VOV4.Jarai-Hăng tơlơi gơgrong ba pơgang anŏ tŭ yua kơ adơi amai đah kơmơi, djop gưl anom bruă đah kơmơi mut phung Việt Nam tơring čar hơmâo lu bruă mă kiăng pơtrut bruă pơtô pơblang, pôr pơthâo, brơi pơgăn hăng bong glăi tơlơi sat taih amang amăng sang anŏ, anŏ ƀu bơkơnar đah rơkơi đah kơmơi, pơgang ba anŏ tŭ yua lăp djơ̆ kơ adơi amai đah kơmơi mut phung, djru kơ bruă akŏ pơdong tơlơi hơdip mơda sang anŏ kual plơi pla thâo rơgơi hiam mơak.

Tơdơi kơ sa hrơi gleh glar tơnap tap pruih ia kơphê hăng pĕ tiu, ƀing adơi amai đah kơmơi mut phung ƀôn Ƀling, să Êa Kpam, tơring glông Čư̆ Mgar nao jơnum pơtum ƀuh ƀô̆ mơta pơ sang jơnum plơi ta juăt lăi sang rung, kiăng jơnum hmư̆ tơlơi pơtô kơ bruă pơgăn tơlơi taih amăng amăng sang anŏ hăng ngă sat kơ čơđai muai, yua Khul đah kơmơi mut phung tơring glông pok anih jơnum ngă hrom lu anom bruă mơnuih tơpuôl.

Tơlơi pơčrông sai jĕ giăm hăng sang anŏ djop adơi amai ngă hrom, bơkơtuai kơdok kơdor biă mă, lu tơlơi tơña hăng pơgôp hiăp kiăng pơgang tơlơi rơnuk rơnua kơ đah kơmơi hăng čơđai muai amăng plơi pla, amăng sang hră hăng amăng plang internet. Amai H'Ramơ Ayun juăt iIu amĭ Khoa, ƀôn Ƀling, nao jơnum hrom hur har pơhiăp đĭ tui anai:

“Kâo hăng adơi amai amăng plơi thâo hluh dơ̆ng lu tơlơi tŭ yua kơ ta pô. Thâo hluh tơlơi sat mơ̆ng taih amang amăng sang anŏ laih anun ngă sat kơ čơđai muai, boh nik ñu hăng ƀing čơđai đah kơmơi. Dơ̆ng mơ̆ng tơlơi thâo hluh anun, kâo amra pơtô lăi brơi kơ ƀing adơi amai pơkŏn amăng plơi pla ăt kah hăng ană bă amăng sang anŏ. Kiăng akŏ pơjing tơlơi hơdip mơda rơnuk rơnua hăng pơđĭ kyar, huăi hơmâo tơlơi taih amang amăng sang anŏ wơ̆t hăng tơlơi ngă sat kơ čơđai muai”.

Hơdôm wơ̆t jơnum pơtô pơblang pơphun amăng tlam mơmŏt ăt hơmâo lu

adơi amai nao jơnum pơhmư̆

Hrom hăng pơphun mông jơnum, pơtô lăi, bơkơtuai nao rai hrup ƀơi ƀôn Ƀling khul đah kơmơi mut phung djop să ƀơi tơring glông Čư̆ Mgar dŏ hyu tơl sang tơña bla, ƀơk gơnam kơ ƀing đah kơmơi tŭ tơlơi arăng ngă sat, taih amang amăng sang anŏ,  pơphun ngă bruă pơgăn tơlơi sat taih amang anun, hơmâo hơdră bong glăi djơ̆ sit hơmâo tơlơi taih amang amăng sang anŏ. Tŭ mă gơnam djru mơ̆ng khul đah kơmơi mut phung ba nao tơl sang mơtam, amai H’Yê̆ Niê juăt iâu Ƀôn, dŏ pơ ƀôn Ƀling, să Êa Kpam ol kơdol pran jua lăi:

"Bơni lu biă mă hăng hok mơak lơ̆m ƀuh ƀing khua mua khul đah kơmơi rai tơl sang brơi gơnam, juh alum, pơtrut pran jua sang anŏ. Mơ̆ng anai pơ anăp adih rơkơi bơnai gơmơi ƀuăn amra gir run hloh, mă bruă bơwih ƀong huă, pơblih pơđĭ tui tơlơi hơdip mơda, kiăng tañ dưi abih tơlơi tơnap tap, pioh pơtô ba čem rông ană bă hrăm hră truh kih”.

Hluai ngă hơdôm bruă mă hyu pơtô tơlơi pơhing bơkơnar đah rơkơi đah kơmơi, amăng thun laih rơgao, khul đah kơmơi mut phung tơring glông Čư̆ Mgar hơmâo tŭ mă hăng ƀơk brơi 27 rơbâo pok hră pôr pơthâo kơ bruă mă bơkơnar đah rơkơi đah kơmơi laih anun pơgăn tơlơi ngă sat taih amang đah kơmơi hrơi. Hơdôm pok tơlơi pơtô anun, čih in pơkra dua tơlơi pơhiăp Yuan hăng Êđê laih anun Jrai hăng boh pia amuñ thâo hluh, ber, hơmâo rup.

