Ƀơi să kual čư̆ siăng Măng Ri, anih hơmâo 98% mrô mơnuih djuai ania Sêdang dŏ hơdip, phun Sâm Ngọc Linh hơmâo pơjing jơlan yak nao phun amăng pơđĭ kyar bơwih ƀong huă. Hơdôm thun rơgao, hrŏm hăng tơlơi đing nao mơng Ping gah, Kơnuk kơna hăng gong gai ƀon lan, mơnuih ƀôn sang hơmâo djru brơi anah phun pla, črâo brơi bruă pla pơjing, pơlir hơbit blơi pơhrui gơnam tam. Mơng anun, lu sang anŏ hơmâo prăk pơhrui hơđong. Yă Nguyễn Thị Anh Nữ, sang anŏ sĭ mơdrô phun kyâo jrao ƀơi plơi Đăk Viên, să Măng Ri brơi thâo: “Mơng hrơi sang anŏ tuh pơ alin hăng pơđĭ kyar pla Sâm Ngọc Linh ba glăi prăk pơhrui hơđong rĭm blan brơi kơ sang anŏ. Hăng nua sâm Ngọc Linh anai lu pơmă, yua anun ăt ngă hrưn đĭ tơlơi hơdip brơi sang anŏ”.

Ƀu djơ̆ kơnong djru brơi anah phun pla, ƀon lan ăt pơjing glông pơlir hơbit bruă pla, wai pơgang hăng blơi pơhrui glăi gơnam tam hăng anom bơwih ƀong sĭ mơdrô. Truh ră anai, giăm 300 sang anŏ ƀơi să Măng Ri mut hrŏm hơbô̆ bruă pơlir hơbit anai. Ơi Phạm Xuân Quang, Khua Jơnum min mơnuih ƀon sang să Măng Ri brơi thâo, yua kơ tŏ tui tơlơi gal amăng ƀon lan hăng pơhlôm brơi tơlơi bơwih ƀong huă sui pơ anăp, mrô sang anŏ ƀun rin amăng să hrŏ trun kơtang, ră anai dŏ kơnong pơ yŭ 10%. “Să gơmơi hơmâo tơlơi dưi, tơlơi gal kơ bruă pla sâm Ngọc Linh, hluai tui tơlơi anun amra pơđĭ kyar pla phun kyâo jrao gah yŭ glai rưng, anun lĕ phun sâm Ngọc Linh. Dua dong lĕ djru brơi neh met wa pla kyâo glai, bruă anai kiăng ngă rơ-ơ̆ brơi kơ phun sâm Ngọc Linh pơđĭ kyar. Tlâo dong lĕ djru brơi tơlơi bơwih ƀong pơkŏn dong kiăng neh met wa pơđĭ kyar bơwih ƀong, djru pla kơphê, phun kyâo jrao jum dar glai rưng kiăng neh met wa pơđĭ kyar bơwih ƀong, hơmâo prăk pơhrui, djru neh met wa pơklaih mơng ƀun rin hăng hrưn đĭ pơdrong sah”.

Ƀu djơ̆ kơnong ƀơi Măng Ri, lu ƀon lan kual čư̆ siăng tơring čar Quảng Ngãi ăt glăk pơplih kơtang mơng djru brơi ƀơi anăp hơdai nao djru brơi tơlơi bơwih ƀong hơđong kjăp, pơlir hăng tơlơi gal hăng tơlơi dưi mơng rĭm boh kual. Ơi Nguyễn Văn Sinh, Khua Jơnum min mơnuih ƀon sang să Ba Động brơi thâo, gong gai hơmâo gơgrong kiăo tui tơlơi sit nik, hrăm tui lu hơbô̆ bruă bơwih ƀong ba glăi tŭ yua kiăng djru brơi mơnuih ƀôn sang hơmâo bruă mă, hơđong tơlơi hơdip mơda. “Amăng hrơi blan rơgao, ƀon lan hơmâo kiăo tui hrăm tơlơi găn rơgao amăng bruă pla čik, pla phun kruăi hrĕ hăng hơdôm hơbô̆ bruă pơkŏn, ngă gêh gal hloh brơi neh met wa ngă hmua pla pơjing, pơđĭ kyar bơwih ƀong huă ƀơi ƀon lan, huăi ƀuh mơnuih hyu mă bruă apah pơ ataih yua ƀu hơmâo prăk kak brơi ană bă hrăm hră, pơhlôm brơi tơlơi hơdip sang anŏ”.

