Tê̆t tui phiăn juăt djuai ania Việt Nam ta ăt krĕp hăng hrơi blan djuai ania Jarai ƀơi Dap Kơdư mut amăng bơyan ngă yang ngui ngor ƀong mơñum mơn, tơdơi kơ puih bơyan pơdai kơtor. Neh met wa juăt ngă yang lih, ngă yang đĭ sang, huă pơthi...Hơdôm tơlơi ngă yang mơ̆ng djuai ania Jarai ăt kar hăng tơlơi ngui pơpŭ lih kơ am ama, ơi yă, ƀudah tơlơi phiăn nao jik lan pơsat mơ̆ng djuai ania Việt mơn. Tha plơi Ksor Chuel dŏ pơ ƀon Rưng Ama Nhiu, să Ia Rbol, Gia Lai brơi thâo, anai jing gru grua hiam pơdah tơlơi thâo pơpŭ kơ yang rơbang, kơ ơi yă ta đưm amăng hrơi blan yom. Čơkă bơyan bơnga phrâo, thun phrâo, tha plơi Ksor Chuel mơit hiăp: “Thun sô rơgao, thun phrâo truh, kâo bơni hơ-ơč kơ abih bang neh wa, phung wang, plơi jê̆ plơi ataih, mơ̆ng tha truh kơ čơđai hiam drơi jăn pran jua, rơnuk rơnua, thâo gum pơgôp. Čang rơmang neh met wa jai hrơi thâo pơmin, thâo hluh kơ tơlơi pơtrun mơ̆ng Ping gah, tơlơi phiăn mơ̆ng Kơnuk kơna; đăo kơnang, ngă tui tơlơi črâo bruă mơ̆ng gong gai. Mơ̆ng anun akŏ pơjing tơlơi hơdip jai hrơi hơđong, đĭ kyar hăng sang anŏ jai trơi pơđao, yâo mơak”.

Mơ̆ng Ƀuôn Prao, să Mdrak, tơring čar Dak Lak, tha plơi ơi Y Kŭt Niê, juăt iâu Aê Nang, mơ-it hiăp pơpŭ thun phrâo kơ mơnuih ƀôn sang djop plơi pla, ala ƀôn sa thun phrâo gum pơgôp, rơnuk rơnua hăng trơi pơđao: “Ƀrô mơak thun phrâo, bơni hơ-ơč pơpŭ kơ abih bang ană plơi pla mă bruă bơwih ƀong huă hruaih, đing nao pơgang tơlơi suaih pral sang anŏ, pơtô ană bă jing mơnuih hiam klă. Čang rơmang ană plơi pla djop ƀôn lan thâo gum pơgôp, lir hơbit, anăm kah ania pơpha djuai ôh adơi ayong anong wa. Rim čô khom thâo hơdor tơngia, djru ba, wai lăng ơi yă amĭ ama. Pơpŭ kơ abih sa thun phrâo hơmâo lu tơlơi mơak, hiam drơi jăn pran jua, rơnuk rơnua hloh”.

Bơyan bơnga thun phrâo ƀơi lŏn dap kơdư Măng Đen djă ba tơlơi mơak biă lơ̆m hơmâo bơyan ngă hmua tơphă, nua pơmă mơn. Ƀơi plơi čơkă tuai hyu ngui Kon Pring, să Măng Đen (Quảng Ngãi), hrŏm hăng ngă hmua pla pơjing, mơnuih djuai ania Hơdang dŏ ngă bruă čơkă tuai nao ngui, djă pioh pơtrut tui gru grua hiam đưm hlâo, hơmâo prăk lui tui mơn. Hơdôm grup atông čing, ayun suang glăk bang hyu anŏ yom gru grua djuai ania Hơdang hăng ƀing tuai rơnguai nao ngui, laih anun ngă kjăp hloh tơlơi gum pơgôp mơ̆ng plơi pla. Tha plơi A Thơm, plơi Kon Pring pơtă pơtăn: “Thun phrâo truh, kâo bơni hơ-ơč kơ neh met wa hiam drơi jăn pran jua. Ană amon khŏm gir hrăm hră. Hlăk ai tơdăm dra khŏm pơtŏp rơguăt, añrăng găng, hơmâo pran jua. Kâo čang ƀing ană amon triang hrăm atông čing, hrăm suang, yua anai yơh tơlơi hơdip, bơngăt jua djuai ania ta, pơtrut tui gru ama grua amĭ, hơmâo tơlơi gum pơgôp amăng plơi pla. Mơ̆ng tha truh kơ ƀing čơđai khŏm thâo ƀu-eng, thâo djru tơdruă. Thun phrâo, bơni hơ-ơč kơ neh met wa ngă hmua hơmâo lu, ngă bruă tơphă tơphai, pla phun kơphê, hơbơi plum hơmâo soh, gum akŏ pơdong plơi pla ta jai hrơi đĭ tui”.

