VOV4.Jarai - Blan 6 phrâo rơgao, tal blung a mrô mă yua apui đơ đam dêh čar ta lu hloh phrâo hăng rơbêh kơ 45.500 MW. Mrô apui yua amăng sa hrơi abih bang mơng lŏn ia tal blung a hloh kơ 900 klăk KWh, lu hloh mrô lu hloh thun 2021 lĕ 880 klăk KWh. Mrô apui yua jai hrơi jai đĭ lu, lơm anun rơnoh pơdŏng sang măi pơkĕ apui lơtrik lĕ kaih hăng bưp lu tơlơi tơnap, ba truh tơnap ngă djop brơi mrô apui yua. Yua anun, bruă mă yua apui lơtrik pơkrem hăng ba glăi bôh tŭ yua lĕ sa amăng hơdôm jơlan gah tŭ yua hloh djru hrŏ trun amăng bruă hyu mă yua anih anom pơdŏng pơkĕ apui lơtrik hăng mrô kiăng yua apui, djru pơplih ba glăi bôh tơhnal bơwih ƀong, hrom hăng anun djru pơgang apui yua kơ lŏn ia, pơgang anih anom dô̆ hăng plai ƀiă hyuh pơđoh tơbiă amăng ayuh hyiăng.

Lơ 13/3/2019, Khua dêh čar ta hmâo mă yua laih Tơlơi pơsit mrô 280 pơsit Jơlan hơdră lŏn ia mă yua apui lơtrik pơkrem hăng ba glăi bôh tŭ yua rơwang 2019-2030 hăng tơhnal pơkă pơkrem hmâo mơng 5-7% mrô apui yua đơ đam dêh čar ta amăng rơwang truh thun 2025 hăng hmâo mơng 8% truh kơ 10% amăng rơwang mơng thun 2019 truh thun 2030. Jơlan hơdră hmâo ba tơbiă hơdôm jơlan pơsir pơhlôm abih bang hăng ha amăng plĕ amăng bruă man pơdŏng, ngă giong hăng ngă tui kơtang tit hơdôm tơlơi pơkă tơlơi phiăn kơ mă yua apui pơkrem, lu Ding jum gơnong bruă, anom bơwih ƀong ba jơlan hlâo amăng kơsem min, mă yua hơdôm tơlơi pơčeh bôh thâo măi mok hăng lu jơlan pơsir djru pơkrem apui yua. Ba jơlan hlâo amăng mă yua apui lơtrik pơkrem lĕ Grŭp apui lơtrik Việt Nam. Anai lĕ anom pơkĕ apui hăng mă yua apui, yua anun hmâo ba ơtbiă lu jơlan gah mă yua, pơčeh phrâo pơkrem apui. Grŭp pơtrut kơtang bruă lăi pơhing mă yua apui pơkrem. Rim thun, mông bôh lŏn dưi djă pioh kiăng pơđĭ tơlơi pơmin mơnuih ƀôn sang, anom bơwih ƀong amăng mă yua apui lơtrik pơkrem.

Hrom hăng anun, Grŭp apui lơtrik Việt Nam pơtrut pơsur mơnuih blơi yua apui lu đing nao mă yua apui amăng hơdôm mông ƀiă puang, pơkrem rah pơhlôm rah glông hrĕ apui. Grŭp apui lơtrik Việt Nam pơtrut pơsur pơlar apui pơkra glăi, anun lĕ drai ia pơkĕ apui, apui mă mơng jua angin, mă mơng pơ-iă yang hrơi. Kiăo tui anun, gơnong bruă apui lơtrik pơsur mơnuih ƀôn sang, anom bơwih ƀong ngă hră dưm truă apui mă mơng pơ-iă yang hrơi ƀơi bơbung sang kiăng mă yua mă pô, lơm rơbêh apui amra sĭ glăi kơ Kơnuk kơna hăng rơnoh rơgêh, laih anun hmâo hmăi prăk, djru pơhlôm hơđong apui yua mơng lŏn ia.

Ơi Trần Viết Nguyên, Kơ-iăng Khua Grŭp bơwih ƀong, Grŭp apui lơtrik Việt Nam brơi thâo, đơ đam dêh čar hmâo pơlar laih 9.500 MW pik apui mă mơng pơ-iă yang hrơi hăng ră anai anô̆ dưi hmâo mơng apui lơtrik lu biă. Anai amra lĕ mrô apui djru plai ƀiă mrô mă yua apui lơtrik mơng dêh čar, djru pơkrem apui lơtrik pioh bơwih ƀong huă mơng hơdôm glông apui pơkon:

“Anô̆ gal kiăng pơđĭ kyar hơdôm rơwang bruă pơkĕ apui lơtrik hăng pơ-iă yang hrơi, biă ñu apui lơtrik pơ-iă yang hrơi pơkĕ mă mơng bơbung sang dô̆ lu biă. Ding jum sĭ mơdrô dêh čar ngă tui tơlơi črâo ba mơng Kơnuk kơna glăk kơsem min dong hơdră pơkă, hơdră bruă phrâo pơtrut apui lơtrik pơkĕ mă mơng bơbung sang ƀơi Việt Nam. Ƀing gơmơi ăt glăk dô̆ tơguan mơn hơdră bruă anai yua kơ ñu ba glăi lu bôh tŭ yua kơ mơnuih ƀôn sang, mơnuih blơi yua, pô tuh pơplai hăng wot kơ gơnong bruă apui lơtrik dong”.

