VOV4.Jarai - Kual Dăp Kơdư, dưi lăng lĕ glăk ƀơi anăp pơplih phrâo amăng ngă tui hơdôm tơhnal gal mơng pô, hăng 4/5 bôh tơring čar amra hmâo jơlan đuăi hmar pơ̆ anăp anai, hăng hơdôm rơwang bruă glăk pok pơhai, phrâo dưi pơsit hơdră pơtrun tuh pơplai ƀudah glăk amăng rơwang kơsem min. Mơnuih ƀôn sang, anom bơwih ƀong hăng gong gai hơdôm bôh tơring čar hmâo laih tơlơi čang rơmang prong amăng hơdôm ară jơlan phrâo, samơ̆ ăt hmâo mơn lu tơlơi bơngot. Amăng anun, tơlơi bơngot prong hloh lĕ tơlơi kơƀah ha amăng plĕ, yua kơ tơdah jơlan đuăi hmar dưi pơkra mơ̆ akă hmâo jơlan tô nao rai, kơƀah ha amăng plĕ kơ bôh thâo bơwih ƀong, ruh tơbiă, logistic thơ, pran pơtrut hăng bơwih ƀong Dăp Kơdư ƀu sit nik rơđah rơđông ôh.

Daklak lĕ tơring čar ba jơlan hlâo kual Dăp Kơdư gah mrô mơnuih hăng prăk pơhrui glăi mơng gơnam sĭ kơ dêh čar tač rơngiao, hăng hơdôm klăk tơn gơnam sĭ kơdêh čar tač rơngiao rim thun. Ră anai, lu mrô gơnam sĭ kơ dêh čar tač rơngiao ƀơi tơring čar khom ngă tui “Bruă ngă kơđai glăi”, truh tơdrun tum păn Cát Lái (ƀôn prong Hồ Chí Minh), ataih 350km mơ̆, ƀu hmâo đuăi trun tơdrun tum păn ia rơsĭ pơ̆ Khánh Hòa hăng rơwang jơlan yŭ kơ 200km. Juăt ñu, rơdêh đuăi nao pơ̆ tơdrun tum păn anai hăng pơwot glăi, amra rơngiă hơdôm hrơi, rim blan kơnong kơ đuăi hmâo 5 tal. Tơdah bưp tơlơi gun ƀơi jơlan (kah hăng hơdôm hrơi klin Covid-19 ngă kơtang) anom bơwih ƀong ƀơi Daklak khom rơngiă 1 rơwang hrơi tơjuh, đa lĕ 10 hrơi kah mơng jao hmâo 1 tal đuăi nao pơ̆ tơdrun tum păn. Bruă jơlan ataih, jao gơnam tam kaih hmâo ngă laih prăk apah đĭ lu, bôh tơhnal bơwih ƀong sĭ mơdrô hăng bôh thâo bơkơtưn bơdjơ̆ nao prong biă.

Tui hăng ơi Phạm Đông Thanh, Khua Sang bruă dŭ pơgiăng An Phước, tơring čar Daklak, ră anai abih bang hơdôm prăk mă yua kơ bruă bơwih ƀong dŭ pơgiăng leng kơ đĭ nua lu biă bơhmu hăng thun hlâo, ngă anom bơwih ƀong ƀu hmâo kơmlai. Ơi Thanh lăi lĕ, tơdah hmâo jơlan đuăi hmar nao pơ̆ tơdrun tum păn thơ, tơlơi bơwih ƀong mơng anom bơwih ƀong sĭ mơdrô amra pha ra hloh. Sit yơh, tơlơi pha ra mơng jơlan đuăi hmar kơnong kơ pơdah rơđah lơm hơdôm bruă nao hrom dưi tuh pơplai ha amăng plĕ:

“Rơngiao kơ pok jơlan đuăi hmar lĕ, hơdôm tơlơi nao hrom khom dưi tuh pơplai ha amăng plĕ. Bơhmutu ñu bruă dŭ đĭ trun gơnam. Bơhmu kah hăng ƀing gơmơi đuăi abih 2 mông, dŭ ruh gơnam abih 2 mông lĕ abih tih 4 mông, pơwot glăi abih 2 mông dong jing sa hrơi amra dưi dŭ pơgiăng 2 tal. Dưi hmâo tui anun thơ amra hrŏ trun mrô akô̆ rơdêh, anun lĕ dưi hrŏ trun prăk mă yua, hrŏ trun prăk pơgiăng, amăng anun hmâo tom pơgang ba, pơkra glăi, prăk blan. Bơ̆ ră anai, dŭ ruh gơnam hăng tơngan lĕ bruă đuăi 2 mông ƀơi jơlan đuăi hmar hăng 4 mông đuăi ƀơi jơlan pơkon, ăt ƀu pha ra mơn”.