Bơyan bơnga Bính Ngọ ba glăi tơlơi mơak jơngum hrŏm hơbit, trơi pơđao ƀơi rim sang anŏ; rim plơi pla hmư̆ ik ăk jua čing djring jua hơgor, ok or tơdăm dra suang arap. Plah amăng anih ia iom bơnga ƀhêm čuh blang bơyan phang, thun phrâo pran jua hik hăk, đăo kơnang hăng čang rơmang nao amăng hơdôm tơlơi pơblih phrâo hiam klă amăng thun phrâo. Ƀrô tal anai, nao tơña bla, pơpŭ thun phrâo rim sang anŏ, tha plơi ơi Yom, plơi Stơr, să Tơtung, tơring čar Gia Lai, pơtă pơtăn: “Thun sô laih rơgao, thun phrâo truh laih ! Ană plơi pla ta khom thâo gum pơgôp, ƀu dưi kah pơpha tơdruă, thâo gum pơgôp amăng plơi pla, gum pơgôp plah wah adơi ayong djuai ania pơkŏn. Hrơi Têt thun phrâo pơphun ngui ngor mơak,  atông čing, suang arap ƀơi sang rung plơi, mơ-it hiăp bơni hơ-ơč thun phrâo hiam klă, hiam drơi jăn pran suaih pral. Plơi pla ră anai, hơmâo Ping gah, kơnuk kơna đing nao akŏ pơdong hiam klă, sang tơ̆i sang răm lŏm lui abih laih, amăng plơi pla lêng kơ sang man hăng simăng. Mơnuih ƀôn sang khomgum tơngan hrŏm, pran jua mă bruă man pơdong bơbung sang gum pơgôp, kiăng pơjing rai tơlơi mơak čơkă thun phrâo”.

Amăng hrơi mông thun phrâo mơak hlak, bơnga čuh blang hiam ƀhĕp ƀơi djŏp plơi pla tơring čar Lâm Đồng, neh met wa K’ho, M’nông čơkă Tê̆t tui phiăn juăt mơak mơai, đăo kơnang kơ thun phrâo hơmâo hơmăi, jơnap hloh. Sang anŏ amai Ka Să K’Hà (djuai ania K’ho), pơ să Dam Rông 4, tơring čar Lâm Đồng, ngă kơphê, ngă pơdai ia, hăng pla kơbuă rông hlăt suai mrai. Ñu lăi, prăk hơmâo na nao mơ̆ng bruă rông hlăt suai mrai, anun yơh ñu dưi blơi hnun hnai, hơmâo prăk pơkom lui dong. Pơmin nao bruă či ngă amăng thun phrâo, amai K’Hà hok mơak lăi: “Thun phrâo, kâo pơmin či blơi gơnam yua amăng sang dong. Biă ñu kâo či blơi gơnam pơpŭ kơ amĭ kâo, yua ñu yơh pô djru rơkơi bơnai gơmơi hlông hlăt suai mrai amăng ha thun rơgao. Yua hơmâo bruă anai mơn, kâo mơ̆ng dưi blơi lu gơnam amăng sang, tơlơi hơdip mơ̆ng hơmâo tui ră anai”.

Să Quảng Tín, tơring čar Lâm Đồng hơmâo rơbêh 9000 boh sang anŏ, amăng anun rơbêh 1/3 mrô mơnuih lĕ mơnuih djuai ƀiă. Yua thâo ngă tui pơtlep hăng lu jơlan hơdră kơnuk kơna djru, laih anun tơlơi gir run mơ̆ng mơnuih ƀôn sang anun mrô sang anŏ ƀun rin trun dŏ gah yŭ 2%. Ơi Điểu Minh djuai ania Bơnông, ƀon Bu Srê, hơ̆k mơak brơi thâo: “Tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang ră anai hơmâo lu tơlơi pơblih laih, kiăo tui kơ tơlơi hơdip phrâo. Ƀong têt tui phiăn juăt djuai ania Việt Nam ta jing mông pioh ană tơčô amăng sang pơtum jơngum, ƀing hyu mă bruă pơ ataih, hrăm hră mă bruă bơwih ƀong, truh hrơi têt anai yơh hơmâo pơdơi glăi hăng sang anŏ čơkă thun phrâo amăng plơi pla. Thun anai, amăng mông hơ̆k mơak yua Jơnum prong ruah khua ping gah dêh čar phrâo truh kih laih anun hơdôm tơlơi pơblih phrâo hiam klă mơ̆ng lŏn ia, mơnuih ƀôn sang gơmơi čơkă thun phrâo mơak hloh, sa bơyan phang thun phrâo mơak mơai, trơi pơđao”.

Amăng hrơi mông hok mơak čơkă Tê̆t tui phiăn juăt, tha plơi Ya Plăng Niê (juăt iâu ơi Đă), ƀuôn Krum, să Čư̆ Ƀao, tơring čar Dak Lăk brơi thâo, thun rơgao, neh met wa Eđê ƀơi hơdôm boh plơi hơmâo lu tơlơi mơak lơ̆m tơlơi hơdip jai hrơi hơđong tui, neh met wa jê̆ giăm, thâo gum djru tơdruă. Tha plơi Y Plăng Niê lăi: “Amăng thun rơgao hơmâo lu tơlơi mơak mơn. Kơnuk kơna pôr pơthâo, iâu pơthưr ƀing ta djă pioh hăng pơtrut tui gru grua hiam mơ̆ng djuai ania. Neh met wa pơ djŏp plơi pla ala ƀon hok mơak yua ngă hmua hơmâo, nua đĭ mơn. Neh wa ngă hmua tui hăng gơmơi hơmâo prăk či blơi hơbâo pruai, blơi gơnam či ngă hmua pla kyâo. Kâo čang rơmang Kơnuk kơna ta lăng ba dong kiăng kơsu, kơphê, tiu hơmâo nua đĭ na nao, djru neh met wa jai hrơi hơdôm tơlơi hơdip trơi pơđao, bơwih ƀong đĭ na nao”.

