VOV4.Jarai - Quảng Hòa lĕ să tơnap kơtang biă mơng tơring glông Đăk Glong, tơring čar Dak Nông. Anai lĕ kual lŏn kơƀah ia ngă hmua hăng kơƀah ia yua amăng sang anŏ kơtang biă mă. Thun 2017 să hơmâo tuh pơ plai pơkra bơnư̆ kŏng ia Suối Đá 90 klai prăk, dưi pruih kơ 320 ektar, djru să Quảng Hòa hơmâo ia yua. Samơ̆, hăng lu tơlơi aka ƀu klă amăng bruă pok pơhai, kơčăo bruă anai arăng ngă kaih, pơhrư̆i nao pơhrư̆i rai samơ̆ truh mông anai aka ƀu giong ƀơ̆i. Gong gai hăng mơnuih ƀon sang Quảng Hòa lăi, mah gir tơguan truh hrơi pơkra giong, samơ̆ bơnư̆ kŏng ia Suối Đá ăt ƀu thâo yua tơbua mơn, yua dah mơng hrơi kač rup pơkra laih hơmâo anŏ ƀu djơ̆.

Amăng hrơi adai pơ-iă hang bơyan phang, ơi Ma Seo Sây, dŏ ƀơi thôn 11, să Quảng Hòa, tơring glông Đăk Glong, tơring čar Dak Nông tơgut pơbung rŏng dui đing ia kơtrâ̆o, glông 50m, tô nao rai či ƀŏp ia mơng dơnao ia pruih kơ đang kơphê prong 3ektar. Dơnao prong 1,6 sao, samơ̆ ră anai ia thu krot lăng ƀuh atur laih. Pơ-iă thim ha mơkrah blan dong đang kơphê amra thu ia, čơđang lŏn mơtăm yơh. Ƀu ataih lơi mơng sang ơi Sây, bơnư̆ kŏng ia Suối Đá, ăt glăk dŏ man pơkra mơn, mah tui hăng akŏ bruă lĕ khŏm man pơkra giong mơng thun 2019. Neh met wa ƀơi anai ƀu thâo tơguăn bơnư̆ kŏng ia anai hrơi hơbin mơng giong ôh.

“Neh met wa pơ anai ăt tơguan kiăng tañ giong mơn đah mơng hơmâo ia ngă hmua, ăt kah hăng pruih kơphê. Samơ̆ dơnao kŏng ia Suối Đá anai gơñu ngă sui biă mă laih samơ̆ aka ƀu giong, kơƀah ia dong, bơyan hơjan lĕ dlut dong, bơyan phang lĕ amruih, ngă tơnap kơ ană plơi biă mă”.

Ring bruă pơkra bơnư̆ kŏng ia Suối Đá hơmâo nua 90 klai pơkra ƀơi ia Đăk Ting, thôn 12, să Quảng Hòa, tơring glông Đăk Glong, tơring čar Dak Nông.

Ƀu kơnong pơkra dit pư̆, pơkra kaih đôč ôh mơ̆, ơi Ma A Tú, Khua plơi thôn 12, să Quảng Hòa brơi thâo, neh met wa suek ƀu thâo hluh ôh hơdră pơkra bơnư̆ kŏng ia Suối Đá lơ̆m kuăi dlăm truh 2-3m, hơmâo anih dlăm hơdôm pluh met. Ơi Tú lăi, pơkra tui anun, bơnư̆ amuñ dŏ đom, ia ƀu thâo rô ôh. Wơ̆t hăng dưi mă yua, ăt hơmâo ƀiă đôč mơnuih dưi mă ia pruih mơng dơnao anai.

“Bơnư̆ pơđoh ia dŏ amăng dlăm hloh kơ lŏn hmua lĕ jing tơlơi ƀuh gal ôh. Tui hăng kâo pơmin, tơdah pơkra ming lĕ ta ngă hăng ngŏ ƀiă, ngă bơnư̆ hăng ngŏ kah mơng dưi hơmâo ia brơi neh met wa pruih. Bơ ngă bơnư̆ kŏng mlĕp amăng lăm lŏn tui anun ia ñu ƀu thâo rô đơi ôh. Tui hăng kâo, amăng plơi dưi mă yua ia kơnong 10 ektar đôč”.

Bơnư̆ kŏng ia pơkra mlep amăng lăm hơmâo gong gai hăng mơnuih ƀon sang să Quảng Hoà lăi ƀu klă ôh.

