mă laih, pơdo\ng war, ngă drông  rông bê arăng. A Tin sư\ rơbư\ jing mơnuih [u hơmâo pưk sang, đang hmua, lon juă tơkai dong tah, mlăm nao p^t pơ sang rung plơi đô].

            Anai ha hrơi anun, abih plơi pla nao mă akan pơ ia ania, ia hnoh, A  Tin do\ pơ sang. ~u lông mă yua tho\ng hăng gai ]ơđip `u ha wo\t dơ\ng. Samơ\ A Tin [u brơi arăng [uh ôh anun `u ur hrek amăng plơi, lông lăng do\ hơmâo mơnuih hmư\ mơn hă ?

            ~u ur lăng tơ-oa kơ plơi pla: ơ klăng ah…..

            Kret kroai [u hơmâo mơnuih lăi glăi ôh.

            Kơnong do\ glăi dua ]ô dra Y Pia hăng Y Mươih, dua ]ô ană dra khua [ôn. Y Pia hăng Y Mươih mơnuih rơnang, muih, hiam bơnai hơdjo\m biă mă. Dua ]ô dra anai [u pơhiăp glăi ôh, do\ kret đô], gơ`u đ^ nao pơ bơbung sang, hue nao mơng ataih lăng hơge\t A Tin do\ ngă.

            A Tin nao pơ pin ia, `u mă tho\ng djong uă mơta tho\ng [ơi tơ-u\t laih anun mă gai ]ơđip pơdar nao rai yu\ ngo\ hăng hơkăt, tu\ tơ ano# hơmâo pu\ rơmô kơbao, un mơnu\, braih pơdai arăng ba nao kơ `u tơl kơniă [ôn. A Tin pah tơngan ha wo\t, abih bang rơngiă the\ng. Laih anun `u iâu hơjan, brơi hơjan lo\m h^ kru rơmô kơbao. Y Pia hăng Y Mươih [uh abih bruă `u ngă anun samơ\ gơ`u pơkôl nao rai [u lăi brơi arăng thâo ôh tơlơi anun.

            Anai truh klăm mmot, A Tin nao pơ sang rung p^t. Ană plơi pla glăi yơh mơng hyu mă akan, hơmâo akan lu, hơdang lu yua dah adai hơjan hrơi anun. Sa ]ô mơnuih amăng khul anun, glăi hil kơ A Tin, gơ`u uă tơkai djơ\ hlu\ gơ`u pơđôm brơi pơ A Tin gơ\, A Tin djơ\ hlu\ gơ`u hơ`uih hơ`aih mơtam, samơ\ A Tin do\ a` đô].

            Dua hrơi tơdơi, mơnuih [ôn sang nao mă akan do\ng mơn. A Tin do\ pơ sang ngă kah hăng hlâo do\ng mơn. {ing mơnuih glăi mơ\ng nao mă akan, yâo hơdang anun ăt nao pik mia ia hlu\ pơ A Tin dong mơn, A Tin ăt kret kroai a` đô], [u puăi, [u mơbrui ôh.

            Hrơi tơdơi dơ\ng, plơi pla prăp rơmet [o\ng kơbao, pơtrum kơbao. A Tin kiăng kơ gai arăng ngă gong kut klao, akă kơbao anun, pơ rơbuh h^, klaih h^ kơbao ]i pơtrum anun. {iă kơ anun hnun biă mơn. Anai arăng pơdong glăi gong kut klao samơ\ [u hơmâo pô dưi akă pioh kơbao ôh. Khua [ôn lăi:

            -}ơ\ hlơi pô dưi hơmâo mă kơbao anun, ba akă pơ gong kut klao pioh pơtrum , kâo amra brơi pô anun do\ ană dra kâo.

            Anai [ing tơdăm hơ`ăp pơsoa nao rai kiăo mă kơbao, ba akă pơ gong kut klao samơ\ [u hơmâo pô dưi akă ôh. Y Pia [uh tui anun, lăi hmư\ ama `u:

            -Ơ ama ama, ih lông iâu lăng A Tin thơ wo\ dưi hơmâo mă akă h^ kơbao ih ]i pơtrum anai.

