Ală ngai mờr tus sa tềp Bơhiàn dà lơgar nam ơseh 2026, tàm ù tiah càr Gia Lai sùm geh ală broă lơh gròi sền rài kis ai hìu bơnhă dờp bơta dong kờl bơh mpồl bơtiàn, hìu bơnhă rƀah, làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau in. Tàm sàh Ia Rbol, tiah geh mờr 93% khà kờp làng bol là cau Jarai, Cơldŭ kảñ sát gùng lòt Kwang àng càr Gia Lai neh pơgồp bal mờ Anih duh broă Làng bol sàh Ia Rbol bơyai lơh broă lơh “Nam pa ram mhŭ – Sa tềp kờñ gơboh”. Mpồl bơyai lơh kung neh jàu pà 200 bơnah phan sa tềp, tơl bơnah phan kờp priă 500 rbô đông, tus ală hìu bơnhă dờp bơta dong kờl bơh mpồl bơtiàn, hìu bơnhă rƀah, hìu bơnhă geh rài kis kal ke. Ồng Nay Pol, Phó cau lam bồ cơldŭ niam chài – mpồl bơtiàn sàh Ia Rbol, càr Gia Lai pà git: “Pah dơ̆ sa tềp bơhiàn dà lơgar tus, sàh Ia rbol sùm sền gròi tus rài kis làng bol dê, mờ bơta kơp kờñ tơl nă cau ndrờm geh wă rò sa tềp chờ hờp, ram mhŭ. Tàm dơ̆ sa tềp, càr kung geh bơta dong kờl pơyua rê sàh in nàng di tŭ tam pà bal, dong làng bol geh tai bơta niam nàng wă rò dùl dơ̆ sa tềp wil tơl rlau. Bơdìh hơ̆ tai, sàh kung sền gròi uă ngan tus ală hìu bơnhă geh cau kòp jê, cau kuet kơlte mờ ală hìu bơnhă geh rài kis uă kal ke nàng kờñ gàr ờ geh dùl hìu bơnhă lơi gơtìp jơlgoh, ờ geh phan soh tàm dơ̆ sa tềp”.

Sàh Dam Rông 4, càr Lâm Đồng geh tơng gơs bơh bơta tơmut bal jơh bă ù mờ khà kờp làng bol bơh 3 sàh dê là Dà Tông, Dà Long mờ Dơng K’Nơ̆. Sàh geh bă ù geh is dờng ơnàng bal mờ rlau 17 rbô nă cau; tàm hơ̆ uă ngan là làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau. Ồng Lơ Mu Ha Poh - Ƀí thư Đảng ủy sàh Dam Rông 4 pà git, pah tŭ sa tềp tus, nam pa rê den kâp ủy Đảng mờ gơnoar atbồ sàh sùm sền gròi tus rài kis phan bơna mờ nùs nhơm làng bol dê in, ngan là ală hìu bơnhă làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau, hìu bơnhă rƀah mờ ală hìu bơnhă gơtìp gơ rềng tài bơh trồ tiah lơh aniai. Bal mờ kes priă sàh dê, neh geh uă mpồl lơh broă niam dong kờl rlau 1 rbô bơnah phan, dong làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau in: “Tàm dơ̆ sa tềp nàng lơh gơlik nùs nhơm chờ hờp chờ hờn ai tơl nă cau in, sàh neh lam lơh uă broă lơh niam chài – đơs crih tamya, nhơl ñŏ bơh yau, tàm pơrlòng klơm mbar lơm pòng, cuh phău bơkàu tàm mang ngai 30 sa tềp. Bal mờ hơ̆, bơdìh mờ broă pà phan jat bơta dong kờl bơh Đảng mờ Dà lơgar dê, sàh gam dong kờl tai phan ngui sa pal geh ai ală hìu bơnhă rƀah, hìu bơnhă ndrờm bè cau rƀah, hìu bơnhă gơtìp gơ rềng kơn jơ̆ kơn jut tơnơ̆ dơ̆ mìu dà tih dà lìu jŏ jòng tàm lồi nam lài nàng tơl nă làng bol in geh bơta niam wă rò sa tềp sơlơ ram mhŭ, chờ hờp rlau”.

