VOV4.Jarai - Tơdơi kơ thun blan tơnap yua klin Covid-19 ngă, tơlơi bơwih ƀong huă kual Dap Kơdư rŭ glăi kơtang mơn. Biă ñu, bruă sĭ mơdrô hơmâo pơphun glăi djru bruă pơkra gơnam mơng neh met wa kual Dap Kơdư ĕp ƀuh anih sĭ mơdrô, tŏ glăi laih bơyan hok mơ-ak.

Bơyan anai, kơtuai jơlan mrô 27 găn nao tơring glông Čư̆ Kuin hơmâo lu anih sĭ sầu riêng. Hrŏm hăng sầu riêng pơjeh anet, sầu riêng pơjeh prong ta juăt pla mơng đưm hlâo ăt hơmâo arăng blơi pơmă mơn. Ơi Y Nhoái Knul, khua plơi Ƀuôn Jung A, să Ea Ktur, tơring glông Čư̆ Kuin brơi thâo, yua klin Covid-19 dưi pơgang laih, bruă sĭ mơdrô dưi pơphun glăi tui hơđăp, anun jing nua sầu riêng đĭ dua wơ̆t pơhmu hăng thun hlâo. Tui hăng sang anŏ ñu, kơnong hơmâo 40 phun sầu riêng djuai hơđăp, bơyan thun anai ñu sĭ hơmâo rơbêh 120 klăk prăk. Ơi Y Nhoái lăi, tơdah tui anai na nao, tơlơi bơwih ƀong mơng neh met wa amăng plơi amra pơđĭ kyar mơtăm yơh:

“Thun anai lĕ sầu riêng pơmă, hơmâo nua, ƀu tui hăng thun adih ôh, yua klin Covid-19 ngă, boh răm brŭ, pơƀut lui ha anih, ƀu thâo anŏ sĭ ôh. Thun anai boh sầu riêng hiam, mơboh lu mơn, sĭ mơdrô kloh mơn, nua hai pơmă mơn. Boh sầu riêng gơmơi sĭ ră anai rơbêh 20 rơbâo prăk lơ̆m sa kĭ, ană plơi hơmâo ƀong lơi mơn, bơwih ƀong đĭ tui mơn”.

Bơyan pơhrui gơnam ƀơi tơring glông Krông Pač, tơring čar Dak Lăk glăk dik dak, hăng hơdôm boh rơbêh container pơgiăng sầu riêng dŏ bă ƀơi tơdron gah dua bơnah jơlan 26. Anai jing anih pơƀut pla đang sầu riêng hơmâo nua pơmă hloh kual Dap Kơdư hrŏm hăng hơdôm anom bơwih ƀong ba sĭ sầu riêng prong. Tui hăng amai Lê Thị Thanh Thúy, ƀơi Ƀuôn Jung, să Ea Yông, tơring glông Krông Pač, mông anai thun hlâo, hơmâo djŏp tơlơi gun yua klin Covid-19 ngă, mơng plơi truh pơ tơring glông, tơring čar lêng pơčrông sai hơdră djru blơi sầu riêng, jing thun anai tơring glông hok mơ-ak čơkă hrơi ngui ngor sầu riêng tal sa. Bruă pơgiăng gơnam, blơi sĭ dưi nao rai hruaih, wơ̆t hăng sầu riêng Việt Nam dưi ba sĭ sit nik tui jơlan phun, hơdôm anih pla sầu riêng amăng tơring glông jai hrơi ngă pơhưč ƀing hyu mơdrô, nua sĭ ăt pơmă hloh mơn:

“Sang anŏ kâo mơ-ak biă, neh met wa hok mơ-ak mơn. Thun hlâo hơmâo lu sang sĭ hơmâo mă 20 rơbâo prăk, 22, đa hơmâo 25 rơbâo rim kĭ, bơ thun anai nua pơmă hloh dua wơ̆t. Nua pơmă tui anai, jing ƀing gơmơi gir blơi kmơk hơdjă đah mơng ba sĭ pơ dêh čar tač rơngiao hơmâo hloh”.

Sầu riêng Dak Lăk hơmâo lu tơlơi gêh gal ba sĭ pơ dêh čar tač rơngiao.

Hrŏm hăng mơ-ak yua sầu riêng đĭ nua, bơyan kơphê ăt hmư̆ hing mơ-ak mơn mơng anih sĭ mơdrô, lơ̆m nua kơphê hơmâo giăm 50.000 prăk/kg. Ơi Phạm Đình Trung, plơi Đức Trung, să Đức Minh, tơring glông Dak Mil, tơring čar Dak Nông brơi thâo, ƀu kơnong sĭ pơmă đôč ôh, kơphê bơyan anai mơboh mơn, amra djơ̆ bơyan, nua sĭ hai hơmâo mơn:

“Thun anai ayuh hyiăng lăp djơ̆ anun jing phun kơphê hiam biă mă. Lăi nao tơring Dak Mil lĕ kơphê hơmâo lu hloh kơ thun rơgao. Tơdah nua ñu hơđong tui anai jing klă biă yơh”.