Khul đah kơmơi mut phung nao tơl sang tơña bla, ƀơk gơnam juh alum pơtrut pran jua

Khul đah kơmơi tơring glông ngă hrom djop să, pơphun 3 mông jơnum pơtô ƀơi ƀôn Ƀling, să Êa Kpam, ƀôn Jŏk să Êa Hđing hăng ƀôn Hmông să Êa Kiêt. Laih dơ̆ng, pơtô hrom kiăng thâo pơgăn hĭ tơlơi ngă sat amăng sang anŏ hăng tơlơi bơkơnar đah rơkơi đah kơmơi, pơphun jơnum na nao amăng plơi, grup, ƀut plơi. Yă Lê Thị Thu Hiền, Khua khul đah kơmơi mut phung tơring glông Čư̆ Mgar lăi nao hơdră gơñu ngă bruă.

“Pơphun bruă mă amăng khul hyu pơtô lăi hăng lu hơdră, pơtô amăng plang internet facebook, pôr amăng mikrô jua pơhiăp, ƀơk hră čih pơtô pơčrâo ba hăng rup, čih tơlơi pơhing mơ-it glăi kơ khul đah kơmơ mut phung tơring glông. Biă mă ñu, khul đah kơmơi tơring glông dŏ pơphun klă bruă lăi pơthâo tơlơi phiăn kơ ƀing đah kơmơi, sang anŏ juăt hơmâo tơlơi bơdjơ̆ sao, taih amang, nao tơña bla, juh alum, ƀơk gơnam djru sang anŏ anun hơđong tơlơi hơdip mơda, pơphun klă bruă mă bơkơnar đah kơmơi đah rơkơi, akŏ pơdong sang anŏ thâo rơgơi rơnôm tơdruă mơak klă”.

Tui hăng tơlơi jŭ yap, amăng 10 thun rơgao tơring čar Dak Lak hơmâo čih pioh 9.400 wơ̆t tơlơi taih amang amăng sang anŏ. Mah mrô taih amang hrŏ trun tui rĭm thun samơ̆ tơlơi kơtang sat ñu jai lu tui, pioh glăi lu tơlơi sat răm kơtang kơ drơi jăn hăng pran jua laih anun răm ƀăm tơlơi bơwih ƀong huă. Yă Nguyễn Thị Thanh Hường, Kơ-iăng Khua khul đah kơmơi mut phung tơring čar Dak Lak brơi thâo, hăng tơlơi gơgrong mơ̆ng pô, khul đah kơmơi mut phung djop gưl amăng tơring čar hơmâo lu hơdră pơtô pơblang kơ ƀing adơi amai thâo hluh pơgăn tơlơi ngă sat amăng sang anŏ taih amang tơdruă rơkơi bơnai ƀudah taih ană bă.

Amăng thun 2021, tơring glông Čư̆ Mgar hơmâo tŭ mă hăng ƀơk brơi 27 rơbâo pok hră tơlơi pơhing  pơtô kơ bruă bơkơnar đah kơmơi đah rơkơi hăng pơgăn ngă sat amăng sang anŏ

Ră anai, tơlơi taih amang ƀu hơmâo dơ̆ng tah, taih ană bă ăt ƀu dưi lơi, kơnong pơtô lăi hăng tơlơi rơgơi pơhiăp djơ̆ rơ-ua. Rơngiao kơ pơtô ba sang anŏ ƀing đah kơmơi mut phung, dŏ djru ba lăi pơthâo bruă mă, pơtô hrăm bruă mă kơ ƀing đah kơmơi arăng juăt ngă sat kiăng hơmâo bruă mă, djru gơñu kjăp ƀiă pran jua hơmâo prăk kăk. Yă Nguyễn Thị Thanh Hường brơi thâo:

“Ƀing gơmơi ăt hơmâo hơdră ngă tui bruă pơtô pơblang, pơtô hrăm ƀing adơi amai đah kơmơi thâo hơdră pơgang mă drơi jăn pô laih anun hơdră pơsir amăng mông hơmâo tơlơi truh amăng sang anŏ đah mơ̆ng plai ƀiă tơlơi taih amang amăng sang anŏ. Laih dơ̆ng djru kơ đah kơmơi hrăm bruă, čan prăk djru kơ ƀing đah kơmơi tơnap tap, aka ƀu hơmâo bruă mă hơđong, rơnoh prăk akŏ pơphun bruă mă, sĭ mơdrô, bơwih ƀong huă, hơđong tơlơi hơdip mơda”.

Pơhlôm hlâo tơlơi ngă sat taih amang amăng sang anŏ tơlơi bơkơnar đah rơkơi đah kơmơi jing yôm biă mă brơi tơlơi thâo hluh hăng glăm ba mơ̆ng mơnuih ƀôn sang hăng abih bang mơnuih mơnam. Bruă pơhlôm, pơgang, tơlơi ngă sat taih amang đah kơmơi amăng sang anŏ ƀu kơnong ngă tui djơ̆ tơlơi phiăn kơnuk kơna đôč ôh jing bruă ngă khom djă pioh gru hiam ană mơnuih, tơlơi pơmin klă, tơpă hnong lăng ba ƀing đah kơmơi hrơi, gru grua đưm hiam klă djuai ania amăng rĭm sang anŏ ƀơi Việt Nam.

            H’Xíu H’Môc pô čih-Nay Jek: Pơblang