Ơi Phan Đình Mạo, Khua jơnum min mơnuih ƀon sang să Quảng Hòa, tơring glông Đăk Glong, tơring čar Dak Nông brơi thâo, să hơmâo rơbêh 7.600 akŏ sang, hăng rơbêh 90% lĕ mơnuih djuai ƀiă, giăm 63% akŏ sang rin. Sang anŏ rin ƀơi să anai ha bơnah lĕ yua ataih, jơlan nao rai tơnap, ha bơnah lĕ yua kơƀah ia ngă hmua, ia pioh yua amăng sang anŏ. Ră anai, kơnuk kơna ta lăng ba tuh pơ plai 2 ring bruă pơkra bơnư̆ kŏng ia ƀơi să, samơ̆ ƀu yua đơi ôh. Hăng bơnư̆ kŏng ia Suối Đá hơmâo ngă ƀơi ia krông Đăk Ting, ơi Mạo pơsit, hơmâo lu tơlơi aka ƀu djơ̆ kah hăng pơkra kaih, pơkra ƀu djơ̆ tơlơi pơkă, rơdêh nao rai ngă răm lu glông jơlan; bơnư̆, amăng bưng hơmâo pơkra mut dlăm amăng lŏn đơi yua hnun mă ia tơnap biă, laih dong ngă rơngiă ia čă amăng lŏn, ia bơmun, dơnao ia mơng mơnuih ƀon sang, anun yơh jing ngă kơƀah ia kơtang tui amăng hơdôm thun rơgao:

“Dŏ hơmâo lu tơlơi ngă gun, tui anun mơnuih ƀon sang ƀu đăo gơnang đơi dong tah hăng gong gai. Tal dua dong lĕ rơngiă huač gơnam, yua dah djơ̆ biă gơ̆ kiăng pok bơnư đôč ia rô mă truh pơ hmua hlao, bơ anai ta ƀŏp đĭ ƀŏp trun, yua dah bơnư̆, amăng bưng pơđoh ia dlăm, hơmâo anih 3m, hơmâo anih 5m, hơmâo anih đa 10m. Tơdah tơdơi anai ƀu pơkra anih ƀŏp ia, ƀu pơkra hơdôm glông bưng đêl hăng ngŏ lĕ ƀu thâo mă yua ia ôh, tui anun amra ƀu rơ-oa ôh”.

Gong gai să ăt lăi mơn, bơnư̆, amăng bưng pơđoh ia dlăm đơi jing ngă hrut trun abih ia amăng lŏn, ia mơng ia bơmun, ia dơnao, ngă kơƀah ia kơtang tui amăng hơdôm thun rơgao.

Kơčăo bruă bơnư̆ kŏng ia Suối Đá să Quảng Hòa hơmâo Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar Dak Nông pơsit tuh pơ plai mơng blan 6 thun 2017, pơkra mơng blan 11/2017. Kơčăo bruă anai hơmâo 2 bơnah: anih pruih ia hơmâo bơnư̆ blai glông 5m, prong 90m, amăng bưng ataih rơbêh 4km; anih pruih ia hơmâo đing ƀŏp hăng 4 grup măi ƀŏp ia hăng amăng bưng glông rơbêh 5,6km. Kơčăo bruă hơmâo prăk tuh pơ plai 90 klai prăk mơng prăk Kơnuk kơna ta brơi. Pơkra bơnư̆ kŏng ia lĕ kiăng hơmâo ia pruih kơ 1.000 ektar đang hmua hăng brơi ia yua kơ 1.750 boh sang anŏ. Kơčăo bruă yua Anom bruă wai lăng tuh pơ plai man pơkra ring bruă ngă hmua hăng pơđĭ kyar plơi pla tơring čar Dak Nông ngă pô tuh pơ alin, pô gơgrong pơkra kač rup pơkra - prăp rơmet bruă pơkra lĕ Kông ti pơčruh ngăn tuh pơ plai man pơkra Đường Việt hăng pô gơgrong man pơkra lĕ Kông ti TNHH man pơdong Thành Công.

Truh ră anai, ring bruă anai pơkra kaih rơgao 2 thun laih pơhmu hăng akŏ bruă blung a, pô tuh pơ plai rơkâo pơhrư̆i tal 4 laih, laih anun tui tơlơi pơsit 668 lơ 17/2/2022 mơng Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring Dak Nông, brơi pơhrư̆i truh lơ 30/4/2022. Ring bruă pơkra bơnư̆ kŏng ia Suối Đá hơmâo Anom bruă hơduah ĕp kơđi tơlơi tơring čar Dak Nông ngă hră klah čun amăng lơ 22/2/2022 hăng lu tơlơi ngă soh mơng bruă sem lăng, prăp lui truh kơ kač rup pơkra - jŭ yap hăng pơkra, wai lăng, mă yua. Tơhan pel ĕp sem lăng bruă tơring čar kiăng Jơnum min pel ĕp bruă mơng Ping gah Dak Nông sem lăng, pơsir tui tơlơi pơkôl pơkă mơng Ping gah yua khua mua Ping gah wai lăng. Laih dong, lăi pơthâo bruă ngă soh tơlơi phiăn kơ Anom bruă tơhan kông an hơduah ĕp kơđi Kông an tơring čar Dak Nông sem lăng, pơsir tui tơlơi phiăn./.

Công Bắc: Čih - Siu H’Mai: Pơblang