VOV4.Jarai - Tơlơi hơdip mơda ƀơi Dăp Kơdư ră anai pơplih rim hrơi, rim mơnuih ƀôn sang lăng ƀuh rơđah tơlơi črâo ba, git gai djơ̆ mơng ping gah, kơnuk kơna, pran jua gum hrom hơbit mơng mơnuih ƀôn sang ƀơi djop plơi pla pioh pơdŏng plơi pla:

Ơi Đinh Planh-Kơ-iăng Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang să Đak Trôi, tơring glong Mang Yang, Gia Lai brơi thâo, să Đak Trôi dưi akŏ pơjing thun 1993, ataih mơ̆ng tong krah tơring glông Mang Yang 50 km, hơmâo 3 boh plơi, lu kơ mơnuih ƀôn sang djuai ania Bahnar soh. Tui hăng ơi Planh, thun blan rơgao, yua hơmâo tơlơi git gai mơ̆ng ping gah, gong gai kơnuk kơna să, anun yơh tơlơi thâo hluh mơ̆ng mơnuih ƀôn sang pơblih tui laih. Mơ̆ng bruă kơnang kơ ngă hmua, kơnang kơ glai klô hơdip mơda, truh ră anai, mơnuih ƀôn sang pơblih ngă hmua hơđong, pla phun pla hơmâo rơnoh, ngă hmua hơđong mơ̆ng sang anŏ ngă pô. Tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang să Đak Trôi, tơring glông Mang Yang hơmâo pơblih laih lu mơta:

“Mơ̆ng thun 1975 truh ră anai, đơ đam să Đak Trôi gơmơi 100% lêng kơ djuai ania Bahnar soh, ngă tui jơlan hơdră, tơlơi phiăn kơnuk kơna djơ̆, hmư̆ tui hiăp Wa Hồ pơtô. Tơlơi hơdip mơda mơ̆ng mơnuih ƀôn sang jai hrơi pơblih đĭ tui pơkă hăng hlâo. Jơlan glông, sang hră, sang ia jrao hơmâo tuh pơ alin man pơdong djop. Yua kơ anun, mơnuih ƀôn sang thâo ngă hmua ia  ia, pla hơbơi plum pioh sĭ mơdrô, pla boh čroh ƀong hăng sĭ mơdrô, ƀơƀrư̆ pơblih tui tơlơi hơdip amăng să. Ră anai, djop pô mơnuih ƀôn sang hơđong, ƀu hơmâo sang anŏ ư̆ rơpa hrup hlâo dơ̆ng tah”.

Tơdơi rơbêh kơ 47 thun lŏn ia pơlir hơbit, tha plơi Y Bang Byă, ƀơi ƀôn Ky, plơi prong Buôn Ma Thuột lăng ƀuh rơđah tơlơi pơplih ƀơi plơi pla pô. Hơdôm thun jê̆ hăng anai, hăng tơlơi lăng ba, ngă gal brơi mơng Ping gah hăng Kơnuk kơna, tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang jai hrơi jai pơplih phrâo gah gơnam tam, pran jua hăng hơdôm tơlơi jơnum ngui bôh thâo. Tha plơi ơi Y Bang lăi pơthâo kơ pran jua pô mưn ƀuh:

“Hơdôm thun rơgao tơlơi hơdip mơnuih ƀôn sang amăng plơi pla jai hrơi jai đĭ kyar hăng trơi pơđao hloh. Djop mơnuih leng kơ hmâo asơi huă, ao buh hăng jai hrơi jai klă hloh bơhmu hăng hlâo adih. Kâo hơdor glăi hơdôm hrơi dô̆ anet tơlơi hơdip mơda lom anun dô̆ tơnap tap biă, ƀu hmâo kah hăng ră anai ôh, ră anai sang dô̆, jơlan nao rai dưi pok prong, amra hơdư̆ hor bơkơtuai nao rai, sĭ mơdrô gơnam tam mơng anai ba hyu pơ̆ anih anom pơkon”.

Ăt kah hăng lu mơnuih ƀôn sang pơkŏn mơ̆n, ơi Čil Ha Thơ, plơi Hang Hơt, să Mê Linh, tơring glông Lâm Hà, Lâm Đồng hok mơak biă mă lơ̆m tơña kơ tơlơi gơñu pơmin ƀu pơdơi ôh pơđĭ kyar lŏn ia. Ơi Čil Ha Thơ hok mơak ră ruai:

“Bơni kơ ping gah tuh pơ alin pơkra jơlan kơsu hăng tuh ƀêtông, mơnuih ƀôn sang hok mơak biă mă. Hlâo adih rô nao rai tơnap tap, ră anai hơmâo jơlan phrâo gêh găl rô nao rai, pơdŭ pơgiăng. Ană bă dưi hrăm hră pơar djop, tơlơi hơdip mơda đĭ tui, mơnuih ƀôn sang mơak biă mă. Ră anai plơi pla gơmơi dưi hơmâo kơnuk kơna tuh pơ alin man pơdong djop laih sang hră, sang ia jrao, dăng hrĕ apui lơtrik djop. Ană plơi pla pơđĭ kyar bơwih ƀong huă, pla phun boh kơbuă rông hlăt suai mrai”.

