Tơlơi čih tal 2: Ngă hmar đơi, bĕ tơlơi phiăn, apui lơtrik jua angin ƀong ƀiă ruă lu

VOV4.Jarai-Kah hăng ƀing gơmơi lăi pơthâo laih, hơdôm tơring čar kual Dap Kơdư phrâo tŭ mă jua angin phrâo tuh pơ alin kơ bruă apui lơtrik pơkĕ hăng măi dar jua angin. Samơ̆, hơdôm rơtuh ƀĕ gong ačăng măi dar pơkĕ apui lơtrik jua angin hơmâo tuh pơ alin anun ră anai dŏ tơngô, ha dơnong đôč, tơguan brik jă. Hơdôm hơpluh rơbâo klai prăk tuh pơ alin kơ bruă man pơkra gong apui lơtrik dar hăng jua angin ƀơi kual Dap Kơdư aka ba glăi boh tơhnal tŭ yua sit nik ôh, tơlơi anun ăt brơi ƀuh anŏ aka phara mơ̆ng ñu.

Dơ̆ng mơ̆ng sa boh tơring čar bă hăng tơlơi čang rơmang mơ̆ng bruă pơkra apui lơtrik dar hăng jua angin, ră anai Dak Nông anih lu sang bruă sĭ mơdrô tơblut đôm tơkai lu hloh ƀơi kual Dap Kơdư. Hrom hăng lup leč rơngiă prăk kăk soh sel anom bruă bơwih ƀong huă dŏ hơmâo lu tơlơi tơnap tap tơlơi rung răng amăng tơring čar, lu tơlơi bơdjơ̆ sao, bơrơsua lŏn tơnah glai klô aka dưi pơsir, yua ruh yaih, čuk pơdăo man pơdong ngă soh hăng tơlơi phiăn kơnuk kơna tơguan phat kơđi, yua phă pơrai sang mơnuih ƀôn sang pioh man pơdong gong apui lơtrik jua angin.

Tơlơi či hơmâo bruă apui lơtrik jua angin ƀơi kual Dap Kơdư jing hĭ tơblut

đôm tơkai amăng dơlut hlŭ

Ơi Nguyễn Bá Út, Khua Gơnong bruă wai lăng sĭ mơdrô Dak Nông pơhaih, apui lơtrik jua angin tuh pơ alin phrâo đôč ƀơi tơring čar, lơ̆m pok pơhai aka jŭ yap tum ôh hơdră či ngă bruă, pơhlôm hlâo răm ƀăm truh. Bruă pok pơhai 6 kơčăo bruă hăng jua kơtang truh 430 MW thun blan rơgao amăng tơring čar samơ̆ bưp lu tơlơi ƀu gêh găl ôh, biă mă ñu tuh pơ alin hmar đơi, pơđĭ mă rơnoh prăk duh glăi pơklaih ala lŏn, ba truh ngă bruă ƀu tŭ yua:

“Sang bruă tuh pơ alin hăt đơi ngă kiăng tañ giong tañ mă yua laih anun sĭ mơdrô ĕp kơmlai. Yua kơ hăt đơi ngă bruă tui anun ngă rai lu tơlơi tơnap tap, ƀu găl tuh pơ alin. Lơ̆m pơphun ngă bruă hơmâo lu tơlơi gun, hlâo adih lăi man pơkra tŭ yua biă mă, samơ̆ pô tuh pơ alin aka ƀu hơmâo hơdră pơ anăp. Ră anai, pô tuh pơ alin rơkâo brơi čih pơkra glăi, bĕ anih man pơdong yua aka duh glăi lŏn mơnuih ƀôn sang”.

Pơtrut hmar bruă duh glăi lŏn đang mơnuih ƀôn sang hăng djop hơdră, ngă soh glăi tơlơi phiăn kơnuk kơna, tuh pơ alin, man pơdong, sua mă lŏn tơnah laih anun lu kơčăo bruă apui lơtrik jua angin ƀơi kual Dap Kơdư sư̆ rơbư̆. Amăng anun, lu biă mă tuh pơ alin ngă sat ayuh hyiăng anih dŏ jum dar, man pơdong ƀơi lŏn glai pla kyâo, man pơkra aka ƀu hơmâo hră tŭ ư man pơdong, apah yua lŏn; man pơdong ƀơi lŏn mơnuih ƀôn sang ngă pô aka duh sir, aka pơklaih ala lŏn. Ơi Lưu Văn Khôi, Khua Gơnong bruă wai lăng sĭ mơdrô tơring čar Dak Lak ăt pơhaih lu tơlơi soh glăi, dŏ kơƀah mơ̆ng kơčăo bruă man pơdong gong apui lơtrik jua angin, samơ̆ ñu lăi anai lĕ bruă ngă soh glăi ƀu hnuaih ôh:

