VOV4.K’ho - Tàm ală nam pa do, bu\ lah gơnoar atbồ bal mờ ală gah, mpồl lơh broă geh gơnoar tàm càr Kon Tum neh lơh ngan lam sồr kờ` tơnguh jơnau g^t wă làng bol in bè gùng tam bao mờ hìu nhă, mơya, broă bao gờ` gam gơbàn, tàm hơ\ uă ngan là tàm tiah làng bol kòn cau.

Ală ùr bơklao bao tàm sơnam “Sa ờ hềt hờm, lơh broă ờ hềt pràn” bu\ lah geh nùs nhơm gơboh gal is ha là rồn bơklơn bao ndrờm ờ geh cồng nha niam. Di mơ là “tam lah tam ring”, di lah kal ke ngan den “Tam lời”. Glar bòl rơlao tai là geh ờ uă ùr bơklao gơtìp kal ke, jơgloh rơ[ah sùm gơbàn, rài tơnơ\ do ờ g^t bè lơi.

Mờ làng bol kis tàm [òn Kram, xã Rờ Kơi, kơnhoàl Sa Thầy, càr Kon Tum, jơnau ală kòn dềt ni sơna tàm dùl ngai sơbì bơsram kờ` “gơs ùr bơklao” ờ di là bơta krơi is ngan.

Nam 2018, kòn ùr Y Khẩn, 16 sơnam gam bơsram ơdu\ 10 hìu bơsram Dân tộc nội trú kơnhoàl ni sơna sơbì bơsram kờ` bao. Rềp mờ hìu Y Khẩn, oh Y Mùi nam do rơ\p tòm 16 sơnam mờ neh deh kòn. Rài kis tu\ do bơh bàr nă kòn ùr neh lơh pơ-ùr lơh mè do tu\ sơnam gam pa tào den tàng kal ke ngan. Ùr bơklao Y Khẩn pal ơm ing mờ hìu nhă đah pơ-ùr.

Ờ geh ù lơh sa, ờ geh broă lơh, Y Khẩn sùm ơm tàm hìu mờ bơklao lòt lơh broă ơpah ròng jơh ală cau tàm hìu nhă. Gam Y Mùi, bơklao gơtìp ngir ma tuý, sơbì hìu lòt lềng. Bàr nă mè mờ kòn Y Mùi pal kis kơnờm mờ mè bèp, den tàng rài kis kal ke ngan. Moăt ngan tu\ kơno Y Mùi đơs bè să tòm mờ bè cau bơyô bè do:

-Tàm Rờ Kơi do kung geh kung ndrờm sơnam a` deh nam 2003 là Nhàn, tu\ do ờ hềt deh kòn. Tàm [òn Kram a` dê kung geh kòn gam dềt sơnam rơlao mờ a` kung neh bao lài mờ a` sơl.

Bơklao khai dờng sơnam rơlao mờ khai 1 sơnam. Hơ\ sồng kòn bơh cau bơyô hơ\ tu\ do neh 5 nhai. Kòn gam dềt ir, ờ g^t bơta lơi, mìng kờ` nhơl, ờ g^t kơlôi sơnơng, ờ g^t wă den tàng jòi bao gờ` bè do.

Kung ndrờm mờ Y Mùi, hơ jơnau lùp bè broă tài bè lơi bao tu\ sơnam gam dềt ờ di mờ adăt boh lam ai, ală cau mè cau bèp gam dềt sơnam ndrờm geh bal jơnau hơ: “Bol a` gơboh bal, den tàng bao!”.

Nùs nhơm kơlôi bè hơ\ neh lơh gơbàn uă bơta ờ niam mờ ală ùr bơklao gam kơnòm să ờ g^t lài. Tàm tu\ cau dờng bal mờ gơnoar atbồ tàm do den ờ hềt tơnguh gơnoar, kơnòl tàm broă bơto bơtê, kơrian bơh sơnrờp. Ồng A Tuân, kis tàm [òn Đăk Lúp, xã Đăk Nên, kơnhoàl Kon Plông geh kòn bao kờ` pà g^t:

-Hìu nhă ờ geh priă ai kòn in lòt bơsram. Khai gơboh ir, gơboh bal den tàng mè bèp pal ai bao, ờ g^t lơh bè lơi. Oh kòn he ờ ai bao den ngòt bơta do bơta ndai ờ niam, bol khi lòt lềng ha là sơbì mè bèp lòt tàm tiah ndai den tàng he pal ai bao.