Sàh Đăk Tô, càr Quảng Ngãi geh tơng gơs bơh broă tơmut bal ƀòn drà dềt Đăk Tô mờ ală sàh Tân Cảnh, Pô Kô, Diên Bình. Nam 2025, Lơh sa – mpồl bơtiàn bơh sàh dê pơn jat tai gàr sùm khà gơguh, uă broă jàu sền bal neh lơh geh mờ sơrlèt rlau broă rơndap lơh. Bal mờ broă gròi sền rài kis phan bơna ai làng bol in, gàr tơl nă làng bol geh wă rò sa tềp wil tơl, ram mhŭ, sàh Đăk Tô sền gròi uă ngan tus broă lam lơh ală broă lơh niam chài, chờ hờp nam pa bềng lìu bơta niam chài bơh yau. Ồng Mai Huy Hưng – Phó Củ tịc Anih duh broă Làng bol sàh Đăk Tô pà git: “Bè bơta niam chài – mpồl bơtiàn den bol hi kung sùm sền gròi uă ngan, geh ală broă lơh chờ hờp nam pa nàng làng bol tàm sàh in wă rò sa tềp kung bè ală broă lơh bal tàm mpồl bơtiàn làng bol dê. Is ồn là pah nam den sàh kung bơyai lơh broă lơh “Mbar lơm pòng tơlir”, tă priă nàng dong kờl mờ làng bol klơm mbar lơm pòng, bal mờ gơp gơm mbar, chờ hờp rơcang wă rò sa tềp, is ồn là pà ƀañ ai ală hìu bơnhă rƀah, hìu bơnhă ndrờm bè cau rƀah in”.

Ƀòn Pi Nao, sàh Nhân Cơ, càr Lâm Đồng là tiah bơ tòm tơrgùm wil tơl ală bơta tiơng pơn rơ is ồn bè niam chài bơh yau bơh mpồl bơtiàn ală jơi bơtiàn tiah đah jum Tây Nguyên dê, bè M’nông, Mạ, K’Ho. Hìu mờ H’Yon dê, Ƀí thư Ci ƀộ ƀòn Pi Nao là anih lơh broă bơh Mpồl lơh broă bal tàñ ồi kòn cau, mờ kung là dùl tàm ală anih sền git niam chài bơh Tiah lòt nhơl mpồl bơtiàn tàm ƀòn Pi Nao dê, ngan là pah tŭ sa tềp tus, nam pa rê: “Tiah lòt nhơl mpồl bơtiàn tàm ƀòn Pi Nao sơn đờm mut lơh broă, tàm do bol hi geh tamya, đơs pơnđik, lơh wơl dơ̆ lơh yàng chờ sa piang kòi pa mờ trŭ gơm ală phan sa ờs mờng. Mờ gơnoar là cau lam bồ mpồl lơh broă bal, bol hi gam ƀĕ tơrnờm, geh prìt brê ìs ro, ƀang ro nàng drơng nac in. Bơdìh hơ̆ tai gam geh mpồl đơs crih tamya kòn cau, mpồl cing mồng. Hìu bơnhă añ lơh gơlik bơta niam nàng ƀòn in gàr sùm mờ prap gàr bơta niam chài kòn cau he dê, mờ kung nàng ală rơnàng kơnòm să in tus bal nàng khi in git kờñ mờ sền gàr bơta niam chài kòn cau he dê. Pah tŭ sa tềp tus den Đảng, Dà lơgar hòi jà tơl nă làng bol tàm ƀòn bal mờ gơp bơyai lơh sa tềp ƀòn in bè oh mi cau Yoan sơl, nàng tơl nă cau geh tŭ bơ tòm tơrgùm mat gơp. Hìu lơi geh priă jền den lơh dờng rlau, hìu lơi ờ hềt geh uă priă jền den lơh dềt rlau”.

