VOV4.Jarai - Thun 2022 truh laih, Bơyan bơnga Nhâm Dần truh laih djop kual plơi pla lŏn ia. Mông čơkă thun phrâo mơ-ak klă, čơkă thun phrâo truh, ƀing ta ƀu wor bit sa thun 2021, đơ đam dêh čar tô̆ tui dong bruă pơgang pơgăn klin Covid-19 hăng ngă juăt; khă tơnap tap, ăt gum hrom hơbit mơn hrưn đĭ, ƀơi djop plơi pla lŏn ia lar hyu tơlơi kiăng khăp, gir run kiăng djă kơjăp hăng tơlơi hơdip hơđong phrâo.

Thun phrâo truh ba truh lu tơlơi hur har phrâo, ƀing ta đăo gơnang amra yak rơgao tơlơi lông, hrom hăng čơkă hơdôm bôh than bư̆ bor rơgao hơdôm hrơi tơnap tap, kiăng lŏn ia phrâo na nao. Ƀing ta hmư̆ hrom pran jua mơng neh wa ƀơi djop plơi pla Dăp Kơdư găn rơgao hơdôm tơlơi tơnap thun 2021, gơgrong kơjăp tơlơi čang rơmang thun 2022 mơ-ak klă hloh:

Sang anŏ amai Rơ Ôm K’Jàng dŏ ƀơi ƀut plơi 1, să Liêng Srônh, tơring čar Đam Rông, tơring čar Lâm Đồng cơkă thun phrâo hăng pran hok mơ-ak lơ̆m abih bang mơnuih amăng sang anŏ lêng kơ hiam drơi jăn, ƀu hlơi ôh ƀă klin Covid-19. Klin kheng ăt ngă nua kmơk đĭ kơtang, samơ̆ yua kơphê ƀudah hơdôm gơnam đang hmua pơkŏn sĭ hơmâo nua, yua anun prăk pơhrui amăng sang anŏ hơđong mơn. Ƀrô bơyan čơkă thun phrâo Nhâm Dần 2022, amai Rơ Ôm K’Jàng čang rơmang abih bang mơnuih lêng kơ suaih pral, klin kheng tañ pơgang hĭ, tơlơi hơdip kơ neh met wa amăng plơi pla jai hrơi hrưn đĭ.

“Thun anai sang anŏ gơmơi pĕ pơhrui 7 tơ̆n kơphê,laih dong sang anŏ ngă 3 ar hmua pơdai, thun anai sang anŏ gơmơi huăi bơngŏt hơget ôh, sang anŏ gơmơi huăi kơƀah asơi huăi añăm ƀong dong tah …Thun anai, bơwih ƀong hmâo hmăi ƀong tết ăt mơ-ak mơn, kâo blơi braih điô̆ ba glăi pơkra ƀan tek, blơi ƀan kĕo dong pioh kơ hrơi ngui ƀong tết.Thun phrâo, sang anŏ gơmơi čang rơmang hiam drơi jăn pran jua, bowih ƀong jai hrơi đĭ tui, kiăng kơ gir run ƀiă dong amăng thun phrâo anai kiăng pơđĭ kyar dong amăng thun phrâo anai”.

Ea Rƀin lĕ să kual ataih asuek hăng tơnap tap biă mơng tơring glông Lak, tơring čar Daklak. Neh wa hmâo prăp lui laih čơkă Tết yâu mơ-ak, pơđao samơ̆ khom thâo pơgang, pơgăn klin ruă kơ drơi pô hăng kơ sang anô̆ mơnuih mơnam. Yă H’Ơn Ƀuôn Krông (Aduôn Luyết), ƀơi Ƀuôn Rbin, să Ea Rbin, thun anai ƀrô krep 100 thun pơtă pơtăn: Tết yôm phăn mơn, samơ̆ tơlơi mơ-ak kơnong kơ dưi pơhlôm lom djop mơnuih dưi rơnuk rơnua suaih pral.

“Tết hơdôm thun hlâo adih mơ-ak biă. Tết thun anai bơngot lu hloh yua kơ klin ruă ngă tơnap. Neh wa đing nao ƀong huă, ngui ngor, samơ̆ ăt kơđiăng mơn yua kơ klin ruă. Thun phrâo kâo hơ-ư̆č hmưi neh wa suaih pral hăng djop bruă leng kơ gêh gal”.

