VOV4.Jarai-Hơmâo sa tơlơi phara biă mă ƀơi kual lŏn gah kơdư kual Dap Kơdư djă anăn blah dưi hing ang  Đak Tô-Tân Cảnh. 50 thun pơ klôn adih kual lŏn anai, hơmâo rơbêh 25 rơbâo čô mơnuih ƀôn sang dưi pơklaih rơngai laih, tañ hloh 3 thun pơkă hăng hrơi mông hing ang  gru phun dêh čar pơklaih rơngai hlôm bôm kual Dơnung pơlir lŏn ia jing sa lơ 30/4/1975. Mơkrah sa rơnuk thun rơgao, čih pioh tơlơi bơni blah dưi Đak Tô-Tân Cảnh, Ping gah, gong gai kơnuk kơna, ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang tơring glông Đak Tô, tơring čar Kon Tum hơmâo gum pơgôp sa pran jua pơsir hĭ nam rơka blah ngă, găn rơgao tơlơi tơnap man pơdong plơi pla Đak Tô jai hrơi hiam mơak hloh.

Ơi Võ Văn Mẹo, sang ñu pơdong ƀơi Thôn 1, să Tân Cảnh, tơring glông Đak Tô, anih mơ̆ 50 thun hlâo adih blah ngă kơtang tit thun anai, ñu 72 thun, samơ̆ ăt găng añrăng hăng suăng biă mă. Hrơi Đak Tô-Tân cảnh pơklaih rơngai lơ 24/4/1972, ơi Mẹo hlăk anun jing tơhan blah ngă mơ̆ng tơring čar Kon Tum, ngă bruă arăng jao lĕ hyu pơhrui phao kơtuang mơ̆ng ƀing tơhan ayăt yơr tơngan laih. Ñu brơi thâo, hlăk anun Đak Tô-Tân Cảnh tơlơi blah wang phă pơrai kơtang biă mă, kah hăng djop mơta ƀu dŏ hnong ôh, ring bruă, jơlan glông, phun kyâo pơtâo djơ̆ boh ƀôm, phao kơnong soh laih anun amăng kual să Tân Cảnh ƀu hơmâo mơnuih dŏ ôh.

Ơi Võ Văn Mẹo hrom hăng ƀing tơdăm dra mut phung să Tân cảnh nao čuă glăi anih blah ngă Đak Tô-Tân Cảnh

Truh rơnuč thun 1989, tơring kual Đak Tô dưi akŏ pơjing, să Tân Cảnh pơčlah mơ̆ng anun jing să phara, ơi Võ Văn Mẹo arăng pơpha brơi ngă kông an să, laih anun ngă khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang să blung a, Tân Cảnh. Ha mơkrah rơnuk thun rơgao yap mơ̆ng hrơi pơklaih rơngai, Tân Cảnh ră anai hơmâo lu sang măi, anom bruă pơkra ming, kyâo pơtâo mơtah mơda amăng đang sang, lan sang djop anih tơ-ui mơak, wơ̆t hăng phun kyâo boh čroh. Ơi Võ Văn Mẹo hok mơak sit ră ruai kơ anŏ pơblih ƀơi plơi pla, anih mơ̆ hlâo adih nam rơka blah wang răm rai tơplŭk:

“Ră anai tơlơi bơwih ƀong huă ƀơi Tân Cảnh pơđĭ kyar laih pơkă hăng phrâo pơklaih rơngai thun 1972 truh ră anai pơđĭ kyar kơtang biă mă. Tui hăng kâo pơmin lĕ ƀu thâo pơkă hơdôm pă ôh tơdah bơhmutu hăng hrơi phrâo pơklaih rơngai. Ră anai, jơlan glông nao rai, laih anun sang hră, pưk sang đang hmua mơnuih ƀôn sang, sang bruă kơnuk kơna, sang măi, tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang pơđĭ kyar lu hăng hmar biă mă”.

Ƀơi să Tân Cảnh, tơring glông Đak Tô hơmâo plơi thôn 5 phara biă mă, abih bang amăng plơi hơmâo 312 boh sang anŏ hăng 1000 čô mơnuih ƀôn sang hăng mơ̆ng 30 boh tơring čar, ƀôn prong amăng dêh čar nao dŏ pơ anun pơdong plơi pla  mă bruă bơwih ƀong huă. Dŏ hơdip mơda mă bruă ƀơi kual lŏn hlâo adih tuh drah pơčah asar mơ̆ng ƀing  anong wa nao hlâo pơsăn drơi, mơnuih ƀôn sang thâo hluh tong ten rơnoh yôm kiăng kơ hơmâo tơlơi rơnuk rơnua anun yơh thâo gum pơgôp, pơtô nao rai, djru tơdruă bơwih ƀong huă.

Hơbô̆ bruă rông bui huăi čem tơpung tañ prong ba glăi boh tŭ yua kơ

mơnuih ƀôn sang thôn 5, să Tân Cảnh

Abih bang amăng plơi ră anai dŏ 4 boh sang anŏ dŏ ƀun rin đôč yua kơ mơnuih tha rơma, dju djuăm duăm ruă. Hăng lŏn ngă hmua pơkă dưm dưm sa boh sang 2 ha, mơnuih ƀôn sang thôn 5, hơdeč hmar, thâo ngă tui boh thâo ia rơgơi bơwih ƀong huă anun yơh pơhrui glăi lu. Ơi Nguyễn Đình Cương, khua plơi brơi thâo:

“Rơnuk rơgơi măi mok 4.0 amăng plơi mơnuih ƀôn sang thâo hluh tañ biă mă hăng pơđĭ kyar klă. Bơhmutu phun pla, djuai hlô mơnong rông, phun pla  yơh đing nao biă mă. Mơ̆ng anun yơh djuai phun boh čroh arăng pla lu, ngă tui boh thâo ia rơgơi, pơhrui glăi lu, tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang hơđong. Tơlơi gơgrong ba mă bruă, tơlơi gum pơgôp amăng plơi pla, lăi tơpă amăng tơring glông Đak Tô ƀu hơmâo plơi pơpă ôh kah hăng plơi thôn 5. Arăng bơhmutu tơlơi gum pơgôp amăng bruă man pơdong plơi pla phrâo, gum pơgôp amăng plơi pla, tơlơi rơnuk rơnua mơak klă lăp pơ-ư pơ-ang biă mă”.

