Tui hăng tơlơi lăi pơthâo mơ̆ng Anom bruă Pơgang tơlơi duam ruă tơring čar Dak Lăk, tơring čar hơmâo 75 anih hơđuh klin duam đung drah. Tơlơi lăi glăi mơ̆ng hơdôm boh tơring brơi ƀuh mrô mơnuih ruă lu tui, sui hơdôm wơ̆t hrơi tơjuh, amuñ lar hyu prong, sui blan; adai ƀơi pơ-iă, ƀơi hơjan, anun ngă amun hơmâo keč čeh čar.

Lăp đing nao, ƀơi hơdôm boh tơring, mrô mơnuih ruă jai lu. Tui hăng mrô jŭ yap, să Ea Drăng hơmâo 42 čô duam đung drah amăng rơwang hrơi tơjuh tal 33, pơđĭ tui mrô mơnuih ruă mơ̆ng akŏ thun truh ră anai jing 424 čô. Hơdôm boh să kah hăng Ea Na, Ea Súp, phường Buôn Ma Thuột, phường Ea Kao...leng kơ hơmâo hơdôm rơtuh čô mơnuih duam đung drah. Anai jing hơdôm anih kiăng wai lăng kơtang hloh, pruih jrao pơdjai klin kman hăng pơgang djŏp tơlơi amuñ ngă klin kman lar hyu amăng plơi pla. Bruă pơčrang drah pơsit tuýp virus Dengue djă pioh amăng 6 blan akŏ thun 2026 lĕ D2 - anai jing tuyp virus juăt hơmâo hloh ƀơi tơring čar Dak Lăk amăng lu thun rơgao.

Ƀơi Anih pơjrao ƀơi čơđai, Sang ia jrao prong Dap Kơdư, hơdôm hrơi giăm anai, mrô čơđai đih pơ sang ia jrao yua duam đung drah glăk lu tui. Rim hrơi, hơmâo čơkă hơdôm pluh čô čơđai duam đung drah. Lu čơđai ƀuh tañ tơlơi ruă hăng ba nao pơjrao tañ, samơ̆ ăt hơmâo mơn ba nao pơjrao lơ̆m ruă kơtang laih, ngă drơi jăn bơkơhnăk, krăp krăp lăng. Amăng anun hơmâo adơi N.V.P (15 thun) ƀơi phường Tân An, tơring čar Dak Lăk. Anai jing tal dua adơi P duam đung drah, samơ̆ phara, mơ̆ng tal blung a, ruă rơnang đôč anun jing pơjrao pơ sang đôč, bơ tal anai ñu ruă kơtang anun khŏm nao pơ sang ia jrao: “Tal dua anai kâo ruă, kâo mưn drơi jăn kâo tơdu biă mă, ƀu anăm tơpư̆ hlư̆ dong tah, năng blung kâo huăi kơtang djơh anai ôh, ƀu mơhao ƀong huă, ƀu anăm rơbat hyu. Hlâo adih kâo ruă mơn, samơ̆ kar hăng ta duam đôč. Samơ̆ tal anai, kâo ƀu thâo rơbat hyu, tơkai tơngan kâo rơ-ơ̆ hlet, amĭ ama nao blơi ia jrao mơñum samơ̆ ƀu plai ôh, lơm mưn ruă kơtang đơi, anun kâo nao pơkă lăng pơ anih pơkă pơjrao anet gah rơngiao, jing arăng kiăng nao hlao pơ sang ia jrao mơtăm. Lơ̆m mut pơ anai, kâo đĭ hăng rơdêh glung, yua ƀu anăm rơbat, ơi ia jrao pơmut brơi 8 kơdung ia, laih dong tiểu cầu amăng drah trun mơn, hŭi biă mă”.

Ƀu kơnong hăng ƀing čơđai pơprong đôč ôh, duam đung drah ƀơi čơđai anet ăt ngă kơ lu sang anŏ bơngơ̆t biă, biă ñu lơ̆m ruă kơtang, čơđai ñu aka ƀu thâo phe pho, aka ƀu thâo lăi glăi ôh drơi jăn ñu mưn ruă hiưm pă. Hăng lu amĭ ama, bruă wai lăng ană bă amăng hrơi duam ruă jing bruă glêh biă mă. Amai H.B.N ƀơi să Ea H’Leo, tơring čar Dak Lăk lăi: “Ană kâo anăn ñu Y Bảo, 2 thun, ruă arăt dlô mơ̆ng nge laih, ƀu thâo tơgŭ hyu ôh. Bơ mông anai, ñu duam đung drah dong. Tơlơi ruă anai ngă ană kâo duam uh kơtang biă. Lăng pap biă mơtăm. Hlâo adih lăng ană arăng duam đung drah kâo ƀu thâo ôh anŏ kơtang ñu hiưm pă, bơ tơ tă anai ană kâo ruă kah mơ̆ng thâo tơlơi ruă anai ñu hŭi rơhyưt hiưm pă”.

