VOV4.Jarai - Ping gah ta pơphun hmâo amăng bơyan bơnga, bơyan bơnga mơng lŏn ia hăng djuai ania bă kơ tơlơi yâu mơ-ak hăng čang rơmang. 92 bơyan bơnga hmâo Ping gah – pran gơgrong mơng lŏn ia jai hrơi jai dưi pơsit ƀu djơ̆ kơnong kơ amăng kual ôh mơ ƀơi đơ đam rŏng lŏn tơnah dong. Hơdor glăi Hrơi pơdŏng Ping gah lĕ sa hrơi gru grua mut laih amăng pran jua mơng hơdôm klăk čô mơnuih Việt Nam sit truh bơyan bơnga rai.

Gru grua 92 thun gum hrom djuai ania, Ping gah Cộng sản Việt Nam lĕ kah hăng bôh pơtŭ rơđah ba jơlan, pơtô glông, ba lŏn ia Việt Nam ta mơng truh kih anai, truh kơ truh kih pơkon. Bôh than, pran jua anun pơčrang amăng abih bang gru grua hmâo pơđom pioh, amăng hơdôm tơlơi pơplih rim hrơi mơng lŏn ia, rim sang, djop plơi pla jê̆ ataih.

Să Nâm Nung, tơring glông Krông Nô, tơring čar Dak Nông lĕ anih ngă hơkrŭ amăng rơnuk blah ayăt Prang hăng Mi pơklaih rơngai lŏn ia. Djă pioh pran sông kơtang, Ping gah, gong gai hăng mơnuih ƀon sang să Nâm Nung lêng kơ gir run găn rơgao tơnap tap, hrưn đĭ kơtang, pơjing plơi pla jai hrơi pơđĭ kyar. Đơ đam să ră anai hơmâo rơbêh 1.900 boh sang anŏ, hăng giăm 8 rơbâo akô̆ mơnuih, (amăng anun hơmâo giăm 2 rơbâo čô mơnuih djuai ania M’nông). Hơmâo tơlơi đing nao tuh pơ alin mơng Ping gah hăng Kơnuk kơna, tơlơi hơdip kơ neh met wa ƀu pơdơi hrưn đĭ, thun anai pơhrui rĭm akô̆ mơnuih truh pơ 40 klăk prăk. Ơi Y Sram dŏ ƀơi plơi R’Cập, să Nâm Nung brơi thâo:

“Bơni biă mă kơ Ping gah, Kơnuk kơna hơmâo ngă gêh gal brơi neh met wa djuai ania M’nông lăi phara hăng abih bang mơnuih ƀon sang hnun mơn. Ră anai hơmâo jơlan, apui lơtrik, sang hră, sang ia jrao laih. Abih bang ană bă lêng kơ dưi nao hrăm hră soh, djop sang anŏ lơ̆m ană bă truh thun lêng kơ ba ană bă nao sang hră soh. Hlâo adih ƀu hơmâo sang hră ngă tơnap tap, biă mă ñu lĕ amăng rơnuk blah wang, anai lĕ anih ngă hơkrŭ, mơnuih ƀon sang rin rơpa biă mă. Samơ̆ ră anai hơmâo pơplih lu yơh, tơlơi hơdip kơ neh met wa jai hrơi hrưn đĭ ƀu kar hăng đưm hlâo adih dong tah”.

Tơring čar Daklak ră anai hmâo 4 mơta tơlơi đăo prong lĕ Đăo khôp, đăo phrâo hiam, đăo phơ̆t hăng đăo Cao đài, hăng rơbêh kơ 600.000 čô mơnuih tui đăo, hmâo 32% mrô mơnuih ƀôn sang. Amăng hơdôm thun rơgao, hăng tơlơi git gai mơng Ping gah, neh wa tui đăo leng kơ pơđĭ kyar klă bruă bơwih ƀong, pơdŏng plơi pla, hơdĭp klă đăo hiam. Mục sư Y Ky Êban, Pô wai lăng Khul đăo phrâo hiam Ea Tul, să Ea Tul, tơring glông Čư̆ Mgar, tơring čar Daklak, lăi pơthâo: Tơlơi đăo gưt mơng neh wa lĕ prong biă, nao djơ̆ jơlan đăo, tui gưt kơ tơlơi git gai mơng Ping gah. Jơnum prong đơ đam dêh čar tal 13 mơng Ping gah pơphun truh kih klă hiam amăng thun rơgao ăt lĕ gru nam pơdah tơlơi đăo gưt hăng čang rơmang mơng djop mơnuih ƀôn sang kơ hơdôm hơdră pơsit djơ̆, ngă brơi lŏn ia pơđĭ kyar djop mơta. Ăt tui hăng mục sư Y Ky Êban mơn, amăng bruă pơgang, pơgăn klin Covid-19, bruă git gai mơng Ping gah dô̆ pơdah ƀơi tơlơi gir run kiăng pơhlôm abih bang mơnuih ƀôn sang dưi tlâ̆o vaccine.