Rơgao kơ pel ĕp, hơnong ñu rim thun, mơnuih ƀôn sang ta blơi yua năng ai ñu 2 klăk 400 rơbâo per măi ngă hơđong ayuh hyiăng; Khă hnun hai, ăt dô̆ mơn 26,5% mrô sang anô̆ mă yua măi ngă rơ-ơ̆ ƀu hmâo anô̆ ngă pơkrem apui lơtrik, ngă rơngiă lu biă apui lơtrik hăng prăk blơi apui yua rim blan. Ră anai lu anom bơwih ƀong pơsur mơnuih blơi yua hơdai nao yua măi ngă rơ-ơ̆ pơkrem apui, anun lĕ hmâo anô̆ pơkrem inverter. Rơđah biă ñu kah hăng Sang bruă Daikin pơjing anung blơi sĭ măi ngă rơ-ơ̆ tla prăk hlâo tui rim blan. Mơnuih blơi yua dưi prăp brơi măi ngă rơ-ơ̆ pơkrem apui, ngă hră tla prăk rim blan hăng rơnoh prăk tla hơđong hăng hmâo mă hơdôm bruă bơwih brơi, pơhlôm pơgang rim thun hăng lăi pơthâo bruă pơkrem apui. Yă Lý Thị Phương Trang, Khua Sang bruă Daikin brơi thâo:

“Daikin hmâo tơhnal pơkă truh thun 2025 amra hrŏ trun 30% mrô pơđoh tơbiă hyuh sat, 2030 lĕ hrŏ trun 50% hăng truh kơ thun 2050 lĕ 0. Ƀing ta khom mă bruă, ngă tui na nao kiăng dưi hmâo bôh tơhnal hmâo ba tơbiă. Ƀing gơmơi kơsem min kiăng ba mut jơlan gah pơsir, rơngiao kơ bruă pơkrem tui hơdră dăp lĕ ƀing gơmơi ƀuh bruă ngă mơng mơnuih yua apui ăt yôm phăn mơn. Tơdah ƀing ta thâo lĕ čang rơmang ƀing ta amra dưi pơkrem ñu”.

Ơi Phương Hoàng Kim, Khua Anom wai lăng bruă pơkrem apui yua hăng pơđĭ kyar kơjăp phik Ding jum sĭ mơdrô, Khua Anom bruă Grŭp črâo ba pơkrem apui lơtrik dêh čar lăi rơđah: Hơđong apui yua hăng pơđĭ kyar gơnong bruă apui lơtrik kơjăp phik jing tơlơi đing nao hlâo mơng Kơnuk kơna. Kiăng bong glăi hăng tơlơi lông hơđong mrô apui pơkĕ hyu hăng hơđong apui yua lăi hrom khom hmâo hơdră pơkă, hơdră bruă ha amăng plĕ, pơkă djop gơgrong hăng dưi ngă tui kiăng pơsur mơng tuh pơplai hăng mă yua hơdôm hơdră phrâo, măi mok pơkrem apui lơtrik.

Pơkă lăng hlâo, amăng 5 thun pơ̆ anăp, mrô apui kiăng yua ăt lu mơn ƀơi rơnoh 8,5% sa thun. Khă hnun hai, tui hăng bôh tơhnal pơsit mơng Ding jum sĭ mơdrô hăng Grŭp apui lơtrik dêh čar Việt Nam kơ kơčăo bruă pơkĕ apui rơwang 2020-2025, bruă pơhlôm apui yua amăng rơwang anai amra bưp lu tơlơi tơnap, tơlơi lông. Lăp đing nao, tui hăng tơlơi lăi pơthâo glăi ngă dưm kơnar mrô apui hmâo hăng apui yua rơwang mơng 2021-2025 mơng Grŭp apui lơtrik Việt Nam, mrô apui lơtrik kơƀah amra đĭ truh 27,7 kWh amăng thun 2025. Yua anun, djop mơnuih khom gum hrom yua kơ apui yua kơjăp sui thun. Ơi Phương Hoàng Kim, Khua Anom bruă pơkrem apui lơtrik hăng pơđĭ kyar kơjăp phik, Ding jum sĭ mơdrô, Khua Anom bruă Grŭp črâo ba pơkrem apui lơtrik lŏn ia lăi rơđah:

 “Hrom hrom hăng bruă mă yua hơdôm mơta apui kiăng pơhlôm djop mrô apui kiăng yua kơ pơđĭ kyar bơwih ƀong. Bruă mă yua apui pơkrem ba glăi bôh tŭ yua jing yôm phăn biă amăng pơhlôm hơđong apui yua mơng lŏn ia. Mă yua apui pơkrem hăng ba glăi bôh tơhnal dô̆ jing jơlan tŭ yua djru hrŏ trun mrô apui yua hyu mă yua anih anom pioh man pơdŏng pơkĕ apui, pơkra, pơđoh hyu, mă yua apui djop mơta djru pơgang apui yua kơ lŏn ia, pơgang anih anom dô̆ hăng plai ƀiă mrô pơđoh hyuh sat. Ngă tui tơlơi pơkôl Paris gah bŏng glăi hăng pơplih ayuh hyiăng đơ đam rŏng lŏn tơnah ăt kah hăng ƀơi mông Jơnum prong kơ pơplih ayuh hyiăng COP26 kơ ngă tui glông jơlan hrŏ trun ayuh pơđoh sat pơwot glăi mrô 0 amăng thun 2050”./.   

Siu H’ Prăk: Pơblang