VOV4.Jarai - Yap truh blan 3/2022, ƀơi tơring čar Gia Lai ăt dŏ giăm 170.000 ektar amăng abih tih rơbêh 632.000 ektar lŏn glai rưng aka ƀu jao brơi hơdôm anom bruă wai lăng, khul grup, mơnuih ƀon sang wai lăng. Bruă anai ngă gong gai ƀon lan gưl să khŏm wai pơgang mă glai rưng lơ̆m mơnuih mă bruă, gơnam yua aka ƀu pơhlôm. Tơlơi anai ngă gêh tơnap hăng bruă ngă tui hơdôm tơlơi jao amăng kơđi čar ƀơi ƀon lan, boh tŭ yua mơng wai pơgang glai rưng aka ƀu pơhlôm.

Ayong Trần Quốc Châu, 34 thun, dŏ ƀơi plơi Kla hơmâo Jơnum min mơnuih ƀon sang să Ia Mơr, tơring glông Čư̆ Prông kĭ hră pơkôl mă bruă amăng anom bruă wai lăng glai rưng să dong mơng akŏ thun 2022. Hăng rơnoh prăk apah 6 klăk prăk/čô/blan, bruă jao kơ ayong Châu hăng 4 čô mơnuih apăn bruă ƀơi Anih wai pơgang glai rưng mrô 1 lĕ hyu tir, wai pơgang giăm 4.000 ektar lŏn glai. Đơ đam lŏn glai wai lăng prong rơhaih, hrơi mông mă bruă wŏt tơhrơi kah hăng mơmŏt mlăm; tơlơi hŭi rơhyưt ăt ƀuh na nao samơ̆ ƀu hơmâo gơnam pioh pơgang drơi ôh, ƀu hơmâo tơlơi dưi ngă kơ lu tơhan wai lăng glai glăk bưp tơnap tap:

“Ƀing gơñu iâu telephôn, thâo anih adơi ayong glăk hyu tir, ƀing gơñu iâu pơhŭi tơdah nao giăm aun, amra pơdjai mơtăm yơh; djă thong bok akă mă taih mơtăm yơh. Khua anom bruă jao brơi adơi ayong hyu tir, tơdah ƀuh bruă ngă soh lăi pơthâo, samơ̆ ăt ƀu dưi ngă hiưm pă hlơi, kơnong lăi pơthâo kơ să kiăng pơkiăo tui tơhan wai lăng glai rưng nao pơsir hĭ”

Anih dŏ hơdip kơ ƀing tơhan wai lăng glai rưng ƀơi să Ia Mơr, tơring glông Čư̆ Prông

Ơi Nguyễn Tuấn Anh - Kơ-iăng khua Jơnum min mơnuih ƀon sang să Ia Mơr, tơring glông Čư̆ Prông brơi thâop, đơr hơr lŏn glai ƀơi să ră anai lĕ 24.000 ektar. Amăng anun, phrâo hơmâo 10.000 ektar jao brơi Anom bruă wai lăng glai rưng Ia Mơr. Dŏ glăi, să khŏm wai lăng mă pô. Rơngiao kơ 20 čô mơnuih hơmâo kĭ pơkôl mă bruă, să pơkiăo nao ƀing mơnuih apăn bruă, kông ang, tơhan amăng plơi pla nao djru amăng mơmŏt mlăm. Yua anai lĕ hrơi mông glai rưng arăng phă lu hloh. Ơi Nguyễn Tuấn Anh brơi thâo, dong mơng thun 2021 truh ră anai, ñu pô, ƀing apăn bruă amăng Jơnum min mơnuih ƀon sang să hăng tơhan wai lăng glai rưng hơmâo arăng jăm ƀuah hơdôm pluh wŏt laih yua ƀu dưi pơgăn hĭ bruă phă glai rưng:

“Kah hăng kâo pô, tơhrơi kah hăng mơmŏt mlăm dŏ mă bruă ƀơi anih, mlăm akă ajao amăng glai rưng hrŏm hăng adơi ayong kiăng kơ hmao pơgăn, kiăng kiăo tui lăng, pơsir hĭ hmao tlôn. Samơ̆ tơnap tap brơi kơ ƀon lan amăng bruă pơkŏn dong dong. Pơhmutu pioh lu hrơi mông đing nao bruă wai lăng glai rưng, hơdôm bruă pơkŏn anun lĕ pơđĭ kyar bơwih ƀong huă, črâo ba mơnuih ƀon sang pơđĭ kyar ngă đong hmua aka ƀu pơhlôm ôh”.

