VOV4.Jarai - Amăng hơdôm hrơi rơnuč rơwang hrơi tơjuh rơgao, ƀơi kual Dăp Kơdư pơphun hơdôm bruă mă pơtrut hyu hơduah ĕp hơdôm anô̆ gal, pran kơtang mơng kual kah hăng đang hmua, anih tuai čuă ngui, anăp nao tơhnal pơkă pơđĭ kyar bơwih ƀong, mơnuih mơnam amăng hơdôm blan rơnuč thun hăng hơdôm blan tô̆ tui:

Hăng anăn pơphun “Pơhưč tuh pơ alin pơđĭ kyar hơđong kjăp bruă ngă hmua ba glăi gơnam sĭ mơdrô lu hloh, pơlir amăng pơkra pơjing, blơi pơhrui gơnam”, Jơnum pơsur tuh pơ alin gah ngă hmua amăng tơring čar Dak Lak thun 2022 pơphun amăng lơ 28/4/2022 ƀơi plơi prong Buôn Ma Thuột, tơring čar Dak Lak. Jơnum hơmâo tơlơi gum hrŏm mơng Ding jum ngă hmua hăng pơđĭ kyar ƀon lan laih dong djop ding jum, gơnong bruă, anom bruă mơng gơnong glông; Sang anih jưh pơ ala 15 boh dêh čar, hơdôm khul grup mơng jar kmar; Khua Jơnum min mơnuih ƀon sang hơdôm tơring čar, gơnong bruă ngă hmua hăng pơđĭ kyar ƀon lan, gơnong kơčăo bruă hăng tuh pơ alin mơng 25 boh tơring čar, ƀôn prong; rơbêh 200 čô khua mua mơng djop khul grup, gơnong bruă, anom bơwih ƀong sĭ mơdrô, anom bruă tuh pơ alin amăng lŏn ia hăng tač rơngiao, hơdôm anih anom sĭ mơdrô amăng plang điện tử prong amăng lŏn ia….Amăng mông jơnum anai, tơring čar Dak Lak lăi pơthâo 109 akŏ bruă, kual pơhưč tuh pơ alin, hơmâo pla pơjing, rông hlô mơnong, ngă hmua pơlir hăng bơwih brơi tuai čuă ngui, pơlir hơbit amăng bơwih ƀong tui rơnoh yôm hơđong kjăp….

Jơnum pơsur tuh pơ alin amăng bruă ngă hmua tơring čar Dak Lak thun 2022 lĕ jơnum yôm phăn biă mă, lĕ hrơi mông kiăng tơring čar Dak Lak lăi pơthâo hơdôm tơlơi dưi, tơlơi gal kiăng pơđĭ kyar bruă ngă hmua, pơkra gơnam đang hmua, kyâo pơtâo, akan hơdang, gum hrŏm, gir run pơplih tuh pơ alin, sĭ mơdrô, lăi pơthâo rup rap hiam brơi hơdôm anom bruă tuh pơ alin kơ tơring čar Dak Lak hăng lu tơlơi dưi kiăng pơđĭ kyar hăng lĕ anih pơhưč tuh pơ alin hơđong.