“Tơlơi dŏ kơƀah lu biă mă ñu bruă ngă hră pơar gah lŏn tơnah yua dah thun blan rơgao dơ̆ng mơ̆ng bruă tuh pơ alin kơčăo bruă truh pơ man pơkra ba yua hmar đơi. Yua kơ anun yơh, ngă hră pơar ƀu hmao, tơnap biă mă hmao djơ̆ hrơi blan pơkă. Hơmâo mơ̆n hơdôm tơlơi đơ đa khom ngă bruă hlâo, ngă hră pơar giong tơdơi”.

Amăng mrô 29 kơčăo bruă apui lơtrik jua angin, rơbêh 85 rơbâo klai prăk tuh pơ alin amăng kual Dap Kơdư, hơmâo truh 15 kơčăo bruă kaih lui soh sel, ƀu hơmâo pơkĕ apui lơtrik ôh

Amăng hơdră ngă bruă hăt he tui anun, kiăo tui kơ rơnoh FIT, ƀu ƀiă ôh kơčăo bruă man pơkra apui lơtrik jua angin ƀơi kual Dap Kơdư ngă bruă aka giong sĭ apui lơtrik hlâo laih, kah hăng juăt lăi ngui sĭ pơdai dŏ mơda pơ hmua aka tơsă ôh lơ̆m hơmâo laih hră brơi tuh pơ alin man pơdong. Ƀuh rơđah kah hăng Kông ty pơčruh ngăn apui lơtrik jua angin Čư̆ Prong Gia Lai hăng kông ty pơčruh ngăn  apui lơtrik Čư̆ Prong Gia Lai, kơnong hơdôm blan tơdơi kơ Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar Gia Lai kĭ hră 2 kơčăo bruă tuh pơ alin 3.800 klai prăk, rơbêh 50% ngăn pơčruh hrom mơ̆ng dua boh kông ty anai hơmâo sĭ kơ sa boh kông ty dêh čar tač rơngiao.

Amăng mông anai, mrô rơnoh sĭ glăi rơbêh 99%. Tơlơi anai brơi ƀuh, mơ̆ng blung a mơtam, abih 2 boh kông ty ƀu hơmâo čih anăn tuh pơ alin kơ bruă pơkra apui lơtrik jua angin kiăng sĭ mơdrô ôh, kơnong tŭ mă kơčăo bruă laih anun ĕp prăk sĭ glăi, hơduah ĕp prăk kơmlai ƀong lơi đôč.

Tui hăng ơi Nguyễn Đức Kiên, kơ-iăng khua hơđăp Jơnum min bơwih ƀong huă mơ̆ng sang bruă khua pơ ala mơnuih ƀôn sang dêh čar, bruă tŭ mă kơčăo bruă sĭ glăi kơ pô pơkŏn bruă pơkra apui lơtrik jua angin, ƀuh rơđah sĭ blơi jơlan hơdră mơ̆ kơnuk kơna djru kiăng tuh pơ alin kơ bruă anai đôč:

“Hơdôm hơpluh kơčăo bruă sĭ kơnong sĭ đôč khom pơgăn yơh. Nua FIT lĕ kơnuk kơna hơduah ĕp hơdră djru kơ anom bruă sĭ mơdrô Việt Nam. Sang bruă sĭ mơdrô lĕ khom hơmâo kơmlai, Kơnuk kơna ngă djop bruă pioh adơi ayong ngă bruă khom hơmâo kơmlai, samơ̆ boh tŭ yua kơmlai anun kiăng gơñu tuh pơ alin kơ bruă mă”.

Amăng mrô 29 kơčăo bruă apui lơtrik jua angin, hơmâo rơbêh 85 rơbâo klai prăk dưi tuh pơ alin ƀơi hơdôm tơring kual Dap Kơdư, hơmâo 15 kơčăo bruă ngă kaih ƀu hmao hrơi blan pơkă, ƀu dưi pơkĕ apui lơtrik. 14 kơčăo bruă hmao pơkĕ apui lơtrik hăng mă yua sĭ mơdrô laih samơ̆ pioh glăi ƀu ƀiă ôh tơlơi dŏ đing đăo.