Yua kơ hơmâo jơlan hơdră pơtrun lăp djơ̆ mơ̆ng Ping gah, gong gai kơnuk kơna tơring glông Đak Tô, hơdôm thun giăm anai tơlơi bơwih ƀong huă, mơnuih mơnam amăng tơring glông pơđĭ kyar kơtang hmar biă. Mrô sang anŏ ƀun rin amăng tơring glông yap mơ̆ng thun 2016-2020 dŏ glăi kơnong gah yŭ 5%, tơring glông hơmâo 3/8 boh să dưi ngă djơ̆ tơhnal pơkă plơi pla phrâo.

Pơtô pơhrăm gru grua phun dêh čar blah dưi Đak Tô-Tân Cảnh kơ čơđai sang hră

Laih anun lăp mơak hloh dơ̆ng lĕ tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă pơblih lu laih. Ơi A Pái, plơi Đak Rao Prong, tơring kual Đak Tô đăo kơnang biă mă lơ̆m ñu lăi kơ tơlơi bơwih ƀong huă mơ̆ng sang anŏ tui anai:

“Ră anai, kâo ăt pla 1 hektar 2 đang kơphê, hăng 6 ha kơsu, 1 hektar mơkrah hmua ia, laih anun 1 ha đang hơbơi plum. Lăi nao rơnoh pơhrui glăi pơkă rĭm thun hơmâo pơhrui glăi mơ̆ng 600-700 klăk prăk sa thun. Boh tơhnal dưi ngă amăng bruă pơtô hrăm. Abih rơnoh prăk hơmâo tuh rơyuh kơ ană bă hrăm hră pioh kơ ană bă nao hrăm truh tơl. Ră anai, hăng kâo lĕ 4 čô ană đah rơkơi lêng kơ hơmâo bruă mă laih soh”.

Ơi Sa Phương, Kơ-iăng Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring glông Đak Tô, brơi thâo, tơring glông Đak Tô hơmâo 9 boh să, tơring kual hăng mrô mơnuih giăm 49 rơbâo čô, amăng anun mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă 50%. Djă pioh na nao tơlơi gum pơgôp mơ̆ng tơlơi blah dưi Đak Tô-Tân Cảnh, Ping gah, gong gai kơnuk kơna, ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang tơring glông Đak Tô hơmâo gum pơgôp ha pran jua amăng jơlan man pơdong plơi pla Đak Tô kiăng jai hrơi hiam klă hloh.

“Boh tơhnal prong hloh anun lĕ jơlan glông nao rai, bruă pơtô hrăm, bruă wai pơgang tơlơi suaih pral mơnuih ƀôn sang laih anun truh kơ bruă pơgang tơlơi rơnuk rơnua plơi pla mơnuih mơnam. Ƀô̆ mơta hơbô̆ plơi pla mơ̆ng anih phun tong krah tơring kual truh pơ djop să, plơi pla lêng kơ pơblih ƀuh rơđah hiam tui, tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang đĭ tui na nao. Tơring glông hơmâo 8 boh să hăng sa boh tơringkual, ră anai hơmâo 4 boh să tơnap tap hloh. Mơ̆ng anun, pơtong glăi 4 boh să tơnap tap anun ngă tui tơhnal pơkă man pơdong plơi pla phrâo, hơmâo sa boh să ngă giong truh 19/19 tơhnal pơkă laih hăng hơdôm să dŏ glăi ngă giong 10 tơhnal pơkă plơi pla phrâo”.

Kual tong krah tơring kual Đak Tô-, tơring glông Đak Tô ră anai

Čih tui dơ̆ng tơlơi adoh bơni blah dưi Đak Tô-Tân Cảnh, đăo kơnang kiăo tui jơlan pơblih phrâo, pơđĭ kyar, Hră pơtrun Jơnum ruah khua ping gah tơring glông Đak Tô tal XVII, rơwang bruă thun 2020—2025 hơmâo pơkă, tơhnal mă bruă, pơtrut hmar kiăng pơđĭ kyar rơnoh pơkra ming pơkă dưm dưm sa thun 10%; hnong pơhrui glăi mơ̆ng rĭm čô mơnuih ƀôn sang mă bruă sa thun truh 57 klăk prăk amăng thun 2025; mrô sang anŏ ƀun rin djơ̆ tơhnal pơkă phrâo hrŏ trun 2,5% sa thun; boh ƀiă ñu 7/8 boh să ngă djơ̆ tơhnal pơkă plơi pla phrâo; tơring kual Đak Tô ngă djơ̆ tơhnal pơkă plơi prong tal IV. Amăng hơdôm hrơi blan 4, gru phun dêh čar, ƀơi tơdron blah đưm Đak Tô-Tân Cảnh, sa tơlơi adoh bơni dŏ tơ-uă na nao đôč.

Nay Jek: Pơblang