VOV4.Jarai - Jai giăm Tết tui phiăn juăt hăng hrom hăng hơdôm tơlơi tơnap tal yua kơ klin Covid-19 bơbeč truh mơnuih mă bruă amăng hơdôm hrơi rơgao lĕ, kah hăng jai ngă gơñu amuñ “lê̆ luh” ƀing plư pleč mơng ataih tui măi mok, jak iâu ĕp prăk tui hơdôm anăn mă yua amăng măi mok, ƀudah ruah mơnuih mă bruă tal Tết... Hơdôm hrơi jê̆ hăng anai, lu mơta tơlơi plư pleč hmâo anăn păn, ƀudah tơlơi lăi pơhing truh telephone mơng mơnuih mă bruă, jak iâu ĕp bruă mă hăng rơnoh prăk blan lu, ĕp prăk ƀơi sang,... Lom mơnuih mă bruă kơnong kơ kiăng click mut jơlan link mơ-ĭt nao, ƀudah dưm hơdôm anăn mă yua ĕp prăk mơ̆ pô plư pleč mơ-ĭt brơi lĕ, amra ba truh pơ̆ plăng plư pleč, amra dŏp mă prăk mơng pô mă yua telephone.

Tơlơi čih pơhing hmâo anăn păn dưi mơ-ĭt truh mơnuih mă yua măi hơdôm hrơi jê̆ hăng anai, juăt hmâo bôh yôm lăi pơtă mơnuih mă bruă hăng hmâo hrom sa jơlan link, kiăng mơnuih mă bruă click mut jơlan link anai. Tơlơi lăp đing nao lĕ, khă tơlơi pơhing hmâo anăn păn, samơ̆ bôh nik ñu anun tơlơi pơhing ƀlor mă đô̆č, ƀu ƀiă mơnuih mă yua rơngiă tơlơi pơhing mrô djă prăk, mơnuih lom click mut hơdôm jơlan link nao hrom. Lăi pơthâo mơng sa čô mơnuih mă yua:

“Kâo hmâo mă tơlơi pơhing lăi pơtă lĕ glăk blơi yua pơ̆ dêh čar tač rơngiao, tơdah ƀu djơ̆ lĕ kâo glăk mơ-ĭt nao rai tơlơi pơhing lĕ tut nao ƀơi jơlan link mơng sang prăk anun, kiăng sut lui tơlơi pơhing. Kâo pơmin lăi biă thơ, ngă tui hăng tơdơi kơ anun ƀu dưi mut amăng mrô djă prăk mơng kâo dong tah. Bưng mơn mrô djă prăk anun kâo yua mrô hơgom OTP, tơdah huăi hă rơngiă prăk yơh. Tơdơi kơ anun, kâo nao pơ̆ sang prăk kiăng pơjing glăi mrô hơgom hăng lui abih tơlơi pơhing ƀu djơ̆ yua kâo ngă”.

Hmâo lu tơlơi plư pleč pha ra, jai hrơi jai tơnap thâo krăn glăk hmâo ƀing plư pleč ĕp djop hơdră mơ-ĭt kơ pô mă yua, hăng tơlơi pơhing mơ-ĭt amăng telephone, tơlơi pơhing mơ-ĭt amăng zalo, viber, ƀudah lăi pơhư̆č amăng glông facebook. Ră anai, hơdôm sang prăk leng kơ pơtô brơi kơ mă yua mrô djă prăk tŭ mă dong mrô hơgom 1 wot OTP hăng tơlơi pơhing mơ-ĭt sms, ƀudah mrô hơgom yua sa wot Smart OTP amăng anăn mă yua mơng sang prăk. Yua anun, amăng hơdôm tơlơi hơpă, pô mă yua lom hmâo mă tơlơi pơhing lăi pơthâo mơng sang prăk, tơdah hmâo tom sa jơlan link hơpă thơ, anăm click mut ôh. Tơdah hmâo tơlơi đing đăo pơkon thơ, pô mă yua tâ̆o hloh iâu kơ sang prăk anun. Pô ngă sôh amăng glông internet glăk hmâo lu tơlơi plư pleč mơnuih mă yua, amăng anun ƀing gơñu đing nao bruă mă tơlơi pơhing, mrô telephone, mrô hră kak, mrô djă prăk sang prăk. Anai lĕ hơdôm tơlơi pơhing yôm phăn mơ̆, ƀing ngă soh juăt yua mă, kiăng pơhuĭ mơnuih mă bruă, hăng pơblang mơng pô thâo tơlơi phiăn Bùi Sinh Quyền – Grŭp mơnuih thâo tơlơi phiăn Hà Nội:

“Bôh nik, ƀing sat mă tŭ hơdră phrâo măi mok, mă tŭ tơlơi tañ lê̆ luh mơng mơnuih ƀôn sang hăng đing nao djơ̆ tơlơi pơmin hăng kơnong kơ hmâo ƀirô tơlơi phiăn đôč dưi pơhuĭ mơnuih ƀôn sang. Yua kơ ƀing sat mă tŭ anăn ƀirô tơlơi phiăn, lăi lĕ ƀơi ƀirô pel ĕp a, b, c ƀudah ƀơi anom pel ĕp kơđi tơlơi ƀudah sang phăt kơđi lĕ, anô̆ anun kah mơng dưi pơhuĭ kơ tơlơi pơmin mơnuih ƀôn sang. Tui anun lĕ lom anun arăng hual kơdual, bơngot amăng bruă hmư̆ hơdôm tơlơi pơhing, hmâo tơlơi pơhuĭ lĕ arăng amra ngă tui tơlơi rơkâo mơng ƀing ngă soh adih”.