Hơdôm hơbô̆ bruă pơđĭ kyar bơwih ƀong lăp djơ̆ hăng tơlơi gal mơng rĭm boh ƀon lan glăk pơsit tong boh tŭ yua mơng tơlơi črâo trun lăp djơ̆ mơng Ping gah hăng Kơnuk kơna amăng bơwih brơi tơlơi hơdip kơ mơnuih djuai ania ƀiă. Ƀu djơ̆ kơnong djru brơi mơnuih ƀôn sang hơmâo prăk pơhrui hơđong, hơdôm hơdră bruă anai ăt pơgôp bong tơkai mơnuih mă bruă amăng plơi pla, pơđĭ kyar bơwih ƀong huă pơlir hăng bruă wai lăng glai rưng hăng djă pioh gru grua djuai ania.

Thun 2026, Quảng Ngãi gir run pơhrŏ trun mrô sang anŏ ƀun rin đơ đam tơring čar dŏ 1,47%, dưm dưm hrŏ trun giăm 5.600 boh sang anŏ, amăng anun kual čư̆ siăng hrŏ trun rơbêh 3.700 boh sang. Kiăng dưi ngă tui hơnong pơkă anai, tơring čar tŏ mă yua ha amăng plĕ ngăn rơnoh mơng hơdôm jơlan hơdră tui hơnong pơkă dêh čar rơwang thun 2026-2030, sit biă ñu lĕ jơlan hơdră man pơdong plơi pla phrâo, hrŏ trun hơđong kjăp hăng pơđĭ kyar bơwih ƀong huă-mơnuih mơnam kual mơnuih djuai ania ƀiă hăng čư̆ siăng.

Hơdôm gơnong bruă, sang bruă hăng gong gai ƀon lan glăk pel ĕp, pơgiong hơdôm hơnong pơkă lăp djơ̆ hăng tơlơi gal sit nik, ruah mă hơdôm hơbô̆ bruă bơwih ƀong lăp djơ̆ tơlơi kiăng mơng mơnuih ƀôn sang, tŏ tui tơlơi gơgrong phun mơng mơnuih ƀôn sang amăng bruă man pơdong plơi pla phrâo hăng pơhrŏ trun ƀun rin hơđong kjăp. Ơi Hồ Trọng Phương, Khua gơnong bruă ngă hmua hăng ayuh hyiăng tơring čar Quảng Ngãi brơi thâo: “Hơdôm boh ƀon lan kiăng pel ĕp glăi abih bang hơnong pơkă hlâo adih, kiăng lơm ba tơbiă hơnong pơkă amra jê̆ giăm ƀiă, lăp djơ̆ hăng tơlơi sit nik ƀơi ƀon lan kiăng pơjing hơnong pơkă phrâo, mơng anun pơphô bruă brơi Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar ba tơbiă akŏ bruă tong ten. Hơnong pơkă rơwang thun 2026-2030 brơi sit nik ƀiă, tŭ yua ƀiă, ba glăi tơlơi hơdip klă ƀiă kơ mơnuih ƀôn sang”.

Mơng hơdôm hơdră bruă jê̆ giăm tơlơi sit nik truh pơ hơdôm hơbô̆ bruă bơwih ƀong lăp djơ̆, tơlơi gum hrŏm mơng gong gah hăng gơnong bruă bơdjơ̆ nao ƀơi Quảng Ngãi glăk tŏ tui pran pơtrut pơsur kiăng mơnuih djuai ania ƀiă tŏ tui pran kơtang, hrưn đĭ pơklaih mơng ƀun rin, pơjing tơlơi hơdip trơi pơđao./.