            Anai ama `u brơi arăng nao iâu A Tin, [uh tui anun, [ing tơdăm amăng [ôn djik djak khak kơ]uh mơtam yơh. Mơnuih tơ tơ lut dhơh anun, hơge\t `u dưi ngă koh! Samơ\ A Tin mă hre\ mrai đô] akă kơbao, kơbao tơpư\ [u tloh ôh. Djop pô [uh hling hlang biă mă. Y Pia mơak biă `u. Wot tơdah tui anun hai, lơm mơ`um tơpai pơ sang rung, A Tin ăt arăng [u brơi mut nao lơi. Tơlơi phiăn plơi tui anun baih. Dua ]ô dra Y Pia hăng Y Mươih pơtă kơ `u, nao do\ pơ tơmeh adring gơ`u ba nao tơpai, hơdai brơi a`ăm mơnong pioh [o\ng mơ`um.

            Anai abih mông [ong mơ`um pơtrum kơbao hrơi anun, djop pô glăi pơ sang, lêng kơ hơmâo a`ăm mơnong kơbao soh ba glăi. Y Pia [uh tui anun, pap biă kơ A Tin, `u hia, samơ\ A Tin lăi :

            -Ih anăm bơngot ôh adơi ah, hơdôm kl^ hăng klang kơbao arăng brơi anai, amra jing a`ăm mơnong sar pông soh, bi sar gơ`u jing klang hăng kl^ kơbao soh, đơ đa jing tơlo# kyâo djuh krô.

            Mlăm anun, [ing hil kơ A Tin ngă tơlơi sat, lơm A Tin do\ p^t gơ`u mă eh tơkuih, hăng tơkuih laih anun pik ]ai kyâo hrăi, ]uh apui, akă [ơi tơngan A Tin, lưom  apui jă, apui [ong hlor đơi, A Tin pơ dưh hăng blom ]ơđeng tơngan amăng bah, liah djơ\ eh tơkuih…..[ing gơ`u or tlao ho\k…

            Anai truh hrơi tơdơi, plơi gơ`u đuăi plơi yơh, yua kơ hơdôm thun [u hơmâo ia hơjan, không phang sing pah prong ngă. {ing sat, pơ ]rông brơi A Tin do\ glăi. Bi Y Pia hăng Y Mươih do\ glăi hăng A Tin [u gưt nao tôm am^ ama `u ôh.

Anai ha mơguah anun, A Tin ba dua ]ô dra anai pơ hang ia krông giăm plơi rơngôl laih anun  lăi:

            -Dua gih do\ tơguan kâo pơ anai ho\. Lơm kâo kiăng ta huă asơi hrom sa jam, [ong a`ăm hrom sa ]ơlu\, do\ hrom sa boh sang kâo khom ep lon ngă atông, pơdong sang kah mơhmâo anih hơdip mơda. Kâo đ^ rôk nao pơ hlao ia anai, tơdah [u bưng băi, djai h^, [uh drơi jăn kâo ia pơđung đuăi dua gih nao tu\ mă ho\.

            Anai [ing dua anun lêng kơ lăi:

            -Ih nao be\, tơjuh thun găn, ]ơpăn thun gao gơmơi ăt do\ tơguan đô], hơdôm wot blan tơ [ang ăt gơmơi do\ tơguan đô].

            A Tin nao, kiăng lông lăng pran jua [ing khăp kơ `u đô], anai rơgao ha hrơi, `u hrih mă kơđuh `u pơđung đuăi amăng ia. {ing anun tu\ mă lăng kơnong kơđuh đô], [u [uh ôh mơnuih, gơ`u pơmn dah A Tin djai baih, anun yơh ]ok hia mơai, ua mơta gơ`u rô truh tơl mơsah [ôn rơngôl sô.

            Lơm anun mơ\ A Tin đuăi hyu hơduah ep lon rok mơda ia jơngeh pioh pơdong plơi. Rơgao, hơdôm hrơi, hơdôm blan laih, `u ep [uh lon rơhaih, lon ]or dăo gah kơdih ]ư\, hơmâo ia krông. A Tin hrih pơjing hơmâo ha boh plơi pơdrong asah, mơnuih djuai ania Hơdang ]ang hơmang mơng đưm. Giong anun kah, A Tin pơ wot glăi ]ơkă tu\ Y Pia, Y Mươih. Truh pơ hang ia gơ`u pơkă pơkôl đưm hlâo ăt do\ [uh  dua ]ô dra do\ ]ok hia, pi pioh kơđuh drơi jăn `u pơđung amăng ia. Truh pơ anun `u lăi :

            -Hơi, ơi adơi Y Pia, Y Mươih, kâo glăi laih anai. Kâo rai tu\ dua gih nao do\ tôm kâo.