“Amăng thun rơgao Ping gah hăng kơnuk kơna đing nao, ngă gal brơi kiăng neh wa dưi tlâ̆o vaccine kiăng tơtlaih mơng klin Covid-19. Čang rơmang amăng thun phrâo amra ƀu dô̆ klin dong tah, tơlơi rin rơpa hăng hơdôm tơlơi sat truh, djop mơnuih ha pran jua pơđĭ kyar bơwih ƀong, kơtưn gum hrom hơbit abih bang djuai ania Việt Nam kah hăng adơi ayong sa bôh sang”.

Mơnuih apăn bruă Ping gah Lơ Mu Ha Dzô, dŏ ƀơi ƀut plơi 6, să Dă Sar, tơring glông Lạc Dương, tơring čar Lâm Đồng brơi thâo, yua kơ hơmâo tơlơi đing nao mơng Ping gah, gong gai ƀon lan, klin Covid-19 tañ pơgang pơgăn hĭ, lŏn ia ta hơdai nao tơlơi hơdip hluai tui tơlơi tơlơi sit nik, tơlơi anai ba glăi tơlơi đăo gơnang amăng mơnuih ƀon sang:

“Ping gah hăng Kơnuk kơna đing nao djru brơi mơnuih ƀon sang lu biă mă, tuh pơ alin djop mơta yua anun tơlơi hơdip kơ mơnuih ƀon sang hơmâo hrưn đĭ pơhmu hăng hlâo adih. Lơ̆m klin Covid-19 hơđuh đĭ, djop gưl gong gai hơmâo hmao tlôn pơtô pơblang hăng črâo ba mơnuih ƀon sang kiăng rang kơđiăng, ngă tui hơdôm hơdră pơgang klin Covid-19 hăng ba glăi tŭ yua prong prin. Ră anai plơi pla ăt pơhlôm na nao lĕ kual mơtah, tơlơi hơdip bơwih ƀong huă mơng mơnuih ƀon sang jai hơđong hăng pơđĭ kyar yua kơ thun anai kơphê sĭ hơmâo nua. Čang rơmang thun phrâo amra hơmâo lu dong tơlơi yâu mơ-ak.

Ơi Ksor Jar, Kơ-iăng Khua git gai Grŭp Ping gah plơi Châm Prông, să Ia Băng, tơring glông Đăk Đoa, tơring čar Gialai pơsit: Thun 2021 phrâo rơgao, klin Covid-19 hmâo ngă pơplih laih djop mơta tơlơi hơdip mơda neh wa. Hăng bruă gơgrong ba gru hlâo mơng mơnuih ping gah, ơi Ksor Jar juăt lăi pơhing kơ neh wa thâo hluh hăng đăo gơnang kơ hơdră pơtrun pơgang, pơgăn klin mơng Ping gah hăng Kơnuk kơna ta tui rim tal:

 “Thun 2021 phrâo rơgao, Ping gah hăng Kơnuk kơna ta črâo ba khop amăng guang dar kual, pơgăn klin. Truh blan 9/2021, ană plơi ƀing gơmơi dưi tlâ̆o 2 ară vaccine, Ping gah hăng Kơnuk kơna glăi pơplih hơdai nao jơlan gah hơdip hrom, juăt pơhlôm, pơplih tañ, wai lăng ba glăi bôh tơhnal hăng klin ruă. Tơlơi anai djru ƀing gơmơi dưi pơhlôm rah, hăng dưi pơđĭ kyar bơwih ƀong sang anô̆ rah. Ră anai, hăng sa čô mơnuih ping gah, kâo juăt pơsur mơnuih ƀôn sang ngă tui 5 mơta bruă pơgang klin hăng đăo gơnang tui tơlơi črâo ba mơng Ping gah hăng Kơnuk kơna.