Sit nik brơi ƀuh, pơhmu hăng nua blơi gơnam ngă hmua pơmă lĕ ngă hmua Dap Kơdư bơngơ̆t hloh tơdah gơnam ƀu dưi ba hyu sĭ. Sit hnun yơh, pơklaih brơi tơlơi gun, ngă hruaih brơi anih sĭ mơdrô pơ dêh čar tač rơngiao jing tơlơi kiăng ngă hlâo mơng hơdôm boh tơring čar. Ơi Lê Văn Thành, Khua anom tơjŭ pla hăng pơgang phun pla Dak Lăk brơi thâo, ră anai hơmâo laih 20 mơta gơnam mơng hmua, boh troh ƀơi tơring čar hơmâo hră pơ-ar gêh gal dưi ba sĭ tui jơlan phun pơ dêh čar Khač, Australia, New Zealand hăng Mi. Dak Lăk ăt hơmâo ngă kơčăo bruă prong đah mơng dưi ba sĭ djŏp djuai gơnam mơng hmua mơ̆ tơring čar hơmâo, ƀrô dưi ba sĭ amăng dêh čar rah, ƀrô dưi ba sĭ pơ čar rơngiao tui jơlan phun pơ hơdôm anih sĭ mơdrô juăt blơi ruah:

“Ră anai, hơdôm boh dêh čar blơi boh troh, gơnam mơng hmua mơng Việt Nam lêng kiăng gơnam pơkra thâo hrăn anih pơkra, hơmâo hơnong pơkă rơđah. Anăp nao ba sĭ gơnam tui jơlan phun, hơmâo hră kĭ pơkôl sit nik, gơmơi glăk pơkra akŏ bruă kiăng rơđah rơđông amăng djŏp mơta gơnam. Năng ai amăng thun 2022 anai amra pơphun ngă. Anai jing kơčăo bruă prong bơwih brơi bruă čih anăn anih pơkra. Gơmơi glăk pơphun ngă đah mơng pơkra gơnam djơ̆ akŏ tlôn, hơmâo hră pơsit, kah hăng VietGAP, GlobalGAP, UTZ. Tal dua lĕ brơi mrô kual pla gơnam, ƀing gơmơi glăk iâu pơthưr anom bơwih ƀong gum hrŏm hăng mơnuih ngă hmua. Jing mông anai, hơdôm anom bơwih ƀong glăk pơƀut amăng Dak Lăk pel ĕp, pơtruh ngă hrŏm, biă ñu lĕ pơtruh hăng hơdôm anom bruă, anom ngă ƀong hrŏm”.

Prăk pioh ngă bruă pơmă biă anun jing ngă tơnap kơ bruă sĭ mơdrô mơn, biă ñu gah bruă hmua. Mah hnun hai, ăt hơmâo mơn tơlơi gêh gal prong hơmâo Kơnuk kơna djru brơi, anun lĕ hơmâo hră kĭ pơkôl sĭ mơdrô phrâo, dưi ba sĭ pơ djŏp anih sĭ mơdrô prong. Mơta pơkŏn dong, rơbêh 30% đơ đam ngă kơphê mơng kual Dap Kơdư jing ha bơnah amăng bruă pơtruh hrŏm ha dơnuai, rơguăt bruă ngă kơphê hiam, hơmâo hră pơsit mơng jar kmar, laih anun hơmâo abih bang dêh čar tŭ ư blơi. Tơlơi gêh gal prong mơng Dap Kơdư lĕ boh troh, ăt hơmâo mơn hơdôm pluh djuai gơnam hơmâo ba sĭ pơ dêh čar Khač, Australia, New Zealand hăng Mi, ba glăi boh tŭ yua prong. Yua hnun, prăk pơhrui mơng gơnam ba sĭ mơng kual hơmâo đĭ mơng 40 truh rơbêh 60% amăng thun 2021 hăng ha mơkrah akŏ thun 2022. Boh than anun pơsit, bruă ngă hmua Dap Kơdư glăk hơmâo pơphun klă, tŭ mă klă djŏp tơlơi gêh gal hăng truh kih amăng lu tơlơi tơnap, ăt jing gong tơmeh glăm ba kơjăp kơ tơlơi bơwih ƀong huă - mơnuih mơnam amăng kual.

VOV Tây Nguyên: Čih - Siu H’Mai: Pơblang