VOV4.Jarai-Brô hơdor glăi tal 75 thun hrơi Tơhan rơka rơkač hăng djai pơsăn drơi jăn kơ lŏn ia lơ 27/7/1947-lơ 27/7/2022, Sang bruă djă pioh gơnam gru hiam Việt Nam ngă hrom Sang djă pioh gơnam gru phun gah ling tơhan Việt Nam jơnum pơdă rup hră pơar gru phun anăn “Dŏ na nao hăng thun blan”. Kơnang kơ hơdôm mơta gơnam ruah mă, čih pioh răk lui mơ̆ng dua boh sang bruă djă gơnam gru đưm, tal pơdă rup hră pơar anai hơmâo pơƀuh brơi rup rap ling tơhan blah ngă, hơdôm tơlơi hơdor pioh ƀu thâo wor rơbit ôh kơ rơnuk blah wang hăng tơlơi khăp, tơlơi hơdor tơngia kơ ƀing neh wa amĭ Việt Nam khin hơtai juăt lăi amĭ Việt Nam sông kơtang, ƀing tơhan plơi, ƀing ơi, nai ia jrao tơhan laih anun gru khin hơtai mă bruă hơkrŭ, pơyơr pran jua thun hlăk ai kiăng ba glăi tơlơi dưi tŭ hrom mơ̆ng djuai ania.

Tom nao ngă tơhan blah ngă hăng djơ̆ boh phao kơtuang hlong rơka rơkač ruă  nuă kơtang, bum abih dua gah mơta ƀu thâo ƀuh anŏ bơngač, pô kač rup Lê Duy Ứng ăt dŏ hơdor na nao hăng hơdor bơni kơ amĭ ñu hơmâo găn rơgao hơdôm thun tơnap tap ruă nuă, tŭ añ kơ tơlơi gleh glar rông ba ñu hăng ƀing adơi ayong amăng sang anŏ. Pran jua hơdor tơngia kơ amĭ, ñu hơmâo mơ-it bơngăt jua amăng rup ñu kač, ñu ƀoh pơkra hăng kyâo djă anăn “Tơlơi akhan hri glăi kơ amĭ” ba pơdă rup tal anai. Dlưh pran jua hloh ƀuh rup ñu trah ngă rup amĭ Việt Nam khin hơtai kơdrưh biă mă dŏ djă gông gitar ƀơi tơdron blah, pô kač rup Lê Duy Ứng ră ruai glăi:

“Kâo pơƀuh rup sa čô amĭ khin hơtai blah ngă rơgơi, ngă hmua thâo, khăp kơ tơlơi rơnuk rơnua laih anun khăp kơ tơlơi adoh suang. Amĭ kâo juăt adoh amăng mông jơnum anet prong, nao pơ hmua, ia djuh hai ñu adoh pơtưh adoh tơdăm dra plơi pla Quảng Bình. Amĭ khăp bruă adoh suang biă mă anun yơh ama brơi kơ kâo sa boh akmonika laih anun mơ-it glăi sa boh gông gitar yua anun amĭ kâo juăt pĕ ngui reh ngui adoh, laih anun pơđok hră pơhing kâo hmư̆. Amĭ kâo mơnuih thâo gru grua hiam adoh suang, hơmâo pran jua khăp kơ lŏn ia, rơnuk ngă sang rơnang ngă hmua đôč kiăng laih anun djru hrom pơgang dêh čar, pơgang tơlơi hyuk hyak anun yơh kâo ngă rup anai pioh bơni kơ rup rap amĭ pô ƀă ta”.

Ƀing khua mua trơ̆i bơnal pok jơnum pơdă rup anăn Dŏ na nao hăng thun blan

Hrom hăng mơnuih kač rup Lê Duy Ứng, ƀu ƀiă ôh ƀing thâo adoh suang kač rup djă phao kơtuang hăng čih pioh hơdôm tơlơi ƀuh, bruă ngă hling hlang phara biă mă ƀơi anăp, pơdah amăng rup trah anun, lăng hrup sit nik, hơmâo biă, ƀuh rup khin hơtai, kjăp pran jua. Lăng nao kơ rup anăn : Ƀing gŏp Trung Kiên hăng gơ̆p Khương nai ia jrao amăng tal blah ngă ƀơi Bình Giã mơ̆ng pô kač rup Cổ Tấn Long Châu hăng hơdôm rup trah anăn “Ƀing ling tơhan hơmâo gum pran hrom blah dưi tŭ yua pokmjơlan ba truh tŭ yua prong” yua kơ mơnuih kač rup Ngô Mạnh Lân; rup “Rông tơhan” mơ̆ng Nguyễn Trọng Hợp; rup “Glai klô pĕ tlao” mơ̆ng pô kač rup Nguyễn Trường Linh.

