VOV4.Jarai - Jing mơnuih hơmâo tơkeng hăng hơdip amăng rơnuk lŏn ia rơngai, ayong A Phun, mă bruă pơ Anom bruă Pơtô pơjuăt bruă mă - pơtô hrăm re se tơring glông Tu Mơ Rông, tơring čar Kon Tum lêng thâo pơmin, thâo hluh kơ rơnuk ơi yă ta đưm, djai drơi pô yua tơlơi rơngai, tơlơi rơnuk rơnua mơng Lŏn ia. Rim thun truh hrơi pơklaih rơngai kual Dơnung, pơlir hơbit lŏn ia lơ 30/4, ñu lêng ba sang anŏ, ană bơnai ñu nao čuă Anih gru đưm hơkrŭ lŏn ia Puih kơđông tơhan Ping gah tơring čar Kon Tum ƀơi să Măng Ri. Ƀơi anai amăng rơnuk thun 1960-1972, Ping gah tơring čar Kon Tum hơmâo git gai truh kih 4 tal Jơnum ruah khua Ping gah tơring čar (mơng Jơnum tal 1 lơ 9/3/1960 truh Jơnum Ping gah tal 4 lơ 26/10/1971), ba tơbiă lu tơlơi pơtrun prong, git gai tơhan hăng mơnuih ƀon sang djŏp djuai blah ayăt Mi, mă glăi lŏn ia. Ayong A Phun ol kơdol ră ruai:“Pô kâo anai jing mơnuih hlăk ai, thâo hơdor kơ tơlơi gum djru prong prin mơng ơi yă ta đưm, ba glăi tơlơi hơdip hiam tui hrơi anai. Hăng pran jua gir hrăm, lăng tui ƀing gŏp, tơlơi blung a kâo pơmin, khŏm ngă tui tơlơi pơtrun mơng Ping gah, tơlơi phiăn mơng Kơnuk kơna, lêng hrăm tui kiăng thâo tui, hla tui hơdôm tơlơi pơplih phrâo mơng boh thâo ia rơgơi rơnuk anai đah mơng gum pơgôp kơ plơi pla jai hrơi đĭ kyar, djơ̆ lăp hăng tơlơi đĭ kyar hrŏm mơng lŏn ia ta. Kâo ha pran kiăo tui Ping gah, tui Wa Hồ, ƀuăn abih pran jua gum pơgôp pran anet mơng pô kâo gum pơđĭ kyar plơi pla pơdrong asah, mơtah hiam hoh”.

Gir hyu ĕp, lăng tui ƀing gŏp, mă yua boh thâo ia rơgơi phrâo amăng đang hmua, sang anŏ ayong Điểu Nanh, dŏ ƀơi ƀon Bu N’Jang, să Trường Xuân, tơring glông Đăk Song, tơring čar Dak Nông hơmâo tơlơi hơdip klă tui, pơdrong tui laih. Ayong Điểu Nanh brơi thâo, thun 2011, ñu khin čan prăk mơng kơnuk kơna blơi anah phun pla, kmơk pruai pla 8 ektar đang kơphê, tiu hăng rim thun pla plah nao phun hơbơi ngu (đa arăng iâu tak lŏn), phun kơtor kiăng hơmâo prăk pioh rông phun sui thun dong. Mơng hrơi đang kơphê, tiu mơboh, tơlơi bơwih ƀong mơng sang anŏ ñu jai hrơi hơđong, hơmâo sang dŏ prong, blơi rơdêh ô tô, brơi ană bă hrăm hră. Hrŏm hăng pơđĭ kyar bơwih ƀong, ñu ăt brơi neh met wa čan prăk ƀu mă kơmlai ƀong lơi ôh hăng hơdôm rơtuh klăk pioh ngă hmua, laih anun hơmâo djru ba 6 boh sang amăng plơi huăi rin rơpa dong tah. Ayong Điểu Nanh ră ruai:“Yua hơmâo Ping gah, Kơnuk kơna lăng ba mơn, tơlơi hơdip kâo ră anai mơ-ak hloh, hơmâo hmăi ƀiă laih.  Kâo bơwih ƀong, ngă kơphê, kơsu, hơmâo prăk pơhrui hơđong mơn. Kâo hơmao neh met wa đăo gơnang, kiăng khăp ruah ngă khua plơi đah mơng djru ba lu mơnuih pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong dong”./.

Ƀu bưng ôh hơmâo hĭ tơlơi ruă, jô tơkai yua mơng anet ñu ruă kơtang, ayong Y Phăng Mlô, ƀơi ƀuôn Jok, să Ea H’Đing, tơring glông Čư̆ M’gar, tơring Dak Lăk hrưn đĭ, găn rơgao tơnap tap, rông mă drơi ñu pô. Ñu hrăm mă pô, pok anih pla phun kyâo amăng blŏ kiăng hơmâo prăk, djru ba sang anŏ ñu dong. Truh ră anai, tơdơi kơ giăm 8 thun pơphun ngă bruă, ñu hơmâo mơnuih blơi hơđong, rim blan pơkra hăng sĭ hơdôm rơtuh gơnam, pơhrui glăi rim thun rơbêh ha rơtuh klăk.

Phrâo anai, ñu jing sa amăng 50 čô hlăk ai ƀu hiam drơi hơmâo pơpŭ bơni amăng jơlan hơdră “Bang bơngač pran gir kơtir Việt” thun 2021 yua Khul pơlir hơbit Hlăk ai tơdăm dra Việt Nam dêh čar ngă hrŏm hăng Jơnum min dêh čar kơ mơnuih rơwen rơwô ƀu hiam drơi Việt Nam pơphun. Ayong Y Phăng Mlô ră ruai:“Pô kâo lĕ khŏm gir hloh dong yua dah ta ƀu añrăng găng ôh, ƀu kiăng amĭ ama, adơi ayong bơngơ̆t yua. Tui mông anai lĕ bruă mă hơđong mơn, kâo čang rơmang pơ anăp dưi pơđĭ kyar pơkra gơnam prong hloh dong, hơmâo lu mơnuih thâo. Lơ̆m dưi pok prong anih pơkra gơnam lĕ kâo apah mơnuih mă bruă dong, kiăng ƀing aka ƀu hơmâo bruă mă hơmâo bruă mă.

Siu H’Mai: Pơblang