VOV4.K’ho- Bal mờ bơta kuơ tờm chi lơh sơnơm kuơmàng geh is gơ dê, tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh geh càr Kon Tum sền là tờm chi tam tờm mờ gam lơh gơlik srơh pràn kơldang gơhòi gơ jà ală cau bơcri priă. Bal mờ priă tăc gơguh tus rlau 100 tơlak tàm dùl ki\ kơnuh ris bè tu\ do, tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh hơ pơrgon cèng wơl bơta kuơ lơh sa uă, mơkung dong tiah do crơng gơs geh gah lơh sa mờ măy mok lơh gơlik phan sơnơm tơm ba. Mơya, lòt bal mờ bơta [ươn là ală bơta lòng mờ broă bơtàu tơnguh tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh tàm Kon Tum kung ờ go\ gơ ơm bơdìh sơl.

Bơh tơnơ\ dơ\ Pơrjum bơcri priă bơtàu tơnguh kơnuh sơnơm Ngọc Linh mờ ală tờm chi lơh sơnơm ndai geh càr Kon Tum bơyai lơh tàm nhai 9 nam 2018 pa do, gam geh dùl srơh pràn kơldang gơhòi gơ jà ală cau bơcri priă tus tàm tiah do. 

                Dùl tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh (tềng đah ma pang rùp) gơtìp kòp ồm tờm pàl nha

Tus tu\ do, neh geh 10 mpồl lơh sa kă bro geh càr Kon Tum jàu ù, ai apah ù, jàu brê, ai apah brê nàng lơh ală rơndăp broă lơh bơcri priă, bơtàu tơnguh, lơh gơlik sơnơm tơm ba bal mờ kờp jơh bă ù ơnàng rlau 7.600 lồ tàm 2 kơnhoàl là Đăk Glei mờ Tu Mơ Rông.

Tàm hơ\, jơh ală bă ù là brê geh is lơm. Bal mờ tềl tơngo\ pal chờ hờp ngan tàm broă gơhòi gơ jà mpồl lơh sa kă bro bơtàu tơnguh tờm chi lơh sơnơm, kuơmàng là tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh den kung geh sơl ală jơnau kơlôi rcăng gơ wèt mờ broă lơh atbồ chi che brê bơnơm. Ồng A Hơn, Chủ tịch UBND kơnhoàl Tu Mơ Rông, pà gi\t:

Tu\ mờ ai apah ờ hềt tơrgùm kờp jơh ală bơta bè geh nđờ dơm chi, tờm chi lơi, ală bơta dơm chi bè lơi. Mpồl lơh sa kă bro dilah mờ lơh sa niam den ờ go\ càng lah. Bàr pe mpồl lơh sa kă bro ờ lơh niam ai apah ù, mpồl lơh sa kă bro geh cang đàr jơh. Ờ gi\t dơm chi geh gơlik geh bè lơi tài bơh tu\ bơtàu tơnguh tờm chi lơh sơnơm den ngan ngồn là pal klah koh chi gơ dê, gơrềng tus tiah ơm kis tai. Mang 1, 2 jiơ àng drim pơndiang dơm chi cau mờ gi\t hơ\. Tiah cau dê neh jàu cau in den kơnhoàl kung kal ke ngan atbồ bơta do.

Bal mờ kơlôi rcăng tàm atbồ sền gàr chi che brê bơnơm, broă tam tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh bè tu\ do kung ờ hềt ngan ngồn lơh geh bơta kơ\ kơl jăp jo\ jòng. Bulah tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh mìng hòn, kis dờng niam tềng hơđơm m[ur chi brê geh is lơm, mơya tu\ mpồl lơh sa kă bro geh broă tam tờm chi do den kung neh lơh gơrềng uă ngan tus mờ tiah ơm kis brê bơnơm geh is sơl.

Bè broă pès, jì nhơ\t, koh kơl chi che hòn lềng, lơh gùng, tam cah bă, lơh rbòng nàng tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh…Bơta tus bal uă ir tàm bơta geh is lơh tiah ơm kis bơh yau ờ gam bè ờs tai, ù tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh gơtìp dà cò pơrdô jơh bal mờ bơta tam gơl trồ tiah tai lơh tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh geh tềl tơngo\ kis dờng ờ pràn. Bal mờ hơ\, broă tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh jir ir, tam jăt broă lơh sa mờ măy mok kung là dùl tàm ală jơnau lơh kòp gơbàn.