Bruă bơkơtuai kơ sâm Ngọc Linh, hơdôm gơnam yua yôm nao hrom hăng anih anom tuai čuă ngui Kontum yua kơ Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring glông Tŭ Mrông, tơring čar Kontum pơphun ăt hmâo pơphun laih amăng rơwang hrơi tơjuh rơgao. Gum hrom bơkơtuai hmâo khua pơ ala sa dua bôh tơring čar kual Dơnung dêh čar Lao, Ngŏ Pơngŏ dêh čar Kur; ƀing juăt bruă, mơnuih kơsem min hrom hăng lu anom bơwih ƀong sĭ mơdrô amăng bruă phun jrao hăng tuai čuă lăng. Jing kual phun pla phun jrao mơng tơring čar Kontum, hăng 2/3 kual lŏn lĕ dlai tlô hơđăp, rơnoh pơgang lŏn hmâo giăm truh 70%, tơring glông Tŭ Mrông dô̆ lu tơhnal gal, bôh tŭ yua pioh pơđĭ kyar lu djuai phun jrao yôm, biă ñu phun jrao sâm Ngọc Linh. Amăng mông bơkơtuai sâm Ngọc Linh, hơdôm gơnam yôm nao hrom hăng tuai čuă ngui, ƀing juăt bruă, mơnuih wai lăng akô̆ gơnong bruă hmâo gum hơgôp lu tơlơi gum pơhiăp djru tơring glông Tŭ Mrông pơtlaih tơlơi gun amăng bruă ngă pơhư̆č, iâu pơhrui ngăn rơnoh tuh pơplai; tơlơi kiăng pơgang pơđĭ kyar pơlar dlai tlô; ngă tui pran kơtang phun jrao, pok prong lŏn pla, pơđĭ tui anô̆ klă; Pơđĭ kyar măi mok pơkra gơnam; Pok prong anih anom sĭ phun jrao; Pơjing gơnam yôm kơ tuai čuă lăng pha ra hmâo pơkĕ hrom hăng phun sâm Ngọc Linh. Ơi Võ Trung Mạnh, Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring glông Tŭ Mrông brơi thâo, gong gai plơi pla hmâo lu tơlơi čang rơmang mơng bruă bơkơtuai sâm Ngọc Linh, hơdôm gơnam yôm nao hrom hăng tuai čuă ngui:

“Hluai tui bruă bơkơtuai tơring glông čang rơmang lăi pơthâo tơlơi pơhing hăng mơnuih ƀôn sang amăng tơring glông Tŭ Mrông lĕ kiăng pơđĭ kyar bơwih ƀong mơnuih mơnam khom pơsit gŏng phun dar Dlai – Sâm Ngọc Linh – Phun jrao – Tuai čuă ngui anun kah mơng hrưn đĭ ngă pơdrong. Tơring glông čang rơmang ƀing tuh pơplai đing nao, pel ĕp, ĕp tơhnal gal pioh tuh pơplai pla kyâu dlai, pơlar phun jrao yôm sâm Ngọc Linh pơkĕ hrom bruă tuai čuă ngui pioh pơđĭ kyar dlai tlô”.

Amăng rơwang hrơi tơjuh pioh hơdor glăi 90 thun hrơi akŏ pơjing tơring čar Gia Lai him lăng pơphun mơng lơ 19/5 truh abih lơ 25/5/2022 pơ anăp anai, hăng hơdôm bruă pơphun prong, hơmâo lu bruă bơdjơ̆ nao tơlơi bơwih ƀong huă ba glăi bruă pơlir hơbit amra pơphun amăng jơnum “Pơlir hơbit kual Dap kơdư” hăng anăn “Pơtrut pơđĭ kyar ngă hmua hơđong kjăp amăng kual Dap kơdư hăng pơlir rơnoh yôm mơng ngă hmua”, “Jơnum pơsur tuh pơ alin tơring čar Gia Lai”, “Jơnum sang čơ pơdă prưng gơnam sĭ mơdrô hăng lăi pơthâo gơnam tui OCOP amăng kual Dap kơdư - Gia Lai”. Amăng hơdôm mông jơnum anai, jơnum pơsur tuh pơ alin  amăng tơring čar hơmâo prap lui klă hloh. Tui ơi Nguyễn Hữu Quế - Khua gơnong kơčăo bruă hăng tuh pơ alin tơring čar Gia Lai, kiăng pơlir hơbit kual Dap kơdư hăng pơtrut pơđĭ kyar hơđong kjăp, tơlơi gơgrong mơng anom bruă tuh pơ alin lĕ yôm biă mă. Yua anun, Gia Lai glăk gir run pơplih ngă hră pơ-ar, gum hrŏm hăng anom bơwih ƀong sĭ mơdrô pơsir hĭ tơnap tap, ngă gêh gal amăng tuh pơ alin bơwih ƀong sĭ mơdrô kiăng čơkă lu dong anom bruă tuh pơ alin amăng tơring čar:    