Amăng bruă man pơdong plơi pla phrâo, tơlơi pơtrun mơng Ping gah, pran đăo gơnang mơng mơnuih ƀon sang jai pơdah rơđah. Mơnuih ƀon sang hơdip amăng plơi pla pơpă lêng kơ tŭ ư pơyơr lŏn soh, gum tơngan hrŏm man pơkra jơlan glông, man pơdong sang hră, hơdôm anih anom amăng plơi pla. Anai ƀu djơ̆ kơnong mơng pran gir run đôč ôh mơ̆ ăt pơdah pran đăo gơnang kơ Ping gah, gong gai ƀon lan. Ơi Điểu Khuyên - Khua ƀon Bu Bir, să Quảng Tín, tơring glông Đắk R’Lấp, tơring čar Dak Nông brơi thâo hăng pran hok mơ-ak amăng plơi pla phrâo:

“Mơng hrơi hơmâo jơlan, neh met wa bơni biă mă kơ Ping gah, gong gai hơmâo ngă gêh gal kiăng man pơkra jơlan glông brơi mơnuih ƀon sang. Mơng anun, bruă găn nao rai djop plơi pla hăng hăng pơdŭ pơgiăng kmơk, gơnam mơng đang hmua amuñ ƀiă yơh. Anai lĕ yua mơng jơlan hơdră mrô 135 man pơkra 400 met jơlan laih dong mơnuih ƀon sang pơgôp hrŏm dong kiăng kơ man pơkra pơgiong ară jơlan amăng plơi glông giăm 1 km; hơmâo 20 boh sang anŏ mut hrŏm hăng gong gai. Ară jơlan anai ăt hơmâo tơlơi gum pơgôp mơng hơdôm sang anŏ dong lơ̆m ƀing gơñu pơyơr lŏn, trơ̆i hĭ phun ñông, kơphê kiăng kơ pok jơlan phrâo mơng anun gêh gal lơ̆m găn nao rai, neh met wa thâo rơđah hơdôm tơlơi dưi lơ̆m hơmâo jơlan kiăng pơđĭ kyar bơwih ƀong huă”.

Đăo gơnang kơ tơlơi git gai mơng Ping gah, tơlơi hơdip pơplih ƀơi Dăp Kơdư ăt pơplih phrâo mơn, yua kơ pran run đĭ, tơlơi čang rơmang hrưn đĭ mơng rim mơnuih ƀôn sang, rim mơnuih ping gah:

Ƀơi tơring čar Kontum, hơdôm thun rơgao hmâo ƀu ƀiă mơnuih djuai ania ƀiă pơdrong đĭ mơng bruă pla akha jrao yôm. A Chung ƀơi plơi Đăk Dơn, să Măng Ri, tơring glông Tu Mrông, tơring čar Kontum jing sa bôh than brơi ƀuh. Hăng năng ai ñu 5.000 ƀĕ phun sâm Ngọc Linh, nua sĭ mơng 120 truh kơ 260 klăk prăk sa kg akă čơhmu krô wot hla kah hăng ră anai, ơi A Chung hmâo jing laih mơnuih pơdrong asah gơnang kơ phun sâm Ngọc Linh. Ñu brơi thâo ƀu djơ̆ kơnong kơ sang anô̆ ñu ôh hmâo anô̆ ƀong anô̆ huă, anô̆ pioh lui, rơbêh kơ 100 bôh sang anô̆ mơnuih ƀôn sang amăng plơi Đăk Dơn leng kơ hmâo tơlơi hơdip jơnam sôh. Hơdip ƀơi kual ngă hơkrŭ đưm, hmâo tơlơi hơdip trơi pơđao yâu mơ-ak, amăng tơlơi mơ-ak thun phrâo A Chung ol kơdol pran jua, Ping gah hmâo ba truh laih kơ mơnuih ƀôn sang hơdôm bơyan Bơnga trơi pơđao:

 “Gơnang kơ Ping gah, Kơnuk kơna lăng ba truh mơnuih ƀôn sang anun abih bang neh wa ƀơi anai dưi pla phun sâm Ngọc Linh pioh pơđĭ kyar bơwih ƀong. Ping gah, Kơnuk kơna dô̆ lăng ba gum djru neh wa apui lơtrik yua, jơlan nao rai, lu sang anô̆ hmâo gir run hrưn đĭ ngă pơdrong, lu mơnuih hmâo telephone rơnuk anai,  sang hmâo mạng wifi, tivi rơnuk anai kiăng hmư̆ lăng hơdôm tơlơi pơhing phrâo amăng lŏn ia ta hăng dêh čar tač rơngiao. Neh wa plơi Đăk Dơn hơk mơ-ak đăo gơnang amăng tơlơi git gai mơng Ping gah. Thun phrâo, gong gai lăng ba biă, djru hơdôm bôh sang anô̆ ƀun rin, sang anô̆ tơnap tap ƀơi să Măng Ri anai”.