Mơ̆ng tơlơi lăi pơthâo mơ̆ng pô ruă hăng sang anŏ čơđai ruă, ta ƀuh laih, duam đung drah ƀu kơnong ngă sat kơ tơlơi ruaih pral đôč ôh, ăt ngă glêh tơnap biă hăng sang anŏ, biă ñu ƀing čơđai anet, pran dŏ tơdu aka ƀu dưi pơgang ôh klin kman ƀudah hơmâo tơlơi ruă hơđăp laih. Tơlơi ta či lăi biă mă, năng blung, nam ruă ñu hrup hăng duam pơ-ia drơi đôč. Čơđai ñu duam, pơ-iă drơi, rơgah drơi jăn, hia, pơkêt, ƀudah ƀu mơhao ƀong huă ôh, anun yơh amĭ ama sang anŏ min huăi hơget ôh, suaih mơn. Samơ̆ lơ̆m tơlơi ruă sui, truh hrơi hŭi rơhyưt baih, čơđai ñu kraih yơh, nur drah, ƀudah drơi jăn kian pruăi răm mơn. Biă ñu, hăng ƀing čơđai aka ƀu thâo lăi glăi ôh ñu mưn ruă hiưm pă, anun jing tơnap biă mơ̆ng thâo krăn anŏ ruă. Lơ̆m anun, bruă ta hlong blơi mă ia jrao, pơmut ia amăng drơi ƀudah wai lăng čơđai duam pơ sang ƀu djơ̆ amuñ ngă ruă kơtang hloh mơn, tap năng amuñ djai. Ơi ia jrao chuyên khoa II Đặng Việt Nam - Anih pơjrao ƀing čơđai, Sang ia jrao prong Dap Kơdư brơi thâo:“Duam đung drah jing tơlơi ruă ƀă hyu tañ ƀiă, ƀing hơmâo nam ruă kraih kah mơ̆ng bơbeč djơ̆ kơ pô ruă lu. Bơ ruă duam đung drah Dengue, duam đôč, rơgah, añron tơkai tơngan, aka ƀu hơmâo nam pơhŭi kơtang lĕ kơnong kơ ruă amăng hrơi tal 1 tru kơ tal 7, juăt ñu rơgao 7 hrơi lĕ plai tui laih. Bơ ƀing ruă kraih, ruă kơtang, amuñ bơbeč djơ̆ kơ tơlơi suaih pral kah hăng duam đung drah lu ngă nur drah amăng drơi jăn kian pruăi, amuñ djai biă ƀudah hơmâo mơn đa ruă suă pran hăng măi jing hơmâo tơlơi ruă pơglăi tơdơi anai”.

Duam đung drah jai kơtang tui amăng bơyan hơjan, amăng anun čơđai yơh amuñ ruă, kiăng răng kơđiăng. Pơgang hlâo hăng bruă rim boh sang pơdjai ană keč, ană hơdrip; laih dong lơ̆m čơđai duam uh, rơbah drơi jăn, ƀudah ƀuh nam phara, amĭ ama kiăng ba čơđai nao hlao pơ sang ia jrao či pơkă, pơčrang lăng, pơjrao brơi tañ. Khut ƀu dưi pơ-ai, pơjrao mă pơ sang, yua dah tañ ƀuh hăng pơjrao djơ̆ djru brơi nam ruă duam đung drah plai mơn hơmâo tơlơi ruă hŭi rơhyưt.

Kah hăng hơmâo lăi laih, duăm đung drah Dengue lĕ sa tơlơi duăm hŭi rơhyưt biă mă hăng khul čơđai anet, aka ƀu djop anŏ gơgrong kơtang bong glăi hăng kmn laih anun aka ƀu thâo phe pho kơ tơlơi duăm ruă anun jai hŭi hloh. Yua kơ anun, khul amĭ ama hơmâo ană bă dŏ anet, khom thâo krăn ană bă duăm ruă laih anun khom ba nao pơ sang ia jrao tañ sit ƀu thâo duăm yua hơgĕt, hŭi ba truh kơtang ƀu dưi pơjrao. Boh yom phun anai, ơi ia jrao kơhnăk Chuyên khoa II Đặng Việt Nam-anom pơjrao čơđai duăm ruă Sang ia jrao prong kual Dap Kơdư amra kah pơpha tum teč tui anai.

-Ơ ơi ia jrao, lơ̆m čơđai duăm đung drah, anŏ hơgĕt pơƀuh brơi kơ ta kiăng thâo krăn hăng juăt hơmâo tơlơi duăm anun hŭi kơtang hloh kiăng đing nao lĕ ?