 Ồng Nguyễn Thành Chung, Kuang atbồ Công ty TNHH Một thành viên Lâm nghiệp Đăk Tô, do là mpồl lơh sa kă bro dà lơgar dê geh càr Kon Tum jàu lơh kơnòl broă sền gàr mờ bơtàu tơnguh sơntìl kơnuh sơnơm Ngọc Linh bơh gi\t nđờ jơ\t nam do pà gi\t, bơh nam 2017 tus tu\ do, công ty sền go\ tàm tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh neh geh uă bơta kòp ngòt rơngơ\t.

Geh 2 bơta kòp tờm ngòt rơngơ\t ngan, kòp lơbơn tờm tơnơ\ hơ\ gơtìp ồm kơnuh. Kòp do dilah mờ ờ go\ sền go\, ờ sơm bời di tu\ den khà lơh bơtờp mhar ngan mìng tàm pơgăp 10 ngai lơm là jơh dùl sươn ờng digơlan gơtìp sang sơrbì jơh tơn. Kòp dơ\ 2 tai là kòp bơsềt ồm tờm, kòp do geh tàm ală sươn kơnuh sơnơm sơntìl ai bơkàu, geh plai. Gơtìp pàl nha, ồm nha mờ gơjrùh plai, gơjrùh bal tơn jơh dùl tờm. Kòp do kung lơh bơtờp mhar ngan sơl. Dilah mờ ờ go\ sền go\ gờ`, ờ kơryan di tu\ den kung mìng tàm pơgăp 1 nhai lơm là jơh dùl sươn kung gơtìp sơrbì jơh tơn.

Tàm ală nam rềp ndo, nàng bơ\t bơtàu măt phan kă bro phan bơna dà lơgar kơnuh sơnơm Ngọc Linh, càr Kon Tum neh bơcri priă jền, ai uă ngan bơta [ươn ai mpồl lơh sa kă bro in mờ geh ală broă lơh niam ngan nàng kờn “tơnguh bơngă măt phan kă bro”.

Jơnau ràng tơlik “Phan lời wơl Niam chài- Kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kon Tum phan kuơ brê bơnơm dờng ơning ơnàng dê” geh lơh tàm bồ nam 2019 do tàm Bảo tàng Lịch sử Quốc gia tàm càr lơgar Hà Nội là dùl broă lơh nàng yal tơngi\t, ràng tơlik niam ngan mờ bơceh pa bơh càr Kon Tum dê. Mơya, ală jơnau tờm ngan nàng sền gi\t mat phan kă bro phan bơna dà lơgar kơnuh sơnơm Ngọc Linh gam ơm tàm khà dùl êt ngan.

Ai lơh pơnyơu loh làng ngan là bơta mìng dùl êt bơh phan bơna lơh gơlik bơh kơnuh sơnơm Ngọc Linh dê. Cau ngui sa dilah ờ blơi kơnuh sơnơm tàm bơta gam kơnuh lơm den kung mìng geh bàr pe bơta phan bơna nàng sac rwah lơm, bè ơlak kơnuh sơnơm, cê kơnuh sơnơm, dà sơnơm kơnuh sơnơm…Bal mờ hơ\, rùp să krơi is mờ bơnah niam chài tàm phan bơna gam ờ hềt go\ loh làng ngan.

Tus tu\ do, kờp jơh bă ù tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh mờ càr Kon Tum bơtàu tơnguh geh kung rơ\p mìng pa ơm tàm pơgăp 600 lồ lơm, ờ hềt tơl phan nàng ai lơh sa mờ măy mok lơh gơlik phan in. Đềt mềr mờ càr Kon Tum mờ sền gròi ngan tus broă bơtàu tơnguh, lơh gơlik sơnơm tơm ba, ồng Lee Han Su là dùl nă cau lơh sa kă bro lơgar Hàn Quốc dê đơs là, càr gam uă broă pal lơh nàng bơ\t bơtàu geh cồng nha mat phan kă bro phan bơna dà lơgar kơnuh sơnơm Ngọc Linh.

Kờ` lơh uă phan bơna den he pal lơh tơnguh khà phan. Kờ` tơnguh khà phan den he pal kơlôi sơnơng bè bơta chài tam tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh bè lơi nàng gơ in bơtàu tơnguh. Tu\ mờ bơta chài tam neh gơtùi đòm jăt mờ ngui, neh lơh tơnguh geh khà phan den tu\ hơ\ he hơ\ sồng lơh uă phan bơna gơtùi. Tu\ mờ lơh uă geh phan bơna, den tu\ hơ\ sơnđờm rùp să măt phan kă bro bơh he dê hơ\ sồng uă tai. Hơ\ là jơnau gi\t wa\ mờ Hàn Quốc neh sơrlèt gan.

