VOV4.Jarai-Kual Dap Kơdư hlăk truh bơyan phang laih, adai pơđiă kơtang djop anih. Yak nao amăng thun phrâo, tơdơi kơ hơdôm hrơi pơdơi pơdă ƀong têt gru grua, mơnuih ƀôn sang hrom hăng gong gai kơnuk kơna djop plơi pla dik dăk tơgŭ ngă bruă dơ̆ng mơ̆ng rơwang hrơi tơjuh blung a, blan akŏ thun phrâo Nhâm Dần mơtam.

Ƀơi plơi A Dơk Kông, să A Dơk, tơring glông Đak Đoa, tơring čar Gia Lai hơdôm hrơi akŏ thun phrâo, gong gai kơnuk kơna djop plơi pla hrom hăng mơnuih ƀôn sang pơtum ngă bruă pơ agaih hnoh ia, king hmua prăp lui rah pơdai hmua bơyan phang. Ơi Y Xiu, khua plơi brơi thâo: giăm 200 boh sang anŏ, mơnuih ƀôn sang djuai ania Bahnar amăng plơi ngă 70 ha hmua pơdai ia hăng rơbêh 200 ha kơphê. Mơnuih ƀôn sang amăng plơi hok mơak akŏ thun tơgŭ mă bruă hăng tơlơi čang rơmang thun anai djơ̆ bơyan, kơphê thun pơ anăp ăt sĭ hơmâo nua đôč:

 “Khua mua amăng plơi iâu pơthưr hlâo kơ truh thun phrâo khom rơmet rơgoh hnoh ia pling nao pơ hmua, kiăng ia rô djop. Giong anun, mơnuih ƀôn sang kai, čuar, rah pơtem, ră anai ană plơi pla thâo hơdră ngă hmua tơlơi phrâo, pruai hơbâo, kmơ̆k, pruih ia jrao pơgang arong aruač dưi mơboh mơ̆ng 40-50 tă lơ̆m sa thun ngă hmua ia dua klâo wơ̆t. Mơnuih ƀôn sang ngă hmua ăt thâo nao čuă lăng re se, pling ia djop, pruih kmơ̆k djơ̆ hơdră anun pơdai mơboh lu…

Hrom hăng anun, mơnuih ƀôn sang pla kơphê, ră anai hlăk klah than čơƀeng rơbêh, jik rơ̆k, kuai luh jum dar phun pioh dưm kmơ̆k, pruih ia jrao kơphê….Tơlơi bơwih ƀong huă mơ̆ng mơnuih ƀôn sang ră anai pơblih tui laih, jai hrơi trơi pơđao hloh”.

Mơnuih pla kơphê ƀơi kual Dap Kơdư pơphun bruă mă amăng akŏ thun hăng tơlơi mơak, pơđut bơyan ngă hmua thun rơgao tŭ yua lu, sĭ mơdrô hơmâo rơnoh mơ̆n. Sang anŏ ơi K’Brèng djuai ania K’ho să Tân Lâm, tơring glông Di Linh, Lâm Đồng pơhrui glăi 10 tơn kơphê mơ̆ng 2 ha hmua đang pla kơphê pơjeh phrâo. Hơmâo prăk pơhrui glăi, têt thun anai sang anŏ ñu hăng ană plơi pla hok mơak biă mă. Ơi K’Brèng brơi thâo, tơdơi kơ têt, sang anŏ ñu pơtum wai lăng kơphê, bruih ia hăng pruai kmơ̆k djơ̆ hơdră, sit mơ̆n thun pơ anăp amra pĕ pơhrui lu hloh.

“Thun hlâo, sang anŏ bơwih ƀong huă, pơhrui glăi plai ƀiă mơ̆n. Yak nao amăng thun phrâo, pơsit pơhrui glăi lu hloh dơ̆ng. Ta pơtum ĕp lăng hăng ngă tui djơ̆ boh thâo ia rơgơi pla kơphê kiăng hrom hăng mơnuih ƀôn sang plơi pla ba tơlơi bơwih ƀong huă sang anŏ pơđĭ kyar lu hloh”.

Tui hăng jơnum mơnuih ƀôn sang să Tân Lâm, tơring glông Di Linh, Lâm Đồng lĕ hơdră pơblih phun pla amăng tơring čar, tơring glông, să anai hơdôm thun giăm anai hơmâo boh tŭ yua biă mă, amăng anun pla kơphê yơh phun, ha mơkrah đơ đam lŏn hmua. Hơdôm rơbâo ha kơphê tha laih, rŭ hĭ pla phrâo, mơboh lu hloh, pơkă dưm dưm boh ƀiă ñu 30 tă sa hektar; hơmâo 50 hơbô̆ pla kơphê mơboh truh 4tơn mơkrah lơ̆m sa hektar.

Hrom hăng kơphê, djop mơta añăm pơtam, bơnga lĕ phun pla yôm mơ̆n ƀơi Lâm Đồng, amăng anun tơring glông Đơn Dương lĕ anih pla añăm pơtam lu hloh. Sang anŏ ơi K’Nhiên dŏ pơ să Ka Đơn, tơring glông Đơn Dương hơmâo 2 ha đang añam amăng sang hơñol, sang mơnil pla añăm ngă tui boh thâo ia rơgơi phrâo. Bơyan pĕ añăm phrâo anai, yua tuh pơ alin lăp, djơ̆ hơdră anun pơhrui glăi jor biă mă, sang anŏ sĭ hơmâo 300 klăk prăk.