Bơbeč kơtang mơng klin Covid-19, kông ang đơ đam dêh čar hơmâo găn rơgao sa thun lu tơlơi glêh tơnap. Ƀing mơnuih mă bruă pơ ƀôn prong Hồ Chí Minh hăng hơdôm tơring čar kual Dơnung pơwŏt glăi pơ plơi pla kiăng kơ pơgang klin. Hơmâo tơlơi gum djru hmao tlôn mơng gong gai hăng gơnong bruă bơdjơ̆ nao, mơnuih mă bruă glăk ƀơƀrư̆ găn rơgao tơnap tap, hơđong tơlơi hơdip…Ayong Y Brao Ƀuôn Krông (Ama Sĭt) dŏ ƀơi ƀuôn Tleh, să Dliê Ya, tơring glông Krông Năng, Dak Lak, lĕ mơnuih mă bruă glăi mơng tơring čar Đồng Nai brơi thâo:

“Amăng thun laih rơgao, ƀing gơmơi glăi mơng ƀôn prong yua kơ klin Covid-19 lar hyu kơtang đơi. Samơ̆ ƀu djơ̆ tui anun amra ngă tơdŭ pran jua pơjing tơlơi hơdip trơi pơđao yâo mơ-ak. Mah hiưm pă tŭ mơn, ƀing gơmơi lêng kơ gir run hrŏm hăng tơlơi gum djru mơng gong gai ƀon lan amra ngă tơlơi hơdip hơđong tui, ană bă dưi nao sang hră dong”.

Amăng thun 2021, yua kơ klin ruă Covid-19 ngă tơnap anun Y Duy, ƀơi plơi Kdung, să Hà Ra, tơring glông Mang Yang, tơring čar Gialai ƀu hmâo bruă mă hơđong anun tơlơi hơdip mơda bưp lu tơlơi tơnap. Samơ̆ Y Duy pơmin thun phrâo 2022, tơlơi hơdip amra đĭ kyar hloh. Y Duy pơmin amra čan prăk sang prăk năng ai ñu hơdôm pluh klăk prăk kiăng tuh pơplai rông be:

“Thun hlâo hmâo rơgao laih, amăng thun phrâo, kâo čang rơmang dưi čan prăk pioh yua kơ hơdôm bruă pô akă dưi ngă kah hăng pla kơ phê, tiu, rông rơmô, be ƀudah un čang rơmang dưi hmâo tơlơi hơdip hơđong kah hăng neh wa amăng plơi, bơwih ƀong ba glăi bôh tơhnal hloh. Hăng amăng thun anai gir run ngă hmua ia pruaih kơmok djop kiăng pơhrui glăi pơdai lu hloh kơ hơdôm hlâo adih”./.

Ayong Hyung, Kơ-iăng Khua khul mơnuih ngă hmua să A Dơk, tơring glông Đak Đoa, tơring čar Gia Lai amăng thun 2021 hơmâo gir run djru brơi neh met wa djuai anai Bahnar amăng bruă pla pơjing, bơwih brơi phun kơphê. Boh thâo pla pơjing phun kyâo boh troh kah hăng rông hlô mơnong. Amăng thun 2022 anai, ayong Hyung čang rơmang tŏ tui hrăm đĭ dong, kiăng kơ thâo rơgơi gah bruă ngă hmua pla pơjing mơng anun pơđĭ kyar bơwih ƀong huă amăng sang anŏ jai hrơi hơđong tui:

“Kâo pô ăt hơmâo kiăo tui hrăm gah bruă ngă hmua ƀơi sang hră Lâm Nghiệp Pleiku mơng thun 2008 truh pơ thun 2010 hrăm giong, mơng anun truh ră anai gir run bơwih ƀong amăng sang anŏ. Thun anai kâo čang rơmang hrăm đĭ dong, kiăng kơ thâo lu dong amăng bruă ngă hmua, pla kyâo pơtâo mơng anun pơđĭ kyar bơwih ƀong huă amăng sang anŏ jai hơđong tui. Ră anai kâo ngă Kơ-iăng Khua khul mơnuih ngă hmua să yua anun čang rơmang dưi hrăm đĭ dong kiăng kơ thâo amăng bruă pla pơjing, rông hlô mơnong dưi mă yua amăng bơwih ƀong huă, rông hlô amăng sang anŏ kah hăng djru brơi neh met wa thâo pla pơjing, rông hlô, gum tơngan hrŏm pơđĭ kyar bơwih ƀong huă”.

