VOV4.Jarai - Blah dưi Điện Biên Phủ lơ 7/5/1954 jing tơlơi hing ang prong biă mă hăng djuai ania Việt Nam. Anun jing tơlơi dưi prong mơng pran khin hơtai, tơlơi sông kơtang djai brŭ, pran jua gir kơtir găn rơgao djŏp tơlơi tơnap tap mơng tơhan hăng mơnuih ƀon sang amăng dêh čar lăi hrŏm hăng hơdôm pluh rơbâo čô mơnuih Yên Bái lăi hơjăn. Ƀing ta pơwơ̆t glăi pơ Jơlan kơčun čoe Lũng Lô - Glông jơlan hing ang gum pơgôp blah dưi Điện Biên Phủ ngă hơdip glăi hrơi mông kơdrưh kơ-ang đưm hlâo - lơ̆m tơhan hăng mơnuih ƀon sang ta pok jơlan, pơkra jơlan, pơgiăng gơnam ƀong huă, phao kơtuang, ia jrao ba nao pơ anih blah ngă.

“Kơdư Pha Đin amai gui, ayong pơgiăng/Jơlan kơčun čoe Lũng Lô ayong adoh, amai akhan/ Mah boh pơtuh ngă tuh drah pơčah asar/Ƀu pơtah hơtai, ƀu hơ-ưi kơ thun hlăk ai”.

Hơdôm tơlơi amăng tơlơi čih pơtưh “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên” mơng pô čih Tố Hữu lăi nao pran jua khin kơtang, ai hơtai blah ayăt amăng rơnuk blah Điện Biên Phủ thun 1954 ƀơi jơlan kơčun čoe Đèo Lũng Lô dŏ ƀơi jơlan prang 37, jơlan guai tơkuh dua boh tơring glông Văn Chấn (Yên Bái) hăng Phù Yên (Sơn La).

Amăng rơnuk blah ayăt Prang, Ping gah dêh čar ta pơsit pok jơlan 13A pơphun mơng Bến Hiên (tơring čar Tuyên Quang), găn nao pơ Bến Âu Lâu (Yên Bái), găn nao jơlan čư̆ kơčun čoe Lũng Lô nao pơ jơlan člah 3 Cò Noi (tơring čar Sơn La), tô nao rai hăng jơlan 41 bơwih brơi bruă blah Điện Biên Phủ. Jơlan mơ̆ ƀing tơhan hăng mơnuih ƀon sang pok glông rơbêh 120 km, jơlan đĭ hăng čư̆ trun ƀơi čroh hnoh mơtăm yơh, găn nao 3 ia krông prong anun lĕ ia krông Chảy, ia krông Hồng, hăng ia krông Đà.

Pơsit rơđah bruă phun lĕ pơhlôm hơmâo jơlan nao truh pơ puih kơđông blah ngă, mơng blan 4/1953 mơtăm, tui hăng tơlơi kiăng mơng Anom pơphô brơi bruă tơhan, tơring čar Yên Bái hơmâo akŏ pơdong pơkra jơlan 13; jak iâu rơbêh 124.000 wơ̆t čô mơnuih gum pok jơlan. Mơnuih ƀon sang ƀơi anai gum djru ba nao hơdôm rơbâo ƀĕ kyâo, hơdôm pluh rơbâo ƀĕ kram, ale, tơmeh sang....či tap jơlan, pơhrua tơdrông brơi rơdêh nao rai, ba nao gơnam ƀong huă kơ tơhan pơ anih glăk blah.

Tơhan kông ƀinh phă boh pơtâo pok jơlan kơčun čoe Lũng Lô thun 1953 (rup mơng Sang gru grua đưm).

Tơdơi kơ rơbêh 200 hrơi gir kơtir, grun ngă bruă, jơlan kơčun čoe Lũng Lô hơmâo pơkra giong laih, pơtruh nao rai kual Việt Bắc hăng hơdôm boh tơring Tây Bắc djru ba hơdôm pluh rơbâo rơdêh ô tô, rơdêh thut pơgiăng phao kơtuang tañ truh pơ anih blah ngă.

Ƀơi anăp tơlơi anun, ayăt Prang plĕ trun pơ jơlan kơčun čoe Lũng Lô giăm 12.000 tơn boh pơtuh; djơ̆ hrơi ñu 200 asar boh pơtuh. Khă hnun, hăng pran jua abih bang kơ anih blah ngă, hơdôm pluh rơbâo wơ̆t čô mơnuih ƀu hŭi kơ boh pơtuh, boh ƀom lê̆ trun, hrơi mlăm dŏ glăi pơkra jơlan. Ayăt ñu pơsuh ta, phă ta, ta pơkra glăi ta nao dong; ayăt ñu phă glông jơlan anai, ta pok glông pơkŏn dong; ayăt ñu phă ta tơhrơi, ta pok pơkra jơlan mlăm dong...Hơdôm pluh rơbâo tơn gơnam ƀong kơ tơhan, phao kơtuang, hơdôm pluh rơbâo tơn gơnam ƀong huă pơ kual Thượng Bằng La găn rơgao jơlan kơčun čoe mut nao pơ anih bơblah laih anun hơmâo pơgang ba rơnuk rơnua.