Ƀơi să Ia Băng, tơring čar Gia Lai, mơnuih ƀôn sang djuai ania Bahnar, Jarai hlăk čơkă têt amăng tơlơi mơak moai, yua hơmâo gong gai kơnuk kơna plơi pla hrŏm hăng lu khula nom bruă kơđi čar mơnuih mơnam djru ba. Ơi Hmưč, Khua Jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam să Ia Băng, brơi thâo, lu gơnam djru ƀong têt yom pơphăn biă mă jao brơi kơ rim sang anŏ, djru mơnuihƀun rin, sang anŏ tơnap tap hơmâo dơ̆ng tơlơi mơak čơkă têt phiăn juăt djuai ania: “Amăng să Ia Băng tơdơi kơ pơmut hrŏm hơmâo rơbêh 90% lĕ mơnuih djuai ƀiă, lu kơ djuai ania Bahnar hăng Jarai. Amăng anun hơmâo lu sang anŏ mơnuih ƀôn sang dŏ tơnap tap, kơƀah samơ̆ hơmâo ping gah, kơnuk kơna đing nao djru ba ƀiă prăk kăk, gơnam ƀong huă kiăng mơak čơkă Têt. Kơnuk kơna đing nao tong ten tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang djuai ania Bahnar, Jarai amăng să Ia Băng”.

Ƀơi să Nâm Nung, tơring čar Lâm Đồng, prăk pơhrui yap tui akŏ mơnuih thun rơgao rơbêh kơ 64 klăk, 177 boh sang anŏ huăi rin dong tah. Hrŏm hăng bruă tuh pơ alin mơ̆ng kơnuk kơna, mơnuih ƀôn sang ăt gir hrưn đĭ mơn.Yă H’Blim (djuai ania M’nông), ƀon Ja Rah, să Nâm Nung hok kơdok, ñu lăi: “Thun anai hok kơdok biă yua ngă hmua hơmâo mơn, nua đĭ mơn, kơsu kơphê hơmâo lu biă, mơak biă yơh. Amăng thun 2026 anai kâo kiăng hơmâo hloh kơ thun sô, kiăng tơlơi hơdip trơi pơđao yâo mơak hloh, bơwih ƀong đĭ hloh kơ thun 2025 dong”.

Ăt amăng tơring čar Lâm Đồng mơ̆n, amăng thun laih rơgao, mơnuih ƀôn sang djop djuai ania ƀơi phường Bắc Gia Nghĩa hơmâo pơčruh 600 klăk prăk pioh man pơkra jơlan nao rai amăng plơi. Djop sang bruă, khul grup mơnuih mơnam ăt hơmâo jak iâu pơčruh 1,6 klai prăk djru sang anŏ tơnap tap ƀun rin. Amăng bơyan têt thun phrâo Bính Ngọ 2026, ƀơi Gia Nghĩa hơmâo lu bruă mă gru grua mơak kah hăng pơplông tuah ia song, bơyan bơnga Liêng Nung, pơdă sang čơ bơyan bơnga ngui ngor….kiăng akŏ pơjing hrơi mơak čơkă thun phrâo. Lăi nao kơ tơlơi phiăn ƀong têt ƀơi plơi pla, yă H’Rôt, dŏ ƀơi phường Bắc Gia Nghĩa brơi thâo:“Laih thun sô rơgao, djop mơnuih amăng ƀôn jơnum pơbưp ƀô̆ mơta, čơkă thun phrâo. Pơ anai djop pô bơră ruai glăi sa thun mă bruă laih rơgao, hơgĕt bruă ta dưi ngă, hơgĕt bruă aka ƀu dưi ngă, laih anun thun phrâo dăp hơdră či mă bruă sa thun phrâo bơwih ƀong huă ngă hiư̆m pă kiăng hơmâo boh tơhnal kah hăng ta čang rơmang. Hơgĕt anŏ aka ƀu djơ̆ aka ƀu găl, brơi abih bang ta lui hĭ pơ klôn, anăp nao pơ anăp adih dĭ da gla kơñ hiam klă hloh. Laih dơ̆ng tha plơi, khua ƀôn ăt pơtô lăi, pơtă pơtăn kơ ană tơčô mô yâo hơdip mơda hiam klă ngă tui djơ̆ tơlơi phiăn, kiăng djă pioh hơdôm mơta tơlơi hiam mơak kiăng rim čô mơnuih thâo gum pơgôp nao rai, pơđĭ kyar hloh”.