Thun blung a nao mă bruă ƀơi Anom mă bruă hrom pla añăm pơtăm bơnga – Tuai čuă ngui hăng Hlăk ai ƀơi tơring kual Măng Đen, tơring glông Kon Plông, tơring čar Kontum, Tết anai pô tơdăm A Quả, 18 thun hmâo tơlơi gal hloh pioh bơwih brơi kơ sang anô̆. Pơwŏt glăi plơi Tu Cần, să Hiếu hlâo kơ hrơi Tết, A Quả tañ rơmet agaih sang dô̆ kơ amĭ ama, laih anun gum hrom ană plơi prăp pơhrôp glăi Sang jơnum plơi pla, jah agaih jơlan nao rai amăng plơi pla. A Quả brơi thâo, Tết anai dưi dô̆ pơ̆ sang, dưi jê̆ giăm djop mơnuih anun ñu pioh abih pran jua bơwih brơi kơ Tết mơng sang anô̆ sit nik mơ-ak klă. Thun phrâo ñu hmâo laih kơčăo bruă lăng glăi tơlơi hrăm pioh pơplông mut sa bôh sang hră pơtô bruă dlai klô:

“Hlâo kơ Tết ƀing gơmơi hmâo prăp lui laih sa dua bruă mă kah hăng agaih sang dô̆, kih rơmet jum dar, laih anun djru ƀơ ƀiă braih ñar, koh hla pơtơi gum hrom anung ƀañ čưng ƀơi sang jơnum bôh thâo plơi pla. Plơi pla pơphun hơdôm bruă mă čơkă Tết mơ-ak biă, djop mơnuih leng kơ tum pơƀut ƀơi sang jơnum plơi pla”.

Kar hăng kyâo hơmâo phun akha, bơyan bơnga, lĕ bơyan ƀing rơgơi kơhnâo, ƀing tha plơi ƀơi kual Dap kơdư hơdor glăi gru grua yôm phara mơng đưm đă ră hlâo kơ djuai ania pô, čang rơmang hơdôm anŏ hiam dưi djă pioh na nao mơtăm yơh:

Rĭm bơyan bơnga trun rai, mơnuih rơgơi kơhnâo A Lễ, dŏ ƀơi plơi Kon Chênh, să Măng Cành, tơring glông Kon Plông, tơring čar Kon Tum mưn amăng pran jua hok mơ-ak biă mă. Ră anai 67 thun laih, lĕ mơnuih djă pioh lu gru grua yôm mơng mơnuih djuai ania Sơđăng, tha plơi A Lễ čang rơmang ñu amra pơtô glăi ană tơčô amăng plơi pla. Tha plơi brơi thâo tơlơi hơdip ră anai ƀu kơƀah hơget ôh, ngă kơ lu mơnuih wơr hĭ čing hơgor, tơlơi adôh ayun suang …pioh glăi mơng ơi yă. Bruă anai lăng kar hăng kyâo kiăng kơ hơmâo phun akha kjăp kar mơng hơmâo than hiam:

“Kâo pơpŭ kơ abih bang mơnuih Mơnâm hăng neh met wa djop djuai ania amăng đơ đam dêh čar, sa thun phrâo hiam drơi jăn pran jua, rơnuk rơnua, yâo mơ-ak. Kâo čang rơmang ană tơčô amăng plơi pla jai hrơi gir run hrăm, pel ĕp hăng djă pioh gru grua mơng djuai anai pô, kâo amra gir run pơtô glăi kơ ană tơčô thân atông čing hơgor, kiăng kơ ƀing hlăk ai tŏ tui djă pioh hăng lăi pơthâo hơdôm gru grua hiam mơng ơi yă pioh glăi”.

Yak mut thun phrâo, yă H’Thông Niê (Aduôn Nguyên) ƀơi Ƀuôn Păn Lăm, phường Tân Lập, plơi prong Ƀuôn Ma Thuột, tơring čar Daklak ăt čang rơmang mơn hơdôm gru hiam bôh thâo djuai ania pô dưi djă pioh dong hăng ngă tui amăng tơlơi hơdip rơnuk anai:

 “Amăng thun rơgao kâo mơ-ak yua kơ ăt hmâo mơn lu gru hiam bôh thâo djuai ania Êđê dưi djă pioh. Kâo čang rơmang pơ̆ anăp anai gru hiam bôh thâo djuai ania pô dưi pơgang ba hăng ngă tui amăng tơlơi hơdip neh wa djuai ania Êđê ƀơi hơdôm bôh plơi pla Dăp Kơdư. Čang rơmang ƀing ta thâo djă pioh, pơđĭ kyar ñu hăng ngă tui amăng tơlơi rơnuk phrâo”./.

Siu H’ Prăk – Siu Đoan: Pơblang