Ơi K’Nhiên brơi thâo, bruă ngă hmua djơ̆ bơyan, hlâo kơ têt lĕ pla sĭ bơyan têt, tơdơi kơ têt pơphun pla glăi dơ̆ng lu mơta añăm pơtam kah hăng añăm bơi, rơtă rơbai, tơrong dô jŭ mriah…Sa tơlơi mơak mơ̆ng mơnuih ƀôn sang pla añăm sĭ mơdrô ƀơi Lâm Đồng amăng bơyan klin Covid 19 hai, ăt pla añăm pơtam gêh găl đôč, ba sĭ mơdrô huăi gun lơi.

“Bruă pla hăng wai lăng añăm pơtam mơ̆ng sang anŏ dưi pơphun re se hăng na nao mơ̆ng bơyan klin truh kơ bruă pơgăn klin, hrom hăng bơyan adai gêh găl, anun yơh añăm pơtam đĭ hiam. Tơdơi kơ tơlơi pơhing klin Covid 19 dưi pơgang ƀiă laih, gơnam sĭ mơdrô dưi pơdŭ pơgiăng hyu sĭ mơdrô pơ djop tơring čar, mơnuih ƀôn sang mơak biă mă sĭ mơdrô añăm rơnoh yôm, pơmă, hơđong”.

Tơdơi kơ hơdôm hrơi akŏ thun phrâo gong gai kơnuk kơn să Măng Cành hăng 735 boh sang anŏ dŏ pơ 9 boh plơi pla pok pơhai bruă mă pla phun pla hơmâo rơnoh yôm bơwih ƀong huă nua pơmă kah hăng kơphê kual adai rơ-ơ̆, phun pla pơkra jrao akha kyâo, pla gah yŭ tơ-ui kyâo glai, pơđĭ bruă rông rơmô kơbao…djop khul grup mơnuih mơnam gir run pơtô pơblang, jak iâu ƀing ding kơna pơtrut pơđĭ kyar, akŏ pơdong tơlơi hơdip mơda phrâo, trơi pơđao sang anŏ.

Amai Y Rŏ, Khua Khul đah kơmơi mut phung să Măng Càng brơi thâo, 417 čô ding kơna đah kơmơi mut phung amăng să yak nao amăng thun phrâo 2022 hăng pran jua pơkơtưn mă bruă kơtang biă mă:

“Thun 2022, Khul đah kơmơi mut phung să hơmâo akŏ bruă pok pơhư prong hơdră pla sâm, hơbơi rơbua mriah, hlâo adih ƀing adơi amai čih anăn rơkâo pla ƀơi plơi Kon Năng. Hơdôm adơi amai phrâo anai gir ngă giong laih. Ngă tui tơlơi jak iâu pơblih hơdră tơlơi pơmin bruă mă, rĭm čô ding kơna mut phung čih anăn ngă tui hơdră rông bip, pơpŭ bôk pla añăm kiăng pơblih mơnong ƀong huă huăi rơngiă prăk blơi añăm pơ sang čơ, plai ƀiă măt mơnong ƀong huă, yua añăm pla mă pô añăm rơgoh hơdjă pĕ ƀong rĭm hrơi, laih anun dưi pơkrem prăk kăk kơ sang anŏ”.

Dưi thâo, Măng Cành tơring glông Kon Plong, tơring čar Kon Tum lĕ kual ataih, mrô mơnuih lu biă mă ñu djuai ƀiă. Tơlơi mơak prong hloh mơ̆ng mơnuih ƀôn sang amăng thun laih rơgao, hơmâo tŭ yap plơi pla phrâo. Mut nao amăng thun phrâo, khua mua hăng mơnuih ƀôn sang să khut khăt gir run pran jua amăng bruă wai pơgang kjăp hăng pơđĭ tui hơdôm tơhnal pơkă dưi ngă laih.

Sa tơlơi ƀuh rơđah ƀơi tơring glông Dak Song lăi pha, tơring čar Dak Nông lăi hrom, hơdôm thun rơgao, lu sang anŏ dong hnưh, yua kơ čan prăk tuh pơ alin kơ bruă pla tiu.Truh kơ tiu trun nua, ƀu hơmâo prăk tla hnưh ôh. Lu mơnuih khom lui pưk sang đang hmua, hyu mă bruă apah pơ hơdôm tơring čar pơ dơnung, samơ̆ bưp hĭ klin kheng Covid 19 dơ̆ng anun glăi pơ plơi pla pô. Amăng ƀong têt anai, gong gai kơnuk kơna hăng djop anom bruă ăt djru kơ mơnuih ƀôn sang hơmâo mơnong ƀong huă, ƀu lui sang anŏ hlơi kơƀah amăng bơyan têt ôh.

Tơdơi kơ têt, glăi mă bruă, gong gai kơnuk kơna să ăt pơčrâo ba hơdră mă bruă pơsir tơlơi tơnap tap. Tui hăng yă Thị Hương, Khua bon Njrang Lu, să Dak Ndrung, tơring glông Dak Song, tơring čar Dak Nông, djop mơnuih gir run pơphun glăi bruă mă kah hăng mơ̆ng blung a:

“sa lĕ kiăng hơmâo lŏn ngă hmua kah dưi pơđĭ kyar bơwih ƀong huă. Dua lĕ rĭm pô khom gir run glăi mơ̆ng blung a; tŭ añ mă bruă kơtưn ngă hmua pla pơjing hăng čem rông hlô mơnong, un mơnŭ mơ̆ng plai ƀiă tơnap tap amăng tơlơi hơdip mơda. Pô hlơi ƀu hơmâo lŏn ngă hmua, apah lŏn arăng ngă hmua, pla phun pla ƀiă hrơi, pơmin nao kơ bruă pla phun pla sui thun pơ anăp dơ̆ng. Kah hăng pla glăi kơsu, kơphê, tiu amăng thun phrâo pơ anăp”.

Nay Jek: Pơblang