Tàm broă bơtàu tơnguh tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh tu\ do tàm càr Kon Tum, broă geh ngui pơlam anih lơh gơlik bơta chi lơh sơnơm kuơ do gam là bơta [ươn bơh tiah do mờ mpồl lơh sa kă bro dê mơkung là bơta kơldìng wơl gơ wèt mờ broă lơh ngan đòm jat mờ ngui bơta jak chài măy mok drơng ai broă tam kơnuh sơnơm in.

Tu\ do, ală mpồl lơh sa kă bro mờ làng bol tàm do mìng tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh jat broă lơh mờng quèng bơh yau tam tềng hơđơm m[ur chi brê geh is tàm bơta ù kơh bơh 1.800 tus 2.500 thơk pơndrờm mờ măt dà lềng tiah hơđang bơnơm Ngọc Linh. Tàm tu\ hơ\, jat Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Đức, Kuang atbồ Khoa sơnơm tơm ba, Hìu bơsram Đại học Tôn Đức Thắng dê den đơs, mìng đòm jat mờ ngui jak chài măy mok den hơ\ sồng gơtùi sơrbac mhar lơh geh bơta tam gơl sơrbac mhar tàm broă tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh.

 Neh geh uă ngan broă lơh ngan nàng bơtàu tơnguh tam tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh mơya tus dì tu\ do, mìng là bơh broă lơh mờng quèng bơh yau lơm, hơ\ là tam tềng hơđơm m[ur chi brê geh is tàm [òn kòn cau dê tềng hơđang bơnơm Ngọc Linh. Mơya, dilah bơtàu tơnguh gùng dà do den phan lơh geh gơguh lơyaì ngan, ờ tơl nàng ai drà kă bro in, lơh khà priă tăc phan do ngai sơlơ gơguh tai mơkung bơta niam kung pal đơs uă ngan sơl.

Den tàng bè hơ\, broă tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh jat măy mok pa tam tềng hơđơm ù ring mờ tềng hơđơm rkàng tìm kòn bơnus lơh is bè là măy mok tam tàm ală lơgar: Hàn Quốc, Lo, Nhờk pờ tơlik dùl gùng dà tam gơl sơrbac mhar ngan nàng bơtàu tơnguh tờm kơnuh sơnơm tàm tơngai tus.

  Tiah ơm kis tềng hơđơm m[ur chi brê geh is gơtìp aniai lơh tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh croă` băt dờng mờ gơbàn kòp

Bal mờ ală bơta lòng pal sơrlèt gan tàm broă lơh atbồ chi che brê bơnơm, crơng gơs phan bơna, bơ\t bơtàu măt phan kă bro…broă bơtàu tơnguh tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh tàm càr Kon Tum tu\ do gam ơm tềng đap dùl bơta lòng tai, hơ\ là neh geh uă càr tam tơrlòng lài tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh mờ bơh sơnrờp geh broă lơh geh cồng nha.

Pơnrơ là broă đòm jat ngui bơta jak chài măy mok tàm broă tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh tềng hơđơm rkàng kìng tơngai kìng mìu tàm càr Lâm Đồng. Cồng nha tơnơ\ 5 nam tam tơrlòng lài pà go\, tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh ai cồng nha mờ bơta niam uă ngan bal mờ khà priă tăc dipal, lơh geh jơnau kờ` ngui sa mờ tăc mờ lơgar ndai. Kuang đơng lam bồ càr Lâm Đồng đơs nền geh sơrbac mhar lơh tơl khà ală broă lơh tam phan jat gùng dà công nghệ cao mờ rơhời bơto pơlam nàng rề ơnàng bă ù tam uă rlau.

Dilah ờ kờ` là tiah gàr uă bơta [ươn mơya digơlan rê tơnơ\ tàm bơtàu tơnguh kă bro kơnuh sơnơm Ngọc Linh, gơnoar atbồ mờ cau tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh tàm càr Kon Tum bal mờ broă ngui niam ngan jơh ală bơta [ươn geh is kung kờ` pal sơrbac mhar bơsram, đòm jat mờ ngui ală bơta gơguh jak tàm broă jak chài măy mok tàm ală tu\ bơtàu tơnguh tờm chi lơh sơnơm kuơmàng do.

Cau mblàng Lơ Mu K’Yến