Nao pơdă hrom rup trah, rup kač hăng pơdă hră pơar tal anai hơdor glăi bruă ngă hơkrŭ hing ang mơ̆ng ƀing gŏp ngă tơhan, ƀing ling tơhan blah ngă ƀơi tơdron blah hlăk anun, pô kač rup Trần Ngọc Hải ol kơdol pran jua ră ruai glăi:

“Kâo rai ngă hrom tal pơdă rup anai blung hlâo, kâo dlưh pran jua biă mă, hik hăk mơtam. Dŏ pơmin lăng kah hăng mông blah ngă phrâo rơgao đôč, hlăk dŏ hơmâo laih anun  či hơmâo dơ̆ng. Laih anun ta dưi bưp glăi adơi ayong ling tơhan, ƀing kač eup jing ƀing tơhan hơđăp, kâo ƀuh ol kơdol pran jua biă mă. Abib bang rup amăng rup trah, rup kač hai mơ̆ng  abih bang ƀing adơi ayong ling tơhan pơjing rai kiăng ngă hơdor glăi tơlơi tom găn rơgao mơ̆ng ta pô soh, anun lĕ tơlơi hik hăk bruă ngă amăng tơlơi hơdip mơda tơbiă rai mơ̆ng tơlơi pơčeh glăi amăng kač rup, pơƀuh glăi bruă ngă hơkrŭ kâo dlưh pran jua biă mă”.

Pô kač rup Lê Duy Ứng ol kơdol pran jua dŏ ƀơi rup ñu pô trah hăng anăn

Tơlơi akhan hri glăi kơ amĭ

Hăng ƀing tơhan hơđăp rơnuk blah ngă, lơ̆m nao pơ anih pơdă rup, hơmâo lu tơlơi hơdor pioh amăng rơnuk blah ngă phao kơtuang, rơnuk djai brŭ pơƀuh ƀơi anăp kah hăng phrâo anai đôč, ngă kơ pran jua ol kơdol. Hăng ƀing čơđai rơnuk phrâo anai, tal pơdă rup hơmâo djru gơñu ƀuh sa tơlơi hrăm sit nik, dơlăm biă mă kơ pran jua khăp lŏn ia, plơi pla ta pô laih anun kjăp tơlơi pơmin kiăng gir run hloh kiăo tui kru ƀing tơhan rơnuk Wa Hồ đưm hlâo. Gơyut Nguyễn Hương Uyên čơđai sang hră gưl prong sang hră hrăm gah bruă čih tơlơi pơhing hăng pôr pơthâo lăi tui anai:

“Hrơi anai, kâo rai ĕp lăng pơdă rup ƀuh hling hlang biă mă hơmâo lu  rup trah pơƀuh glăi rơnuk blah ngă tong ten biă mă hăng tơpă ară. Lơ̆m ĕp hơdôm rup anun tơlơi gơñu pơhrôp glăi bruă ngă đưm ta thâo hluh rơđah hloh kơ tơlơi tơnap tap gleh glar ruă nuă mơ̆ ƀing tơhan tom găn rơgao laih, ƀu kơnong kơ rup đôč ôh, ta ăt mưn pơƀuh rơđah mơ̆n amăng lu mơta gơnam gru djă pioh anun pơdah brơi. Yua dah hơdôm boh rup đơ đa arăng ming pơkra amăng rơnuk blah ngă mơtam. Yua kơ anun mông rai ĕp lăng anai yôm pơphăn biă mă”.