            Anai, [ing dua anun angak lăng đ^, hling hlang biă, [uh sa ]ô tơdăm hiam rơkơi do\ dong [ơi anăp gơ`u, gơ`u [u đăo ôh. Samơ\ ră ruai kưo gơ`u thâo ako\ tlôn laih anun pơdah brơi gơnam gơ`u djă kiăng hơdor nao rai kah hăng thong dao, gai ]ơđip hơmâo tơlơi mơyang. Mông anun kah, Y Pia hăng Y Mươih mơng đăo. Gơ`u mơak biă mă kiăo tui glăi pơ plơi phrâo.

            Anai nao truh pơ plơi phrâo, mơng ataih Y Pia hăng Y Mươih [uh lu mơnuih [ôn sang găn gao nao rai, kơdok kơdor mơak mơai. Rơmô kơbao tơket tơkeng buă tơdron. Dua gơ`u do\ sư\ rơbư\, lơm anun A Tin lăi :

            -Abih bang mơnuih mơnam amăng plơi anai, jing adơi ayong anong wa [ing ta soh. Pơ anai, [u hơmâo mơnuih sat ôh, [u hơmâo mơnuih na] ôh.

            Glăi truh pơ sang jai kraih dua gơ`u do\ kơtoă, lăng pơ pơnang sang yôl ]ing brung brăng, ]eh tuk ]eh tang yôm soh akă pơyu\, ]ing hơmâo lu mơta ]ing yôm, dram gơnam a`u\ mah, pơtâo yôm amăng glai klô hơmâo soh. A Tin lăi abih bang gơnam anai, ano\ ta soh.

            Dơng mơng hrơi anun yơh, gơ`u do\ hrom mơak hlak, rơnuk ngă sang rơnang ngă hmua. A Tn pô khua [ôn, `u thâo biă dăp bruă, pơtô lăi mơnuih [ôn sang. Pô ngă ngă hmua kơ `u, pô wai kơbao wai kơbao kơ `u, pô hyu đôm bua lua pơnah mơai lua pơnah kơ `u.

            Anai ha hrơi anun, [ing kiă kơbao nao kiă pơ ataih anih rok mơda ia jơngeh, [ing gơ`u bưp am^ Y Pia hăng Y Mươih, am^ `u tơ`a:

            Hơi, ơi ]im `iă, ]im tel gih kiă brơi kơbao pô hlơi anai ?

            {ing anun lăi glăi : Gơmơi kiă kơbao kơ Y Pia, Y Mươih hăng A Tin lah.

            Anai am^ Y Pia mơak biă mă:

            -Tơdah djơ\ tui anun biă, gih ba kâo glăi pơ sang A Tin be\!

            Anai [ing ]im `iă ]im tel phung kiă kơbao kơ A Tin ba glăi am^ Y Pia glăi truh pơ sang. Abih bang mơak biă mă. A Tin nao tu\ mă tơhmua dah rơkơi dong glăi do\ hrom gơ`u. Đưm hlâo ama Y Pia djik djak khak kơ]uh kơ A Tin, ră anai, pơpu\ kơ A Tin jing mơnuih pơdrong. Anai ung mo# rơkơi bơnai A Tin hăng Y Pia, Y Mươih hok mơak, ]uh rơmô, pơtrum kơbao ngă yang [ong huă atông ]ing kơdok kơdor yơh pơpu\ kơ am^ ama gơ`u truh pơ sang. Anai giong huă [ong, A Tin prăp brơi a`ăm mơnong kơ am^ ama bơnai `u, gui ba glăi. Tơhmua đah rơkơi gui a`ăm mơnong kơbao truh krah jơlan rơbuh, hok abih a`ăm mơnong, a`ăm mơnong jing h^ rơmô kơbao đuăi nao amăng glai. Bi tơhmua đah kơmơi glăi truh pơ sang, a`ăm mơnong gui hlong jing  rơmô kơbao pơ sang. Mơng anun, am^ ama H’Bia Y Pia, Y Mươih ăt hơmâo tơlơi hơdip mơda mơak klă mơn./.