Hơdôm tơlơi lăi pơthâo hăng gum lăi amăng mông Jơnum hmâo lăi rơđah: Hăng hơdôm anô̆ gal anih anom, lŏn drŏn, ayuh hyiăng, kông ngăn glai klô lu mơta, lu djuai, Dap Kơdư hmâo pơđĭ kyar jing kual ngă đang hmua bơwih ƀong huă sĭ mơdrô prong mơ̆ng đơ đam dêh čar. Anai lĕ phun than yôm phăn pioh bruă đang hmua Dap Kơdư mut hrŏm, pơđĭ kyar.

Kơphê jing phun pla ba jơlan hlâo kual Dap Kơdư hăng giăm truh 668.000 ektar, hmâo rơbêh kơ 90% kual lŏn ngă đang kơphê đơ đam dêh čar. Dap Kơdư ăt lĕ kual pla kơ su prong dŏng tal 2 Ngŏ Dơnung dêh čar hăng rơbêh kơ 250.000 ektar, dưm dưm hăng 26% lŏn pla đơ đam dêh čar. Tiu 90.000 ektar, bôh ñông 83.000 ektar, bôh kruăi hrĕ 6.700 ektar. Hrŏm hăng anun, kual Dap Kơdư hmâo rơbêh kơ 4 klăk drơi un rơmô kơbao, 30 klăk drơi mơnŭ bĭp; mă yua rơbêh kơ 700 rơbâo m3 kyâo pla sa thun... Khă bruă ngă đang hmua tơdơi samơ̆ Dap Kơdư tañ hrưn đĭ ba jơlan hlâo đơ đam dêh čar gah lŏn pla sầu riêng hăng giăm truh 75.000 ektar, đĭ na nao mơ̆ng thun 2010 truh ră anai. Kual lŏn pla djop mơta phun jrao yôm kah hăng: sâm Ngọc Linh, sâm hrĕ, bơmao ling chi mriah, đinh lăng, hà thủ ô, đương quy, bơnga hoè... ăt glăk pơlar tañ mơn pioh pơjing hơdôm kual pla phun jrao hơbit.

Pơhiăp amăng mông Jơnum, ơi Dương Mah Tiệp, Kơ-iăng Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar Gia Lai hmâo lăi pơhing kơ hơdôm tơhnal gal, anô̆ gal mơ̆ng tơring čar Gia Lai kơ pơđĭ kyar bruă đang hmua kah hăng” Lŏn ngă đang hmua mơ̆ng tơring čar Gia Lai rơbêh kơ 845.000 ektar, amăng anun biă ñu lĕ lŏn drŏt. Hơdôm tơlơi gal anai glăk amăng ƀrư̆ dưi hmâo tơring čar Gia Lai ngă tui ba glăi bôh tơhnal, pok tơbiă “bah amăng” pioh tơring čar čơkă ƀing tuh pơplai hmâo anô̆ gal amăng 3 bruă kơtang hloh lĕ: Đang hmua pơplih phrâo, agaih hăng mă yua hơdră phrâo; sĭ gơnam hăng tuai čuă lăng đang kyâo glai klô; măi mok hơdjă; klă hăng lŏn drŏn ayuh hyiăng nao hrŏm hăng bruă đang hmua.

“Ngă gal brơi pioh neh wa djuai ania ƀiă mơ̆ng tơring čar Gia Lai gum hrŏm amăng hơdôm jơlan pơlir hơbit blung hlâo amra djru pơplih tơlơi pơmin hơdră ngă mơ̆ng mơnuih ƀôn sang, pơjing bruă mă kơjăp tơdah pơđĭ kyar bruă đang hmua mă yua măi mok yôm, bruă đang hmua mơtah tŭ yua abih bang ba glăi bôh tơhnal lĕ anô̆ pơtrut prong hloh kơ bruă bơwih ƀong mơ̆ng hơdôm bôh sang anô̆ amra dưi hơkrŭ đĭ”.

