VOV4.K’ho-Bàr rài tam lơh sền gàr dà lơgar neh lòt gan, mơya ală jơnau gơlời wơl bơh tam lơh dê kung gam sùm tàm hơ\. Dơ\ tam lơh mờ bơta ku\p jàm pù pờng jà` bơsak ngan bòl glar ngan bơh gơnoar atbồ lơgar ndai sò tơm sơgràm phà dà lơgar dê neh lời wơl ală tềl sồt jê sồt ngan tàm tơl bơnah puăc să ală cau ling sồt să, cau ling kòp tê jê să, mờ ală tềl sồt kal ke bời tàm nùs nhơm bồ tơngoh khi dê.

Rlau 70 sơnam, mơya ồng Tống Trần Hội ơm tàm thị trấn Sóc Sơn, [òn dờng Hà Nội kra rlau uă ngan pơndrờm mờ sơnam ồng dê. Ồng sùm gơtìp ală tềl sồt mồr lơh jê wih jê wơl sùm, lơh jê sồt ngan pal lòt sơm bời tàm hìu sơnơm, hùc sơnơm sùm pah ngai. Ồng là cau ling tàm tiah tam lơh đah jum dà lơgar dê, gơtìp bol sò tơm ku\p jàm pù pờng tàm hìu jàm Phú Quốc.

Dơ\ lùp còp gơ wèt mờ ală cau jàm kăc màng bòl glar jê sồt ngan, ồng kơ\ dơn nùs nhơm prăp gàr jơnau ndơ\p ndơr ờ yal bè anih lơh broă bơh he dê. Ồng gơtìp lùp khàu pù pờng nđàc sơngi\t bơcrì bơcrà ngan, lơh pờng tàm să, tàm muh mat, geh tu\ là gơtìp reh, koh, kìôh, tàm tu\ gam kah, lơh roh 81% pràn kơldang să jan, gơ gơs là cau ling sồt să khà 1/4. Ồng Tống Trần Hội yal wơl bè do:

Bol sò tơm koh jơh sơnùan mờ puăc a` dê, bơh kồ kơltang mù tus mat ka jơng. Neh bè hơ\ jơh 2 đah jơng khi koh gơ in ring bal mờ khi tă jơh 2 nơm ntìng jơng. Bè jơnau đơs bơsèl bơcrì khi dê là gơ in ring bal. Mờr 50 nam do, a` mìng lòt mờ bàr nơm ntìng ống lơm, den tàng kung ờ geh puăc, ờ geh sơnùan tai. Tềng lơi geh sơnuàn den khi koh jơh.

Ală dơ\ lùp khàu pù pờng jà` bơsak ngan bơh bol sò tơm dê ờ mìng gơ wèt mờ ală cau ling kăc màng là cau klau lơm gời ờ mờ geh bal cau ùr sơl, bol sò tơm kung ờ go\ lời sơl ală jơnau lơh pờng jà` bơsak ngan. Yal wơl bè ală ngai lơh broă kăc màng, bal mờ bơta kơ\p kờ` dong klàs dà lơgar, den tàng mò Bùi Thị Thịnh, cau kòn ùr ù tiah anih ơhò ơm tu\ do ơm tàm sơnah [òn Phúc La, quận Hà Đông, [òn dờng Hà Nội neh tus bal lơh broă jòi sền jơnau ndơ\p ndơr tàm anih jòi sền jơnau ndơ\p ndơr bơh bol sò tơm Tây dê nàng kơ`au sră pơ àr tu\ pa 17, 18 sơnam lơm. Bulah neh mờr 90 sơnam, mơya mò kung gam ờ tu\ lơi hu\i sơl dơ\ lùp khàu pù pờng jà` bơsak ngan tàm hìu jàm mờ bol sò tơm neh ngui nàng lùp khàu mò kung bè ală cau jàm là cau ùr ndai. Mò Bùi Thị Thịnh yal wơl:

Bol khi hồ jơh àu mpha, yồng sơlơ\u wơl 2 đah tê hơđang, khi ci\t đèng tàm 2 đah toh, chơ\t kis sùm bè hơ\. Neh jơh lơh pờng den khi tơndùh tơnơ\ hơ\ den yồng tai hơđang. Tus pah nhai ờ gơtùi cho\ piang sa tài bơh jơh 2 đah tê gơtìp rơleh jơh.

Bulah gơtìp pù pờng, lùp khàu mơya ală cau ling kăc màng khin cha kơ\ dơn ngan nùs nhơm, ờ go\ yal anih tam lơh, mpồl đảng mờ kơnòl broă bơh he dê. Bol khi mìng gơtùi ngui gas nàng pù pờng, lơh pơn jê pơn sồt, lơh sồt mồr să jan cau ling dê lơm mơya bol khi ờ gơtùi kơryan geh nùs nhơm tam lơh kăc màng gam duh hồl sùm tàm tơl nơm plai nùs ală cau ling gơtìp bol sò tơm ku\p jàm pù pờng dê.

