VOV4.Jarai-Ataih mơ̆ng tơring čar Kon Tum rơbêh 100 km, tơring glông Đak Glei lĕ tơring glông giăm guai dêh čar laih anun ƀun rin hloh amăng tơring čar, giăm 90% mrô mơnuih ƀôn sang djuai ania ƀiă, 11/12 boh să, tơring kual tơnap tap hloh. Yua ngă tui klă bruă akŏ pơdong ping gah ƀơi kual mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă, Đak Glei hơmâo pơđĭ tui gru grua bruă hơkrŭ, akŏ pơdong kual giăm guai dêh čar hơđong kơđi čar, pơgang rơnuk rơnua mơnuih mơnam. Rĭm mơnuih ping gah jing sa asar pơjeh hiam, ba jơlan hlâo djop bruă mă pơkơtưn khăp kơ lŏn ia.

Hăng mơnuih ƀôn sang plơi Đak Ga, să giăm guai dêh čar Đak Nhoong, tơring glông Đak Glei, tơring čar Kon Tum, rĭm khul bruă ping gah pơmut sa čô mơnuih ping gah phrâo lĕ kah hăng sa tơlơi jơnum yôm kơ abih amăng plơi. Ră anai, Khul bruă ping gah plơi Đak Ga hơmâo 25 čô mơnuih ping gah hăng abih bang lĕ lêng kơ mơnuih djuai Jeh-Triêng. Ayong A Ku, mơnuih apăn bruă ping gah plơi, ngă khua plơi brơi thâo:

“Mut ping gah sa tơlơi mơak prong. Lơ̆m mut ping gah drơi jăn kâo pô ăt pơblih lu mơ̆n. Ta dưi tŭ mă hrăm lu mơta tơlơi hiam bruă klă mơ̆ng anun pơtô glăi kơ ană plơi pla amăng plơi. Mơnuih ping gah lĕ khom ba jơlan hlâo, ngă gru hiam kơ mơnuih ƀôn sang hla tui bơwih ƀong huă. Boh nik ñu, ră anai khom pơblih tơlơi pơmin, hơdră ngă kiăng thâo pơčeh phrâo, ngă bruă tŭ yua. Tơlơi phiăn, juăt đưm ƀu klă lĕ brơi lui hĭ, gru grua hiam lĕ djă pioh glăi. Ta jing mơnuih ngă khua plơi khom jak iâu mơnuih ƀôn sang ngă klă pơtrut pơđĭ kyar bơwih ƀong huă akŏ pơdong sang anŏ trơi pơđao yâo mơak”.

Ayong A Ku gah ieo, apăn bruă ping gah, ngă khua plơi Đak Ga, să Đak Nhoong, tơring glông Đak Glei bưp hăng jak iâu ană plơi

brơi lui hĭ tơlơi juăt ƀu klă

Să kual ataih giăm guai dêh čar Đak Nhoong dưi hơmâo ping gah tơring glông lăng sa amăng hơdôm boh să ngă klă bruă pơđĭ kyar Ping gah kual mơnuih djuai ƀiă. Ră anai, ping gah să hơmâo 184 čô mơnuih ping gah, amăng anun 156 čô mơnuih ping gah djuai ania ƀiă. Năm blan akŏ thun anai, să hơmâo dơ̆ng 8 čô mơnuih ping gah phrâo. Ơi A Nang, Kơ-iăng khua ping gah să Đak Nhoong lăi, amăng thun anai sit năng ai ping gah amra ngă giong mrô pơkă pơmut 15 čô mơnuih ping gah phrâo. Sa amăng hơdôm tơlơi hrăm mơ̆ng ping gah anai lĕ lơ̆m sem lăng hră pơar khom ngă hmar laih anun djơ̆ tong:

“Lơ̆m khul bruă ping gah gơmơi ba pơdah đĭ hră pơar pơsit brơi tañ hloh klă hloh. Ƀing gơmơi khul apăn bruă ping gah plơi, rĭm blan sa čô, dua čô gơmơi ăt pơdah đĭ anăn phrâo brơi sem lăng. Hơdôm čô mơnuih anun pơsit tañ, djơ̆ hnong tơdơi kơ anai gir run kiăng dưi mut ping gah lu hloh. Tơdah ƀing ta lui dŏ hră pơar pơđôm pơ anih anai sa wơ̆t hrơi tơjuh, dua wơ̆t hrơi tơjuh, anih pơkŏn sa wơ̆t hrơi tơjuh, dua wơ̆t hrơi tơjuh amra rơngiă abih sa thun kah mơ̆ng giong”.