Ñu lĕ sa čô mơnuih apăn bruă Ping gah dŏ hlăk ai, ayong Đinh Văn Phới, mơnuih apăn bruă ƀơi anom bruă djuai ania, tơring glông Đak Pơ, tơring čar Gia Lai ăt pơ-ư pơ-ang hăng pơpŭ bơni lơ̆m dong ƀơi anăp hla kơ Ping gah hăng pơđok tơlơi ƀuăn mơng ñu pô lơ̆m 4 thun hlâo adih. Laih dong, ayong Đinh Văn Phới ăt thâo rơđah ñu pô kiăng kơ gir run gum pơgôp abih pran jua mơng sa čô mơnuih apăn bruă dŏ hlăk ai kiăng kơ djru brơi mơnuih ƀon sang, hur har pran jua nao djru hơdôm kual ataih, asuek. Yua kơ hơmâo hơdră djru mơng Ping gah hăng Kơnuk kơna, tơlơi hơdip kơ mơnuih ƀon sang, neh met wa amăng plơi pla jai hrơi trơi pơđao, tơlơi bơwih ƀong huă jai đĭ tui, pơgôp prong kiăng pơđĭ kyar tơlơi hơdip kơ mơnuih ƀon sang. Ayong Đinh Văn Phới brơi thâo:

“Neh met wa ƀơi anai hơmâo ngă tui djơ̆ tơlơi pơtrun mơng Ping gah hăng Kơnuk kơna, gir run mă bruă pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong huă amăng sang anŏ. Lơ̆m lĕ sa čô mơnuih apăn bruă Ping gah dŏ hlăk ai, amăng thun blan laih rơgao kâo ăt hơmâo, glăk hăng tŏ tui gir run pơtô pơblang neh met wa ngă tui hơdôm tơlơi pơtrun mơng Ping gah, tơlơi phiăn mơng Kơnuk kơna, pơtrut pơsur mơnuih ƀon sang ngă tui djơ̆ hơdră pơgang klin Covid-19 hăng hơmâo neh met wa đăo gơnang ngă tui soh”. 

Găn rơgao hơdôm tơlơi tơnap mơng thun 2021 yua kơ klin Covid-19 ba truh, ayong Myet- mơnuih ƀôn sang ƀơi plơi Tiêng, să Tân Sơn, plơi prong Pleiku, tơring čar Gialai prăp lui thun phrâo juăt pơhlôm, pơplih tañ hăng klin ruă kiăng pơgang, pơgăn rah klin, pơđĭ kyar rah bruă bơwih ƀong. Ayong Myet pơsit, amăng thun phrâo 2022, ñu hăng mơnuih ƀôn sang amăng plơi amra ngă tui tơlơi rơkâo mơng gơnong bruă ia jrao, kiăng pơhlôm tơlơi suaih pral hăng pơđĭ kyar bơwih ƀong sang anô̆:

 “Ƀing gơmơi čang rơmang mơng ră anai pơ̆ anăp ƀing ta pơplih phrâo hloh. Ƀing ta khom gir run mă bruă. Gum hrom ngă djơ̆ tơlơi črâo ba mơng gưl dlông, kiăng hơdip hrom klă hloh. Hơ-ư̆č hmưi kơ thun phrâo neh wa bơwih ƀong huă đĭ kyar, pơgang drơi pô, kiăng thun phrâo anai klin ruă rơgao hĭ, plơi pla pơwot glăi tơlơi hơdip kah hăng hlâo adih.

Lŏn ia Việt Nam gah yŭ tơlơi git gai mơng Ping gah, pơjing laih bruă Hơkrŭ Blan čơpăn truh kih, pơdŏng lŏn ia Việt Nam djop mơnuih dưm kơnar lŏn ia pơlir hơbit hăng dưi hmâo lu tơlơi dưi amăng bruă pơplih phrâo. Hăng hơdôm bruă mă prong prin anun, Ping gah jing bơyan bơnga mơng lŏn ia, mơng ană mơnuih Việt Nam. Sa bơyan bơnga phrâo glăi dong! Djop mơnuih Việt Nam amăng djop kual lŏn ia hơdor glăi kơ 92 thun hrơi pơdŏng Ping gah Cộng sản Việt Nam hăng Wa Hồ kiăng khăp, rim mơnuih apăn bruă, mơnuih ping gah, rim mơnuih ƀôn sang kơjăp pran đăo gơnang yak truh thun 2022 lu tơlơi čang rơmang.

Siu H’ Prăk – Siu Đoan: Pơblang