Tơlơi ngă pơdah tơlơi hơgom pô ƀudah plư pleč tui jơlan măi mok dô̆ ba truh lu anô̆ bơdjơ̆ nao ƀu klă, lom hơdôm tơlơi arăng tañ đing nao, hră pơ-ar gah ia jrao... hmâo ƀing ngă soh mă hăng ĕp hơdră pơplih mrô gô̆ mă prăk. Hơdôm jơlan link hmâo mơ-ĭt nao hrom mơ-ĭt truh kơ pô mă yua amăng hơdôm tơlơi pơhing lăi pơthâo, email, ƀudah amăng glông facebook djơ̆ anô̆ ñu hmâo tôm mrô sat. Yua anun, kơnong kơ click mut hơdôm jơlan link anai, khă mơnuih mă yua ƀu hmâo arăng plư pleč hai, rơngiă prăk mơtăm ôh hai, ñu amra dưm nao mrô ngă sat măi mơ̆ ƀu thâo hơget ôh. Pô ngă soh amăng glông internet juăt mă yua hơdôm djuai klin ruă phrâo, kah hăng hơdôm hrơi jê̆ hăng anai lĕ Covid-19, kiăng mơnuih mă yua hơduah ĕp lăng hăng tit mut amăng jơlan link hmâo mrô ngă sat gô̆ mă prăk hmâo mơ-ĭt nao lĕ, gơñu ƀu hmâo hơdră hơpă pha ra lĕ khom brơi prăk kơ ƀing ngă soh amăng glông internet.

Phrâo anai hmâo laih 2 klăk čô mơnuih, hmâo anăn păn, email, mrô telephone, anăn đăng mut, bôh hră kĭ mrô.... lu ñu lĕ mơng mơnuih mă yua amăng dêh čar ta lom gum hrom Onus hmâo lăi sĭ hyu. Anai lĕ djuai tuh pơplai prăk mrô, sa amăng hơdôm djuai mă yua ĕp prăk tui jơlan măi mok glăk rŭ đĭ jê̆ hăng anai hăng tơnap biă mơng thâo hơƀơi anô̆ mă yua dưi hmâo hră pơsit mơng kơnuk kơna, hơƀơi anăn mă yua plư pleč. Bơhmu tu ñu hăng tơlơi mơng ayong Hoàng Văn Tùng, mơnuih hmâo ha tal čan prăk amăng anăn mă yua hmâo kơmlai “lu”, khă ƀu hmâo mă yua anăn hơpă amăng telephone hai samơ̆ ăt dưi čơkă mă mơn hơdôm tơlơi lăi pơhư̆č kơ čan prăk amăng facebook, tơlơi pơhing sms, yap wot lom mut amăng web ăt dưi pơtô brơi mơn bruă dưm anăn mă yua brơi čan prăk:

“Kâo ăt hmâo mă na nao mơn hơdôm tơlơi pơhing mơ̆ hơdôm bơnah mă yua arăng mơ-ĭt truh, kiăng djru brơi čan. Kâo ăt ƀu thâo krăn mơn hơƀơi biă, hơƀơi ƀlor ôh. Hlâo adih, kâo čan 10 klăk prăk amăng 2 blan lĕ tla mơ-ai kah mơng abih hnưh mơ̆ kơmlai mơng ñu đĭ hloh dua wot, 3 wot mơtăm, anun ră anai kâo huĭ čan prăk tui anai”.

Anom pơhlôm tơlơi pơhing, Ding jum pôr pơhing hăng lăi pơhing ăt ba tơbiă mơn lu tơlơi pơtă kơ hơdôm tơhnal ngă prung amăng internet prong yua kơ hơdôm anô̆ tơhư phrâo. Yua kơ yap him lăng hmâo truh lơ 16% amăng mrô 68 klăk čô mơnuih mă yua internet hmâo mut ĕp laih hơdôm plăng plư pleč, ngă sat amăng sa blan, hrom hăng rơngiă anăn păn, tơlơi pơhing pô, mơnuih mă yua dô̆ hmâo arăng plư mă amăng măi mok, rơngiă prăk hăng tơlơi rơngiă tơlơi pơplih mrô. Hơdôm tơlơi lông kơ pơhlôm tơlơi pơhing amra “gluh đĭ” dong, ngă mơnuih mă yua amuñ amĕ djơ̆ “kơđông” kah hăng tơlơi pơsit mơng ơi Nguyễn Thành Phúc – Khua Anom pơhlôm tơlơi pơhing, Ding jum tơlơi pơhing hăng pôr pơhing:

“Ngă rơngiă tơlơi pơhing mơng pô lĕ yua kơ pô yua ƀu kơđiăng, amuñ amăng bruă lăi pơthâo anăn păn mrô mơng pô. Tơlơi pơkă kơ pơgang mrô pô mơng Việt Nam hmâo laih, samơ̆ akă djop rơđah. Tơlơi prong tal dua, anun lĕ plư pleč amăng mai mok. Rơgao kơ lăng tui mơng Anom pơhlôm tơlơi pơhing hmâo laih rơbêh kơ 1 klăk čô mơnuih Việt Nam anun lĕ năng ai ñu 16% mrô mơnuih yua internet ƀơi Việt Nam hơduah lăng ƀơi hơdôm plăng web plư pleč, ngă sat. Hơdôm hơdră plư pleč jai hrơi jai ƀu thâo krăn hăng mơnuih yua amuñ lê̆ luh. Amăng thun 2021, rŏng lŏn tơnah hmâo 2 klăk plăng web plư pleč lĕ, Việt Nam hmâo truh kơ 816 website plư pleč ngă mă ča sang prăk”./. 

Ban thời sự: Čih – Siu H’ Prăk: Pơblang