Đak Glei lĕ sa amăng 3 boh tơring glông tơlơi gêh găl bơwih ƀong huă tơnap tap hoh amăng tơring čar Kon Tum, đơ đam tơring glông hơmâo giăm 90% mrô mơnuih djuai ƀiă. Yua ngă klă amăng bruă mă akŏ pơdong ping gah kual mơnuih djuai ƀiă, truh ră anai đơ đam tơring glông hơmâo rơbêh 2.700 mơnuih ping gah, amăng anun 1.800 čô mơnuih ping gah lĕ mơnuih djuai ƀiă, ƀiă dưm dưm hăng 66%.

Mơnuih ping gah plơi Đak Ung, să Đak Nhoong jing ƀing ba jơlan hlâo bruă mă amăng plơi pla

Ơi A Phương, Kơ-iăng Khua git gai ping gah tơring glông Đak Glei brơi thâo, anom bruă ping gah tơring glông đing nao biă mă, djru, ngă kjăp anom bruă ping gah hăng pơđĭ kyar ping gah plơi pla. Dơ̆ng mơ̆ng bruă pơsir tañ mơ̆ng plơi pla, ƀuh hăng lăi pơthâo đĭ hăng khua mua să ƀuh laih anun pơtô hrăm pô anun pơmut ping gah, kiăng ngă kjăp tơlơi đăo kơnang, tơlơi khăp pơpŭ mơ̆ng mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă hăng Ping gah:

“Ƀing gơmơi pơpha bruă kơ ƀing adơi ayong apăn bruă git gai ping gah tơring glông, laih anun truh pơ anom bruă să, kiăng hyu pơđing hmư̆, pơtô brơi, krăo lăng hơdôm mơnuih ƀôn sang hur har amăng plơi pla mơnuih djuai ƀiă. Mơnuih ping gah yơh pô ba jơlan hlâo, jing mơnuih ngă anŏ pơhmu kơ ană plơi pla. Bruă kơtưn mut ping gah, biă mă ñu kual hơkrŭ đưm gơñu kiăng mut ping gah lĕ khom bơwih brơi mơnuih ƀôn sang, djru bruă amăng plơi pla ta pô yua dah amĭ ama ta đưm hlâo ăt ngă bruă hơkrŭ laih mơ̆n”.

Hăng lu hơdră, kah hăng ƀuh laih anun pơhrăm mơnuih hur har, pơsir hră pơar rơkâo mut ping gah; anom bruă ping gah pơphun anih hrăm kơ ping gah tui hluai ƀut lu să ngă sa anih amăng rơwang bruă thun 2015-2020, Ping gah tơring glông Đak Glei hơmâo pơmut 700 čô mơnuih ping gah phrâo, lu hloh 200 čô mơnuih ping gah pơkă hăng mrô kiăng. Rơwang bruă thun 2020-2025, Ping gah tơring glông hơmâo ngă tơnal pơkă pơmut 600 čô mơnuih ping gah phrâo. Amăng hrơi blung a ngă tui hră pơtrun, Đak Glei dưi pơmut 143 čô mơnuih ping gah phrâo.

Đăo kơnang kơ rơwang bruă phrâo, Ping gah tơring glông Đak Glei ăt pơtrut ngă lu hloh mrô pơkă pơđĭ kyar ping gah, amăng anun tơhan pơtrut pơđĭ kyar mơnuih ping gah amăng plơi pla mơnuih djuai ƀiă. Ƀuh rơđah hơdôm čô mơnuih ping gah amăng plơi pla djuai ƀiă amăng tơring glông Đak Glei, tơring čar Kon Tum jing anom bruă ba jơlan hlâo, ngă ano pơhmu hiam pơđĭ kyar bơwih ƀong huă, man pơdong kual giăm guai dêh čar jai hrơi hơđong hăng pơđĭ kyar.

       Khoa Điềm pô čih-Nay Jek: Pơblang