Giăm hmâo 80 thun laih hăng 50 thun ping gah, ling tơhan hơđăp K’Mơ, plai plơi ƀơi să Sơn Điền, tơring glông Di Linh, tơring čar Lâm Đồng dưi lăng lĕ pô ngă gŏng jơlan mơng hrơi tlaih rơngai đơ đam kual Dơnung dêh čar, pơlir hơbit lŏn ia. Hơdôm hrơi hmâo wăn, ñu juăt ruai glăi hăng ană tơčô hơdôm tơlơi tơnap, tơlơi ruă pran jua, rơngiă ngom mơng tơlơi blah ngă, ƀing gŏp pơsăn drơi amăng rơnuk blah ayăt Mi pơtlaih lŏn ia. Ơi K’Mơ, lăng ƀuh lăng ƀuh tơlơi mơ-ak hăng tâ̆o yâu hăng hơdôm bôh tơhnal klă hiam dưi ngă ră anai:

“Ră anai rơnuk rơnua laih, neh wa hmâo pơđĭ kyar bơwih ƀong hăng hmâo tơlơi gal blơi gơnam tam, măi mok hăng hơdôm gơnam yua kơ bruă bơwih ƀong huă, ngă đang hmua, tơlơi hơdip mơda hmâo hrưn đĭ ƀơƀrư̆. Bơhmu hăng hơdôm kual krah lĕ ƀu hmao mơn, samơ̆ ƀơi să Sơn Điền kual ataih, asuek anai ăt hmâo pơđĭ kyar lu laih mơn. Dưi hmâo tơlơi anai lĕ gơnang kơ Ping gah hăng Kơnuk Kơna ƀu pơdơi lăng ba tuh pơplai djop mơta. Ră anai dô̆ hmâo pran lĕ kâo hyu pơ̆ anai pơ̆ adih, pơsur neh wa kơtưn bơwih ƀong huă, pơsit pran ƀu pioh sang hlơi ƀun rin dong tah”.

Gia Lai phrâo Jơnum hrơi ngui ngor gru grua hiam djop djuai ania hăng lu bruă mă mơak tloh noh čơkă hrơi ngă lơphet pơklaih rơngai lơ 30/4. Nao jơnum ngui hrom hrơi mơak djop djuai ania ƀơi Gia Lai, hơmâo yă Kpă H’Ñin ƀôn Mlă, să Phú Cần, tơring glông Krông Pa ƀuh tơlơi gum pơgôp djuai ania adơi ayong, mơnuih ƀôn sang bưp nao rai ngui ngor, tơña bla gru grua đưm mơak biă mă.

“Rai ngui hrom hrơi mơak anai gơmơi kiăng pơdah thâo gru grua hiam pran jua mơak hrom abih bang, gơmơi kiăng ba jua čing hơgor mơ̆ng plơi pla ataih rai pơ anai, kiăng pơdah brơi abih bang lăng hrom, mơak mơai, hrăm nao rai tơdruă, bưp nao rai ngui ngor kiăng ngă hiư̆m pă gru grua hiam amra djă pioh laih anun pơđĭ kyar na nao”.

Bơ̆ ƀơi să Nâm Nung, tơring glông Krông Nô, tơring čar Daknông, kual ngă hơkrŭ đưm amăng rơnuk blah ayăt Mi, tơdơi kơ hrơi kual Dơnung tlaih rơngai, neh wa djop djuai ania ngă tui dong phiăn juăt sông kơtang pioh pơdŏng plơi pla. Tơlơi hơdip jai hrơi jai pơplih, neh wa gum hrom djă pioh gru grua bôh thâo mơng djuai ania, pok jơlan kơ tuai čuă lăng plơi pla amăng kual đang bơnga lŏn drŏn Dăknông: Tui hăng yă H’ Thương, Kơ-iăng Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang să Nâm Nung brơi thâo:

“Ră anai neh wa hrăm tui tơlơi găn rơgao mơng hơdôm bôh sang anô̆ adơi ayong Yuan, pla kơ phê, kơ su, gir run bơwih ƀong huă tui jơlan gah phrâo. Rơngiao kơ anun, să hmâo 4 anô̆ gal gah anih anom čuă lăng plơi pla, sa lĕ rơngaih mơñam băn ao đưm, 2 lĕ tơlơi adôh suang đưm, 3 lĕ čing hơgor hăng 4 lĕ hơdôm phiăn juăt jơnum ngui ngă yang mơng djuai ania Bơnông. Ră anai ƀing gơmơi glăk ĕp ƀing tuh pơplai kiăng dưi ngă tui truh kih rơwang bruă pioh tuai čuă lăng plơi pla ƀơi să Nâm Nung”.

Nay Jek - Siu H’ Prăk: Pơblang