-Ơi ia jrao Đặng Việt Nam: Duăm đung drah lĕ sa tơlơi duăm ƀă kman mơ̆ng keč kĕ. Tơlơi duăm anai ƀă hyu lu anun yơh khom kơđiăng amăng bơyan hơjan hlim juăt hơmâo. Sit duăm, mơnuih duăm pơ-iă hlor amăng drơi jăn, pơ-iă drơi na nao amăng 3 hrơi blung a, ngă bơrơbah, rơgah rơgeñ, ƀu kiăng ƀong mơñum hơgĕt ôh, ruă nuă bă hră amăng drơi jăn, ruă ƀơi pŭk mơta, pơ-iă drơi jăn ƀơi anŏ truh ƀlĕ pơtah pơ-ô̆. Biă mă ñu ruă hrơ̆m hrăm amăng drơi jăn, mơnuih ruă lui huă ƀong, ƀu mơhao ƀong huă ôh. Ƀing arăng pơƀuh kơ duăm lĕ ƀlĕ drah phun tơgơi, ƀlĕ drah amăng mơdŭng, ƀơi anŏ pơ-ô̆ ƀlĕ drah mơ̆n, nao juă glai eh drah, anun lĕ ƀing duăm kraih laih.

-Ƀing čơđai pơpă juăt hŭi hơmâo tơlơi duăm anai kơtang, pơ-iă hlor drơi jăn đung drah hăng kiăng krăp lăng tong ten, pơjrao hiư̆m pă mơ̆ng djơ̆, ơ ơi ia jrao ?

-Ơi ia jrao Đặng Việt Nam: Ƀing čơđai duăm ruă juăt hơmâo tơlơi ruă pơkŏn hlâo laih ƀudah hlăk pơjrao tơlơi ruă ƀu thâo pơjrao, brơi kơđiăng hloh, krăp lăng tong ten, ƀơi anŏ khom ba nao tañ pơ sang ia jrao mơtam. Bơmhutu čơđai rơmong plin, hơmâo tơlơi ruă boh ƀleh, hlăk dŏ pơjrao hăng ia jrao bong glăi kman….Anai lĕ, ƀing hơmâo tơlơi ruă drơi jăn pơ-ai buai, ƀu anăm bong glăi hăng kman duăm ruă anun sit ƀă kman duăm đung drah amuñ ba truh kơtang hloh. Ƀudah ƀing čơđai khen pơ-ai buai, ƀing čơđai kơƀah mơnong ƀong huă, khen, drơi jăn rơwet, hơmâo tơlơi ruă pơtŭk hơngơ̆t, ruă rơkông đok, ruă hơtai mơ̆ng anet….Tơdah pơkă lăng ƀuh hơmâo duăm đung drah lĕ klă ƀiă khom ba nao pơ sang ia jrao mơtam yơh.

-Hăng ƀing čơđai pơjrao duăm đung drah ƀơi sang anŏ, ƀing amĭ ama wai lăng pơjrao ba ană bă hiư̆m pă laih anun kiăng thâo krăn tơlơi hơgĕt hŭi kraih tui đah mơ̆ng tañ ba nao pơ sang ia jrao hmao kru?

-Ơi ia jrao Đặng Việt Nam: Lơ̆m čơđai ƀă tơlơi duăm đung drah pơjrao amăng sang anŏ lĕ, kơnong ngă lưh pơ-iă hlor amăng drơi jăn đôč hăng pơđĭ tui anŏ gơgrong kơtang kơ drơi jăn, brơi mơñum lu ia, ƀong boh troh, pơhrua nao vitamin, ngă rơ-ơ̆ drơi jăn, buh sum ao rơpih rơhaih, sang dŏ, anih pit khom rơhaih rơhong. Kiăng kơđiăng hơdôm tơlơi hŭi ƀuh ñu kraih tui, khom ba nao pơ sang ia jrao mơtam sit ƀuh čơđai bơrơbah, gleh đơi, ƀuh čơđai ƀlĕ drah amăng mơdŭng, ƀlĕ drah phun tơgơi, eh lu, eh mơ-ia hăng hơmâo drah, ƀlĕ pơtah lu, ruă kian, boh nik ruă hlung gah hnuă anih hơtai, mơnuih ruă ƀiă nao mơ-añă, mơ̆ng mơguah truh tlam kơnong mơ-añă sa wơ̆t laih anun ia mơ-añă kơñĭ čơkol. Hơdôm tơlơi mưn pơƀuh pơkŏn dơ̆ng kah hăng ƀu hơdor hơdă, hrup bơrơbah ba mơtam, khom ba nao tañ pơ sang ia jrao yơh.

-Hnun hă, bơni kơ ih ơi ia jrao hŏ!