Tơhan wai lăng glai rưng să Ia Mơr, tơring glông Čư̆ Prông hơdip, ƀong huă amăng glai hlao

Mơnuih mă bruă ƀu dưi ngă hiưm pă kiăng wai lăng glai kah hăng tơlơi sit nik mơng Jơnum min mơnuih ƀon sang să H’Bông, tơring glông Čư̆ Sê. Ơi Bùi Văn Cường - Kơ-iăng khua Jơnum min mơnuih ƀon sang să H’Bông brơi thâo, kơplah wah thun 2019, lơ̆m khul wai lăng glai rưng Ayun Pa pơdơi bruă, ƀon lan hơmâo jao rơbêh 3.800 ektar glai, amăng anun hơmâo rơbêh 2.100 ektar lĕ glai pioh pơgang kjăp. Ăt mơng anun truh ră anai, bruă phă glai kyâo ƀơi anai ƀuh na nao, hăng hơdôm ektar truh pơ hơdôm pluh ektar lơ̆m sa wŏt ƀuh. Kơnong aka ƀu truh 1 thun, dong mơng blan 9/2021 truh akŏ blan 7/2022, glai rưng ƀơi 15 anih, 4 kual gah tiểu khu 1064 hăng 1065 arăng phă thơ̆ thă mơtăm. Amăng mrô anai, hơmâo 23,5 ektar arăng pla glăi kyâo ƀạch đan, lơ̆m kyâo glông giăm ha gang, ƀing wai lăng glai kah mơng ĕp ƀuh. Ơi Bùi Văn Cường brơi thâo:

“Tơdơi kơ să H’Bông tŭ mă wai lăng glai, bưp lu tơlơi tơnap tap yua jơlan nao rai khŏm găn nao ia krông čroh hnoh, ƀudah găn nao 2 tơring glông Phú Thiện, Ia Pa, nao rai ataih giăm 100km”.

Ơi Thái Thượng Hải - Khua anom bruă wai lăng glai tơring glông Čư̆ Sê brơi thâo, anom bruă lu wŏt pơphô bruă brơi Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring glông Čư̆ Sê ngă hră pơ-ar rơkâo Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar Gia Lai jao glai, samơ̆ aka ƀu ba glăi tơlơi hơget ôh:

“Mơng hơdôm bruă ngă soh hăng bruă wai lăng dŏ tơnap tap, yua anun thun 2021, Anom bruă wai lăng glai pơphô bruă kơ tơring glông mơ-it hră pơ-ar đĭ gơnong bruă ngă hmua hăng pơđĭ kyar ƀon lan mơ-it nao Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar rơkâo jao lŏn glai anai brơi anom bruă wai lăng glai rưng Ayun Pa, yua ƀing gơñu hơmâo lu mơnuih apăn bruă, pơhlôm prăk apah, tơlơi anai amra ngă klă ƀiă. Akŏ thun 2022 ăt hơmâo pơphun sa wŏt dong”.

Glai ƀơi să Ia Mơr ƀuh na nao arăng phă, sua mă ngă đang hmua

Hăng rơbêh 632.000 ektar, ră anai, Gia Lai lĕ tơring čar hơmâo lŏn glai prong tal 4 amăng đơ đam dêh čar hăng prong hloh amăng 5 boh tơring čar kual Dap kơdư. Amăng thun blan laih rơgao, lŏn glai amăng tơring čar ăt tŏ tui hrŏ trun; mrô kyâo glai pơging amăng kual aset tui. Rơwang thun 2015-2020, tơring čar ƀuh rơbêh 4.300 wŏt bruă ngă soh hăng hơdôm rơtuh ektar kyâo glai arăng phă.

Ơi Nguyễn Văn Hoan - Kơ-iăng khua gơnong bruă ngă hmua hăng pơđĭ kyar ƀon lan tơring čar Gia Lai brơi thâo, ha bơnah tơlơi anai ngă hơdôm să bưp tơnap tap amăng wai lăng glai rưng, lĕ hơdôm kual glai rưng arăng jao pơplah hăng lŏn ngă đang hmua brơi mơnuih ƀon sang. Kiăng kơ pơhlôm klă hloh, lŏn glai kiăng jao brơi hơdôm anom bơwih ƀong sĭ mơdrô ƀudah mơnuih ƀon sang tui tơlơi pơkă amăng Tơlơi phiăn wai lăng glai rưng. Samơ̆ bruă anai bơdjơ̆ nao lu mơta mơn, anun lĕ prăk kak, gơnam tal. Ơi Hoan čang rơmang, đơr hơr glai rưng amăng tơring čar amra jao brơi djơ̆ mơnuih laih dong djơ̆ hăng akŏ bruă truh thun 2030:

“Ră anai, Gia Lai dŏ prong lŏn glai aka ƀu jao brơi mơnuih wai lăng. Tơlơi pơmĭn mơng gơnong bruă ngă hmua hăng wai lăng glai rưng lĕ đor hơr lŏn glai kiăng kơ jao brơi mơnuih wai lăng, gir run truh thun 2030, đơ đam lŏn glai anai khŏm jao djơ̆ mơnuih wai lăng”.

Amăng hrơi blan dŏ tơguăn hơmâo mơnuih wai lăng, Jơnum min mơnuih ƀon sang hơdôm să ƀơi hơdôm ƀon lan hơmâo glai aka ƀu jao mơnuih wai lăng, ăt dŏ gir run hăng bruă wai lăng mă pô.

Nguyễn Thảo: Čih

Siu Đoan: Pơblang