69 mơta rup hră pơar gơnam gru ba pơdă amăng anih pơdă rup anăn “Dŏ na nao hăng thun blan”  arăng ruah mă hơdôm mơta rup pơdă pioh laih amăng Sang djă pioh gơnam gru grua hiam Việt Nam hăng sang djă pioh Gơnam gru phun ling tơhan Việt Nam. Hăng gơnam pơkra ming rai rup laih anun ia iom pik mia ngă pơhrôp, lu mơta rup anun lăng hrup hăng sit nik hơmâo biă mă gah rơngiao mơtam, rup ƀuh hrup bruă ngă tơhan khin hơtai, ƀu kơdun ôh kơsung blah ayăt. Mơ̆ng tal pơdă rup anai, mơnuih ƀôn sang thâo krăn hăng thâo hluh tong ten hơdôm mơta bruă ngă amăng dua rơnuk blah ayăt bơrơsua lŏn ia laih anun tơlơi khin hơtai mơ̆ng djuai ania ta đưm.

Anŏ kiăng lăi nao tong ten hloh amăng mông pơdă rup anai, anŏ hiam kač hăng trah rup, yua ƀing mơnuih kač rup lĕ ling tơhan, ƀing tơhan rơka rơkač pơčeh mơtam ƀơi tơdron blah. Abih bang rup hơmâo pơdă anun, lăi nao kơ ling tơhan, tơhan hơkrŭ blah ngă; amăng anun lu rup lăi nao tơlơi khin hơtai, tơlơi djai pơsăn drơi jăn kơ lŏn ia, ƀing tơhan rơka rơkač djơ̆ boh phao kơtuang, tơlơi tuh rơyuh tuh drah pơčah čơđeh amăng rơnuk blah Prang hăng blah Mi mơ̆ng djuai ania ta. Yă Trần Thị Hương Kơ-iăng Khua sang bruă djă pioh gơnam gru hiam Việt Nam brơi thâo:

Sang djă pioh gơnam gru hiam Việt Nam ăt hơmâo lu gơnam djă pioh, lu wơ̆t laih ba pơdă brơi mơnuih ƀôn sang lăng, lăi pơthâo rup yua ƀing tơhan rơka rơkač pô kač hăng pơčeh ming ƀudah ƀing ling tơhan pô kač rup. Samơ̆ tal anai, mă lu rup mơ̆ng sang djă pioh gơnam gru tơhan. Tơlơi kiăng lăi nao ling tơhan laih anun ƀing kač rup hlao lêng kơ ngă hrom blah ngă pơgang lŏn ia hăng amăng anun lĕ gơñu mơtam ngă tơhan hơkrŭ blah ayăt, ƀing kač rup anun gơñu pơdah thâo bruă ngă amăng lăm pran jua gơñu pơmin, ƀing tơhan rơka rơkač kiăng ngă bruă huăi anit glăi kơ drơi jăn gơñu pô kiăng čih pioh lu tơlơi ră ruai hiam kơ ƀing ta ĕp lăng hăng dŏ pơmin ră anai”.

Hang tơlơi hiam anŏ klă, ia rơgơi tơlơi kơhnâo kač rup laih anun gơnam yua pơkra rup, kač rup dŏ na nao hăng thun blan, pơdah brơi kơ mơnuih ĕp lăng hơdor glăi sa rơnuk rơgao pơ klôn adih laih samơ̆ dŏ na nao amăng tơlơi pơmin hơdor pioh. Lŏn ia hơdor na nao kơ ƀing tơhan khin hơtai djai pơsăn drơi jăn kơ lŏn ia, lŏn amĭ dor la ama dor sôk, yơr tơngan čơkă na nao ƀing ayong glăi, dŏ hrom hơbit amăng pran jua mơnuih ƀôn sang Việt Nam. Tal pơdă rup anai “Dŏ na nao hăng thun blan” jing sa tơlơi mưn dơlăm biă mă kơ tơlơi hơdor bơni tơlơi khăp plơi pla, lŏn ia, tơlơi khăp kơ lŏn ia rơnuk rơnua, djuai ania hok mơak, yua tơlơi hơdip mơda hiam klă hloh, rơnuk ngă sang rơnang ngă hmua kah hăng ră anai.

            Huyền Trang pô čih-Nay Jek: Pơblang