“Ră anai, hơdôm anom bơwih ƀong sĭ mơdrô, anom bruă tuh pơ alin ƀu djơ̆ kơnong ƀơi Gia Lai đôč ôh mơ̆ ƀơi hơdôm tơring čar pơkŏn dong amra dưi čih anăn akŏ pơjing anom bơwih ƀong sĭ mơdrô amăng plang internet, amăng zalo, viber, ƀing gơmơi amra djru brơi amăng tơhrơi; pơplih ngă hră pơ-ar bơwih ƀong sĭ mơdrô amăng ha mơkrah hrơi. Hăng hơdôm bruă pơsur tuh pơ alin, lơ̆m hơmâo hră čih anăn tuh pơ alin, ƀing gơmơi jak iâu hơdôm anom bruă bơdjơ̆ nao hmư̆ anom bruă tuh pơ alin lăi pơthâo bruă mă mơng ƀing gơñu. Djơ̆ hăng tơlơi pơkă amăng tơlơi phiăn, djop gơnong bruă črâo ba bruă tuh pơ alin tui hơdră pok pơhai hiưm pă ñu. Ƀing gơmơi kĭ hră pơ-ar, črân ba anom bơwih ƀong sĭ mơdrô ngă tui ƀơƀrư̆”.

Tơdơi kơ sui thun pơplih, gơnong bruă ngă hmua tơring Gia Lai hơmâo lu tơlơi pơplih tui hơdră hơđong kjăp. Ră anai, đơ đam đang hmua pla pơjing ƀơi tơring čar Gia Lai lĕ rơbêh 550.590 ektar hăng hơdôm phun pla anun lĕ: kơphê, kơsu, tiu, boh troh, phun akhan kyâo, pơdai, plum, tơbâo, kơtor hăng añăm tam. Hơdôm thun giăm anai, gơnong bruă ngă hmua tơring čar Gia Lai pơhrui glăi rơbêh 30.000 klai prăk amăng sa thun, amăng anun, kơnong amăng pla pơjing rơbêh 26.140 klai prăk. Kiăng kơ pơplih amăng bruă ngă hmua, hơdôm thun laih rơgao, tơring čar Gia Lai hơmâo plih hơdôm pluh rơbâo phun pla pơhrui glăi ƀu hơmâo hơdai nao pla hơdôm phun pla lăp djơ̆ ƀiă dong. Hrŏm hăng anun, tơring čar ăt akŏ pơjing 13 akŏ bruă pla pơjing hăng 18 kual ngă hmua pơƀut đing nao mă yua boh thâo phrâo hăng đơ đam giăm 3.490 ektar hăng hơdôm phun pla anun lĕ: pơtơi, ƀơr, sầu riêng, thanh long, pơhăng, tiu, kơphê, añăm tam. Đơ đam tơring čar ră anai hơmâo giăm 231.000 ektar hmua pla phun kyâo boh troh pla pơjing tui hơnong pơkă, pơlir hăng blơi pơhrui. Tui hăng ơi Đoàn Ngọc Có, Kơ-iăng khua gơnong bruă ngă hmua hăng pơđĭ kyar ƀon lan tơring čar Gia Lai pơ anăp anai tơring čar tŏ tui pok pơhai lu hơdră bruă kiăng đĭ tui rơnoh yôm mơng gơnam đang hmua, biă mă ñu đing nao ba sĭ mơdrô pơ tač rơngiao:

“Pơ anăp anai, tŏ tui pok prong pla pơjing tui hơnong pơkă, sit biă ñu hăng hơdôm phun pla yôm hloh, ngă tui klă bruă pơlir hơbit amăng ngă hmua hăng mơnuih ƀon sang, anom bơwih ƀong hrŏm, anom bơwih ƀong sĭ mơdrô kiăng kơ pla pơjing ha amăng plĕ, gơnam hiam hơdjă, pơhrui glăi lu hloh, sĭ mơdrô po djop anih. Dua dong lĕ gơnong bruă ngă hmua amra gum hrŏm hăng gơnong bruă boh thâo phrâo pơjing anăn apăn gơnam sĭ mơdrô, črâo brơi anih pla pơjing lăp djơ̆ hăng gơnam đang hmua kiăng ƀing ta amuñ ba sĭ mơdrô pơ tač rơngiao hăng pơhlôm brơi gơnam ƀing ta pơkra pơjing”. 

Siu H’ Prăk – Siu Đoan: Pơblang