Jơnum hmâo ba tơbiă hơdôm jơlan gah pioh mă yua ba glăi bôh tơhnal anô̆ gal, tŭ yua gah pơđĭ kyar bruă đang hmua mơ̆ng kual Dap Kơdư. Amăng anun, đing nao pơtlaih hơdôm tơlơi gun, tơlơi găn pioh pơtrut kơtang pơtrut tuh pơplai amăng bruă đang hmua, pok tơbiă jơlan gah pơđĭ kyar đang hmua kơ hơdôm tơring čar kual Dap Kơdư amăng rơnuk phrâo, rơwang phrâo. Ơi Lê Trọng Yên, Kơ-iăng Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar Dak Nông lăi lĕ, truh hrơi bruă đang hmua Dap Kơdư kiăng lŏm lui tơlơi ngă đang hmua tŭ mơ̆ng hmâo, rơwang anet mơ̆ khom pơjing rai jơlan pơlir hơbit amăng bruă ngă đang hmua.

“Mă anom mă bruă hrŏm lĕ anom tô nao rai hăng neh wa ngă đang hmua hăng anom bơwih ƀong sĭ mơdrô, khom pơplih tơlơi pơmin phrâo kơ bruă ngă đang hmua pioh jing bruă bơwih ƀong phrâo pơjing rai gơnam hmâo nua hloh. Mơ̆ng anun djơ̆ hăng gơnam arăng kiăng blơi hăng sĭ kơ dêh čar tač rơngiao, yua kơ Dap Kơdư hmâo hơdôm mơta gơnam lĕ ba jơlan hlâo mơ̆ng lŏn ia”.

Khua pơ ala kơ hơdôm khul, anom bơwih ƀong hmâo gum hrŏm lăi pơthâo nao rai, bơkơtuai kơ hơdôm tơhnal gal, tơlơi lông hăng anăp nao pơđĭ kyar kơjăp kơ bruă đang hmua ƀơi kual. Anom bơwih ƀong ăt ba tơbiă mơn, čang rơmang dưi ngă gal brơi, tŭ mă hơdôm hơdră bruă gum djru mơ̆ng gong gai tơring čar pioh hơdôm bôh anom bơwih ƀong pok pơhai tuh pơplai hơdôm rơwang bruă amăng bruă đang hmua, biă ñu bruă đang hmua mă yua bôh thâo phrâo măi mok. Ơi Nguyễn Văn Bình, Khua Khul, añăm hla rok, hơbơi pơtơi Việt Nam gum pơhiăp:

“Khul hmâo 3 tơhnal ba tơbiă anun lĕ pơjing hơdră gum hrŏm kơplah wah khul hăng hơdôm bôh tơring čar, bơkơtuai tŭ ư hrŏm bôh yôm gum hrŏm kơplah wah hơdôm bôh tơring čar hăng khul, kĭ hơdôm tơlơi pơkôl gum hrŏm. Dua lĕ khom tŭ mă hơdôm tơlơi kiăng hloh kơ bruă tô nao rai tuh pơplai hăng sĭ mơdrô. Tlâo lĕ pơjing jơlan lăi pơthâo nao rai hăng djă pioh lăi pơthâo nao rai pioh pơsir hơdôm tơlơi kiăng ăt kah hăng pơsir hơdôm tơlơi phrâo hmâo”.

Pơhiăp amăng mông jơnum, Khua Ding jum đang hmua hăng pơđĭ kyar ƀôn lan ơi Lê Minh Hoan pơkôl amra  gum hrŏm hăng hơdôm tơring čar Dap Kơdư hăng hơdôm bôh anom bơwih ƀong pok pơhai pơtrut tuh pơplai, lăi pơthâo tơlơi pơhing hăng djru hơdră bruă kiăng hloh pioh pơtrut pơđĭ kyar bruă đang hmua hăng plơi pla kơjăp sui thun hloh./.