Gam bi A Khom, kuang atbồ [òn Kram, xã Rờ Kơi kơnhoàl Sa Thầy, do là [òn tàm nam 2018 geh 3 yô ùr bơklao bao gờ` đơs bè do:

-Kơnhoàl pơrjum, [òn pơrjum kung lam sồr uă ngan sơl, mơya ală bol khi gơboh bal den tàng gam ai bao, gơnoar atbồ [òn kung ờ gơtùi kơrian uă sơl. Gơwèt mờ ală ùr bơklao hơ\ tài bao gờ` den tàng deh kòn gờ` broă lơh sa gơtìp kal ke.

Jăt khà kờp bơh Ban Dân tộc càr Kon Tum pà go\, mìng is tàm nam 2018 tàm càr geh 172 yô ùr bơklao bao gờ`. Ală yô ùr bơklao bao bal tàm sơnam “sa ờ hềt hờm, lơh broă ờ hềt pràn” bu\ lah geh nùs nhơm gơboh bal is ha là rồn bơklơn bao ndrờm gơtìp ờ niam.

Tơnơ\ mờ bao, ală kơnòm do pal dờp kơnòl uă ngan bơh dùl hìu nhă, sơrlèt mờ jơnau g^t wă bal mờ bơta ơ\t ơl mờ gơbàn, di mơ là “tam lah tam ring”, di lah kal ke ngan den “Tam lời”. Glar bòl rơlao tai là geh ờ uă ùr bơklao gơtìp kal ke, jơgloh rơ[ah sùm, rơnàng tơnơ\ mờ ờ g^t bè lơi.

Đơs bè bơta gơbàn tus mờ broă tàm xã geh 11 yô ùr bơklao bao gờ`, mò Bùi Thị Việt, Phó Chủ tịch UBND xã Đăk Nên, kơnhoàl Kon Plông pà g^t:

-Tàm do làng bol gam đơs là hìu lơi sơlơ gal kòn den sơlơ geh uă cau lơh broă kờ` tơnguh bơtàu broă lơh sa. Den tàng làng bol tu\ oh kòn pa rơ\p tào là kờ` jòi bao kờ` geh cau lơh broă mờ tơnguh bơtàu broă lơh sa. Dơ\ 2 là tài jơnau g^t wă làng bol dê gam ờ uă den tàng làng bol ờ hềt g^t lài mờ bơta aniai bơh broă bao gờ`.

Lơh jăt jơnau đơng lam bơh Chính phủ, nam 2015 càr Kon Tum bơ\t bơtàu rơndăp broă “Tơmù ờ uă ngan broă bao gờ` mờ bao rềp jơi nòi bal tàm tiah làng bol kòn cau tơngai bơh nam 2015 tus 2020”. Cồng nha tơnơ\ mờ 4 nam lơh jăt rơndăp broă pà go\, broă bao gờ` mờ bao rềp jơi nòi bal tàm càr do geh gơmù.

Mùl màl nam 2017 gùt càr geh 351 nă cau bao gờ` mờ 3 yô bao rềp jơi nòi bal, den tus nam 2018 gơmù gam 172 yô bao gờ` mờ 1 yô bao rềp jơi nòi bal. Mơya jăt ồng Ka Pa Thành, kuang atbồ Ban Dân tộc càr Kon Tum yal, kờ` tơmù geh broă bao gờ` mờ bao rềp jơi nòi bal pal pơn jăt tai lơh jăt uă broă lơh:

-Chồl pràn broă lam sồr jơh tàm gùt gah, mpồl lơh broă chính trị. Tàm hơ\ geh ală cấp uỷ, gơnoar atbồ kơnhoàl sền gròi mờ chồl pràn broă đơng lam lơh jăt broă lơh tus tàm ală [òn.

Tàm ală mpồl bơto pơlam tàm ală [òn pal lơh ngan tàm broă lam sồr làng bol lơh jăt niam. Broă pơgồp bal bơh ală cấp, gah lơh broă, tàm hơ\ uă ngan là ală anih lơh broă yal tơng^t, sră [ăo tàm broă lam sồr tơngu me do kung bè ală broă lơh ndai kờ` làng bol in g^t loh làng mờ go\ bơta aniai bơh broă bao gờ` do.

Càr Kon Tum gam lơh ngan sơbì broă bao gờ` l^k bơdìh rài kis mpồl bơtiàn [òn lơgar. Mơya, kờ` lơh geh khà geh ai bơh Chính phủ dê tus nam 2025 geh kơrian broă bao gờ` mờ bao rềp jơi nòi bal tàm tiah làng bol kòn cau, den càr gam uă broă pal lơh.

Tài do ờ di là jơnau dùl ngai, 2 ngai geh lơh gơs, mờ pal geh broă tus bal pràn, lơh sùm bơh ală cấp, ală gah, mpồl lơh broă kung bè bơh jơnau g^t wă bơh tơl nă làng bol tàm càr do dê tai.

Cau mblàng Ndong Brawl