Kơ phê sĭ kơ dêh čar tač rơngiao mơng Simexco Daklak, ƀơi sa anih dưm pioh dŭ pơgiăng hyu amăng “jơlan đuăi kơđăi glăi” truh pơ̆ tơdrun tun păn Cát Lái

Hăng tơring glông Krông Bông, tơring čar Daklak, jơlan đuăi hmar kơƀah ha amăng plĕ ăt lĕ sa tơlơi bơngot. Ơi Lê Văn Long, Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring glông brơi thâo, Krông Bông amra jing anih anom dưi hmâo bôh tŭ yua hloh tơdah jơlan đuăi hmar Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột (prăk tuh pơplai giăm truh 22 rơbâo klai prăk) dưi pơkra. Yua kơ tui kơ hơdră pơkă, jơlan đuăi hmar rôk tui kah hăng abih bang jơlan ataih mơng tơring glông, hmâo să jê̆ giăm hĭ bruă nao rai pơ̆ ia rơsĭ mơng giăm truh kơ 200km trun dô̆ năng ai ñu 70km; rơwang jơlan glăi Buôn Ma Thuột mơng 100km, dô̆ glăi 50km... Biă ñu, gơnang kơ jơlan đuăi hmar kah hăng rôk tui ruăi čư̆ Yang Sin hăng lu kual djă pioh gru grua đưm, Krông Bông amra ngă tui anô̆ gal kơ tuai čuă ngui prong mơng pô.

Khă hnun hai, tui hăng ơi Lê Văn Phong, kah hăng abih bang jơlan nao rai ƀơi tơring glông leng kơ răm tui laih. Lu črăn jơlan 12, kơnong kơ dưi đuăi hăng jua kơtang 30km sa mông. Jơlan mrô 9 sat hloh, rơdêh pơgiăng gơnam kah hăng abih bang kơnong kơ dưi đuăi mă 20km sa mông. Jơlan nao rai gah pơngŏ (hmâo jơlan đuăi hmar) lu ñu ăt gun kơ ia krông mơn, khom đĭ song. Ơi Long lăi lĕ, nua mơng jơlan đuăi hmar Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột, kơnong dưi ngă tui lơm bruă tô nao rai hăng jơlan đuăi hmar dưi tuh pơ plai lăp djơ̆.

“Dua jơlan mrô 9 hăng 12 ră anai răm rai prong laih. Yua anun, kiăng mơnuih ƀôn sang nao rai gêh gal hăng lom jơlan đuăi hmar pơkra giong thơ hmâo tơlơi tô nao rai, kâo rơkâo Khul pơ ala mơnuih ƀôn sang hăng Jơnum min mơnuih ƀôn sang pel ĕp pơpha prăk. Kơnong kơ anih găn jơlan đuăi hmar lĕ, ƀơi anih găn tal dua, dưi thâo lĕ tơring glông Krông Pač hmâo laih kơčăo bruă tuh pơplai. Khă hnun hai, tơdrông toa găn ia krông Krông Bông lĕ ăt akă hmâo kơčăo bruă tuh pơplai ôh, kiăng dưi tô nao rai lom hmâo jơlan đuăi hmar dưi pơkra lĕ, tơring čar ăt kiăng lăng glăi mơn, kiăng tơlơi jơlan đuăi hmar dưi gêh gal”.

Jơlan 9, jơlan găn ră anai ƀơi jơlan đuăi hmar Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột phrâo dưi hmâo Khua pơ ala mơnuih ƀôn sang dêh čar pơsit