Tui hăng tơlơi pơhing mơ̆ng Anom bruă pơkĕ kah pơpha apui lơtrik mơ̆ng dêh čar, apui lơtrik jua angin ƀu kơtang đơi ôh. Yap truh amăng blan 4 thun anai, lu anih jua pơkĕ apui lơtrik kơnong mơkrah đôč tui hăng anŏ pơkă hlâo, ƀơi anŏ kơnong 0,37%. Boh tơhnal hling hlang anai pleh ploh prong biă mă tui hăng mrô jŭ yap hyu ĕp lăng, pơtong glăi mơ̆ng bruă pơkĕ apui lơtrik jua angin, boh nik ñu ƀơi kual Dap Kơdư, hơdôm boh anih hơmâo kơčăo bruă lăi pơthâo pơkĕ yua apui lơtrik rơbêh 5000 mông rĭm thun.

Biă mă ñu, mơ̆ng blan 10 thun hlâo truh blan 4 thun tơdơi kơ, bơyan  angin lu yua bơyan puih rơbŭ kơtang ƀơi kual Dap Kơdư, hơdôm boh măi pơkĕ apui lơtrik djơ̆ ƀiă hăng rơnoh pơkă. Tơlơi pleh ploh anai, kiăng tơña: mrô hyu ĕp lăng, pơtong glăi sit nik hlâo kơ anun aka ƀu tong ten ôh, anun ba truh bruă man pơkra giong ƀu thâo pơkĕ apui lơtrik yua ƀu hơmâo angin tui anŏ pơkă?

Lăi nao kơ tơlơi anai, khua mua sa boh anom bruă pơčruh ngăn ngă hrom lu kơčăo bruă či pơkra apui lơtrik jua angin samơ̆ ƀu lăi anăn ôh, brơi thâo, tơl kơčăo bruă pơkĕ apui lơtrik klă laih, apui lơtrik anun ăt sa tơlơi ngă ruă pran jua mơnuih tuh pơ alin man pơkra mơ̆n:

"Kơ boh tŭ yua lĕ hơdôm kơčăo bruă ƀu dưi mut nao ôh sit nik yơh amra ƀu hơmâo boh tŭ yua pơpă ôh, tăp năng lui ruh lup prăk soh đôč. Hơdôm kơčăo bruă dưi mut laih apui lơtrik pơkĕ giong ăt dong ƀơi anăp dua mơta bruă rơbêh đơi apui lơtrik hăng pơhrŏ hĭ jua apui lơtrik. Hơmâo anih pơhrŏ lui soh đôč truh 20%, hơmâo đơ đa 10% tui hluai kơčăo bruă, apui lơtrik či pơkĕ yua lĕ lu samơ̆ anom bruă EVN tuh pơ alin glăi kaih biă mă”.

Mơ̆ng bruă ngă hur har yơh čang rơmang biă mă bơyan hơpuă yuă prong adai pơ-iă kơtang phang angin mơak, ba glăi boh tŭ yua lu kơ sang bruă tuh pơ alin hăng djru hrom prăk duh jia kơ kơnuk kơna, ră anai anom bruă apui lơtrik kual Dap Kơdư, jing hĭ anih đôm tơkai amăng dơlut. Rơbêh ha mơkrah mrô kơčăo bruă trun nua FIT, pô tuh pơ alin lup leč, amra răm ƀăm lui soh sel. Hơdôm kơčăo bruă dŏ glăi, ƀudah mă bruă du bla, tơdu rơ-un pơai buai kah hăng anom bruă pơkĕ pơpha apui lơtrik dêh čar lăi, pơkĕ apui lơtrik klă samơ̆ arăng pơhrŏ hĭ rơnoh, kah hăng tơlơi pơhing mơ̆ng sa boh anom bruă apui lơtrik jua angin.

Tơlơi mơ̆ brơi ƀuh, hơmâo lu tơlơi aka ƀu gêh găl  hăng phara đơi lơ̆m pok pơhai bruă pơkra apui lơtrik ayuh ƀơi kual Dap Kơdư. Hơdôm anom bruă kiăo tui kơ ia puh yă, ia tơdlăk rô đuăi, bĕ tơlơi phiăn pơkĕ, tuh pơ alin sĭ blơi tui či kiăng; djop tơring čar tŭ ư pơsit brơi hmar hăt he đơi, kiăng djop anom bruă sĭ mơdrô ngă bơkơđai glăi hơdră pơtrun, ƀu ah gơnah nao kơ tơlơi či truh lup leč ôh….Tơdah tŭ yua lĕ anom bruă hơmâo kơmlai, tơring čar hơmâo prăk jia, tơdah lui ruh lĕ mơak kơ anom bruă sĭ mơdrô hăng iâu rơkâo đĭ dơ̆ng.

Công Bắc pô čih-Nay Jek: Pơblang