Den tàng bè hơ\, hìu jàm neh gơ gơs là hìu bơsram kăc màng, tiah ồs lòng biàng, tàm rài kis ơm tàm hìu jàm bòl glar jê sồt kung gam geh sơl ală ơdu\ bơto sră mờ ùr pơgru là ală cau jàm bè mò Bùi Thị Thịnh. Ală chi bộ đảng kung gam geh pơrjum cribơyai niam sùm nàng đơng lam oh mi tam dră dan gơnoar kis, gơnoar sền dờng màng is jơi bơtiàn.

Ồng Phùng Xuân Nghị ơm tàm xã Hữu Văn, kơnhoàl Chương Mỹ, [òn dờng Hà Nội lài do là cau jàm tàm hìu jàm Phú Quốc yal, tàm rài kis ơm tàm hìu jàm bòl glar jê sồt, cau lơi kung kơ\\p kờ` geh khat gơboh lơm mơya tu\ bol sò tơm yal tơngklàs cau jàm rê hờ đah tô dà lơgar, chi bộ neh mblàng yal oh mi on kơ\ dơn nùs nhơm tam dră wơl mờ nùs nhơm cau jàm kăc màng lòt tơngklàs tiah đah jum dà lơgar, ờ go\ di là cau tìs den tàng ờ bài kờ` lik jàm jat broă lơh tơngklàs. Srơh tam lơh gơguh jơnhoa kung là tu\ gơtìp pù pờng jà` bơsak ngan, Chi bộ bơyai broă lơh tam dră geh cồng nha rlau nàng cau jàm geh gơnoar kis.

Tàm bơta hơ\, dùl dơ\ tam dră bơdìh [làng bơh hìu jàm dê, ồng Phùng Xuân Nghị neh ìa pềs còr is ndul he dê tềng đap gal ngan cau jàm nàng yă tìs iơh bơh Mỹ- Nguỵ dê. Tềng đap bơta dră wơl krà` cê ngan hơ\, kuang pơlam broă Mỹ mờ cau kai hìu jàm neh pal iat ală jơnau sồr tàm hơ\ geh bal dră wơl lơh pờng ờ geh cơng tàng, kòp tê jê să pal geh dong kờl sơm kòp…bơh cau jàm kăc màng dê. Bè hơ\ mơya ồng Phùng Xuân Nghị gơlơh đơs wơl pơndềt să ngan bè broă lơh khin cha kơ\ dơn nùs nhơm bơh he dê bè do:

Gi\t là mìng geh chơ\t phi să lơm mờ he gơlơh ờ go\ kơlôi sơnơng bơta lơi, ờ go\ geh broă lơi, ờ go\ kơlôi bè bơta chơ\t, bơta kis. He mìng gi\t là geh chơ\t phi să lơm.

            Tam lơh neh gơlòt ngài, ală cau ling gơtìp bol sò tơm ku\p jàm lơh pờng tus tu\ do ndrờm neh jơh kra. Ală cau jàm lài do, uă cau gơtìp lùp khàu pù pờng tus sồt mồr jơh să jan, den tàng jơh ală tu\ do să jan lơbơn lơ`ô ngan. Bulah neh geh Đảng, Dà lơgar sền gròi uă ngan, mơya rài kis uă cau ling gơtìp bol sò tơm ku\p jàm pù pờng dê gam uă kal ke sơl. Ồng Nguyễn Đức Hội, Chủ tịch Mpồl cau ling kăc màng gơtìp bol sò tơm ku\p jàm pù pờng càr Hưng Yên kơ\p kờ` bè do:

Kơ\p kờ` bơh bol a` dê là geh dà lơgar tam pà bal uă rlau, mờ sền gròi uă rlau tai. Hơ\ là tu\ neh geh bơta dong kờl priă nhai mìng geh 0,6 hệ số priă nhai lơm. Jơnau kơ\p kờ` den oh mi dan neh bơh jo\ ngan gơ dê, dan mờ dà lơgar pal ai oh mi bol a` in tàm hệ số sơnrờp, pơnyơu bè cau geh màng mờ dà lơgar den geh 1 tơlak 620 rbô, dà lơgar pal sền gròi nàng oh mi geh rài kis niam rlau. Uă oh mi rê ờ geh dùl bơta dong kờl lơi ờ mờ kis kơnờm jơh lơm tàm oh kòn, kòn sau.

Cau mblàng Lơ Mu K’Yến