Gialai, tơring čar hmâo lŏn prong hloh Dăp Kơdư ăt glăk amăng bruă kơsem min mơn, pơkra jơlan đuăi hmar tô trun tơdrun tum păn Quy Nhơn, prăk tuh pơplai pơkă hlâo 56 rơbâo klai prăk. Ră anai, tơhnal gal pơđĭ kyar mơng Gialai ƀu pơhlôm prong biă yua kơ kah hăng abih bang gơnam sĭ kơ dêh čar tač rơngiao khom nao kơđai glăi truh pơ̆ tơdrun tum păn Cát Lái ataih rơbêh kơ 550km mơ̆, ƀu hmâo trun pơ̆ tơdrun tum păn Quy Nhơn ôh, hăng rơwang jơlan kơnong kơ 40%. Tui hăng ơi Nguyễn Hữu Quế, Khua Gơnong bruă wai lăng Kơčăo bruă hăng tuh pơplai Gialai, gơnam tam ƀơi tơring čar khom nao kơđai glăi jơlan ataih, sa črăn yua kơ Jơlan 19 nao pơ̆ Quy Nhơn čun čue, laih anun yua kơ tơdrun tum păn Quy Nhơn ăt amăng rơwang pơkra glăi mơn, hrơi mông ƀat tô nao rai akă djơ̆ hăng hơdôm gơnam sĭ kơ dêh čar tač rơngiao hmâo kĭ mơng Gialai ôh. Tui hăng ơi Quế, sa jơlan đuăi hmar 56 rơbâo klai prăk tô Gialai hăng ia rơsĭ, ƀu djơ̆ kơnong kơ ba tơbiă tơlơi lông prong gah iâu pơhrui ngăn rơnoh ôh mơ̆, wot bruă tuh pơplai anih tô găn jơlan pơkon, kual sang măi hăng bruă bơwih brơi nao hrom. Yua anun, hrom hăng gir run iâu pơthưr anung prăk tuh pơplai pơkra jơlan đuăi hmar, Gialai ăt glăk kơsem min mơn, pơhrua nao djơ̆ bruă pơkă pơđĭ kyar bơwih ƀong mơnuih mơnam ta:

“Dăp pơkra kual pơđĭ kyar bơwih ƀong mơnuih mơnam truh kơ thun 2030, tơhnal lăng truh thun 2050 lĕ ƀing ta pơhrua nao 3 kual, ƀut sang măi rôk tui jơlan 19 trun tơdrun tum păn Quy Nhơn. Hăng ƀing tuh pơplai ăt čơkă mơn jơlan gah anăp nao jơlan đuăi hmar amra găn nao. Tui anun gơñu ngă rơwang bruă ƀơi Đăk Đoa ăt hmâo mơn, Mang Yang hmâo mơn hăng wot Đăk Pơ dong. Rôk tui jơlan anun, lu ƀut sang măi dưi hmâo kơnuk kơna tuh pơplai đing nao. Hăng 3 lĕ ƀing gơmơi amra ngă giong jơlan nao rai, kiăng tô nao rai hơdôm kual pioh sĭ gơnam tam”.

Bah amăng jang jar kơmar Lệ Thanh – anih rơnuč mơng Jơlan đuăi hmar Gialai Bình Định prăk tuh pơplai pơkă hlâo 56 rơbâo klai prăk

Rơngiao kơ jơlan đuăi hmar Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột, prăk tuh pơplai giăm truh 22 rơbâo klai prăk dưi hmâo Khua pơ ala mơnuih ƀôn sang dêh čar ta pơsit, bruă 3 tơring čar pơkon ƀơi Dăp Kơdư lĕ Gialai, Daknông, Lâm Đồng, ăt gir run mơn pơkra jơlan đuăi hmar, pơjing tơlơi čang rơmang prong kơ bơwih ƀong mơnuih mơnam mơng kual. Khă hnun hai, hăng anô̆ tơdu pha ra gah jơlan nao rai, măi mok – bruă bơwih buang hăng tơlơi găn rơgao tuh pơplai hơdôm rơwang bruă prong lĕ, kiăng ha amăng plĕ hăng jơlan đuăi hmar, hơdôm bôh tơring čar Dăp Kơdư hmâo lu bruă khom ngă. Biă ñu, amăng ha mơkrah thun 2022, sa dua bôh tơring čar amăng kual hmâo ƀuh laih tơlơi kơdun glăi lăp kiăng đing nao gah ngă pơhư̆č tuh pơplai hăng pơsir prăk tuh pơplai bruă hrom. Gru nam anai brơi ƀuh, hơdôm bôh tơring čar jai khom gir run yak rơgao pô, hơkrŭ glăi bôh thâo wai lăng git gai, anun kah mơng dưi ngă truh kih hơdôm rơwang bruă jơlan đuăi hmar prong./.

Dương Đình Tuấn: Čih – Siu H’ Prăk: Pơblang