Jing pô git gai Trung đội B76, Đại đội C86 tơring glông Văn Chấn gum pơgang jơlan yôm phun Lũng Lô, ơi Hoàng Kim Tường ƀơi thôn Muỗng, să Thượng Bằng La, tơring glông Văn Chấn (Yên Bái) ăt dŏ hơdor na nao mơn hơdôm thun blan boh pơtuh boh min lê̆ trun, tơtar lŏn tơnah. Mah tơnap tap, hŭi biă mă, samơ̆ ñu hrŏm hăng ƀing gŏp ăt hrơi mlăm pơgang rơnuk rơnua kơ ƀing tơhan ba hyu gơnam ƀong huă, phao kơtuang găn nao jơlan kơčun čoe đah mơng ba nao pơ anih glăk blah: “Khŏm pơgang mơng rơwang km 53 truh kơčŏng čư̆ amăng 3 blan mơtăm. Glêh tơnap biă mă, samơ̆ ƀu pơgang ƀu dưi ôh, khŏm pơgang ba yơh, wơ̆t hăng rơnuk rơnua hơđong kơjăp hăng lu tơlơi pơkŏn dong”.

Lơ 27/4/2011, Jơlan kơčun čoe Lũng Lô- glông jơlan hing ang, pơsit brơi rơnuk blah ayăt kơdrưh kơ-ang mơng djuai ania Việt Nam hơmâo Ding jum Gru grua - Bơkơjăp drơi jăn hăng Tuai čuă ngui pơsit jing Gru grua đưm gưl dêh čar.

Jơlan kơčun čoe Lũng Lô hrơi anai jing anih pơtô ba gru grua khăp kơ lŏn ia kơ ƀing čơđai muai.

Mah tơkeng amăng rơnuk lŏn ia ta rơngai laih, ƀu ƀuh ôh rơnuk đưm arăng blah hiư̆m pă, samơ̆ ƀing hlăk ai tơring čar Yên Bái lăi hrŏm hăng să Thượng Bằng La lăi hơjăn lêng thâo hluh, hơdor hăng pơ-ư pơ-ang kơ tơlơi gum pơgôp prong mơng ơi yă ta đưm pơkra rai jơlan hing ang, gum blah dưi Điện Biên Phủ “hmư̆ hing abih 5 kual lŏn, ngă tơtar ƀơi boh lŏn anai”, ba glăi tơlơi rơngai kơ djuai ania. Adơi Nguyễn Thị Hoàng Yến, hlăk ai să Thượng Bằng La, tơring glông Văn Chấn lăi:“Ƀing gơmơi amra gir hrăm hră, pơtrut tui gru grua hiam mơng ơi yă ta đưm. Gum jak iâu, ngă tui hơdôm bruă ngă mơng Hlăk ai, mơng să”.

Hlăk ai Yên Bái pla kyâo ƀơi giăm jơlan Lũng Lô.

Să Thượng Bằng La - anih hơmâo jơlan Lũng Lô găn nao jing sa amăng hơdôm anih blung mơng tơring glông Văn Chấn dưi ngă giong bruă man pơdong plơi pla phrâo thun 2016. Amăng bruă man pơdong plơi pla phrâo pơđĭ tui hơnong pơkă ră anai, pơsit bruă phun ñu lĕ pơđĭ prăk pơhrui glăi mơng mơnuih ƀon sang, să pơƀut iâu pơthưr mơnuih ƀon sang pơđĭ kyar pơkra gơnam, pơplih phun pla, hlô rông; amăng anun, rơngiao kơ pơjing rai kual pla boh troh hơmâo jrek hăng rơbêh 500 ektar, să glăk ngă lu kơčăo bruă ngă hmua pơkŏn dong hơmâo prăk lu mơn.

Ơi Hoàng Đình Mưu, Khua jơnum min mơnuih ƀon sang să Thượng Bằng La brơi thâo, truh ră anai, prăk pơhrui yap tui akŏ mơnuih mơng să rim thun hơmâo rơbêh 44,5 klăk; mrô sang anŏ rin dŏ glăi yŭ 1,8%...

“Să pơƀut ngă bruă đah mơng pơsir hĭ bruă tơlơi tơnap tap mơng sang anŏ rin. Hăng plơi pla ră anai hơmâo hơdôm boh sang tơnap biă mă, hrŏm hăng tơlơi gum djru ba mơng să hăng mơng kơnuk kơna gơñu gir run hrưn tơtlaih mơng ƀun rin”.

Amăng bruă pơplih phrâo, jơlan kơčun čoe Lũng Lô hrơi anai jing jơlan nao rai yôm djru să Thượng Bằng La hăng hơdôm tơring pơkŏn amăng kual Tây Bắc nao rai sĭ mơdrô, ba gơnam ta sĭ pơ ataih, mơng anun djru pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong - mơnuih mơnam, lăp djơ̆ hăng tơlơi khin hơtai sông kơtang djai drơi pô mơng lu rơnuk ơi yă ta đưm./.

VOV Tây Bắc: Čih - Siu H’Mai: Pơblang