Bơh broă lơh jơnau kờñ dà lơgar tơrmù rƀah kơ̆ kơljap jŏ jòng sùm, broă lơh tơn jơh hìu ing, hìu ồm sèt nhăt dà mìu, nam 2025, 10 hìu bơnhă rƀah, hìu bơnhă kal ke tàm ƀòn Groi 1, sàh Đăk Đoa, càr Gia Lai neh geh dà lơgar dong kờl lơh hìu. Tơl nơm hìu ơnàng bơh 30 thơk vuông rlau hơđang, gơ wèt tàm bơta tă pơgồp tai bơh hìu bơnhă dê, mìng is dà lơgar den dà lơgar dong kờl ờ tơm wơl là 60 tơlak đong dùl nơm hìu. Lài mờ sa tềp bơhiàn dà lơgar, 10 nơm hìu tàm ƀòn Groi 1 neh lơh gơs mờ jàu ai ală cau geh dong kờl in. Bi Chon bal mờ bơklau mờ 2 nă kòn mut tàm hìu pa di tàm dơ̆ sa tềp tus ờ gơtùi pồn bơta chờ hờp đơs: “Sa tềp, hìu bơnhă kung ờ bơyai lơh dờng, mơya geh hìu pa den nùs nhơm chờ hờp ngan. Kung kơnờm geh dà lơgar dong kờl nggùl, hìu bơnhă tă pơgồp tai nggùl den tàng gơtùi lơh gơs hìu dờng niam bè do. Geh hìu ơm kơnhăp kơ̆, hìu bơnhă geh tai bơta gơn kơnờm nàng bơtàu tơnguh lơh sa, lồi nam geh dờp là neh jơh rƀah. Tơngai tus, hìu bơnhă rơp pơn jat tai tàm pơn jờng lơh broă, lơh sa, bơtàu tơnguh lơh sa nàng ờ gơbàn rƀah wơl. Ưn ngài ngan Đảng, Dà lơgar”.

Thôn Đăk Giá 1, sàh Dục Nông, càr Quảng Ngãi tŭ do geh 152 hìu bơnhă mờ 612 nă cau, tàm hơ̆ làng bol kòn cau Sơdàng geh khà uă rlau. Jat ồng A Thương – Cau lam bồ thôn Đăk Giá 1 pà git, làng bol dồ nùs bal bơtàu tơnguh lơh sa, tơrgùm lơh sa, tus tŭ do jơh gùt thôn mìng gam 9 hìu bơnhă rƀah mờ 2 hìu bơnhă ndrờm bè cau rƀah. Nam lài, giă ală bơta phan lơh gơs bơh suơn sre tờm ngan bè kơphe, kau su, bùm blàng jơnhua sùm, khà tơnhàu geh uă, dong rài kis làng bol dê ngai sơlơ tơnguh niam, muh mat ƀòn lơgar sơlơ tam gơl pa. Wă rò nam pa tàm bơta chờ hờp tơnhàu geh uă, tac geh giă, ồng A Thương pơyua jơnau nting tơngkah tus làng bol bè do: “Tàm dơ̆ sa tềp añ nting bơr tus ồng mò, mè bèp, oh mi bềng lìu pràn kơldang, sa tềp pal git tềm pềr, ơlak ƀièr ñô di mơ, pleh gơtìp kòp jê. Tŭ đì rơndeh rơndồ den pal ndau sơ gơn gàr bồ nàng gàr niam ờdo ờdă ai să tờm mờ tơl nă cau ndai in. Jat Jơnau lơh nền Cíñ phủ dê sồ 168, làng bol lơh jat niam, ngan là tàm dơ̆ sa tềp. Geh sră măi rơndeh den hơ̆ sồng măi rơndeh rơndồ”.

Thôn Liêng Hung, sàh Dam Rông 2, càr Lâm Đồng geh rlau 282 hìu bơnhă làng bol mờ rlau 950 nă cau, uă ngan là làng bol kòn cau K’ho mờ M’nông. Ồng Cil Ha Kròng, kòn cau K’Ho là dùl tàm ală cau lơh broă sa pơn rơ jak, cau geh bơngă pin dờn tàm thôn Liêng Hung, sàh Dam Rông 2, càr Lâm Đồng. Kơnờm khin cha tam gơl wơl suơn tam bơrlŭ phan, tam kơphe bơrlŭ mờ sầu riêng mờ bàr pe bơta chi sa plai geh cồng nha lơh sa uă, nam pa do, hìu bơnhă ồng dê lơh geh mờr 2 tơmàn đong: “Kơnờm geh bơta sền gròi bơh ală kâp gơnoar atbồ dê, sùm tus tàm thôn pơlam làng bol bơta chài lơh sa geh cồng nha, den tàng hìu bơnhă añ mờ làng bol tàm ƀòn ngai sơlơ git loh rlau bè bơta chài lơh sa. Pal pin dờn Đảng, ờ iat, ờ đòm bol ờ niam bơ chồt, tryăng trồng lơh sa nàng ƀòn lơgar ring lơngai, rài kis ngai sơlơ bơtàu tơnguh rlau. Hìu bơnhă añ bal mờ làng bol tàm ƀòn bơyai lơh wă rò sa tềp bal nàng sơlơ tơrbŏ kơ̆ bơta tam klac. Do là tŭ nàng tơl nă cau tìp mat, tam pà bal mờng chài lơh sa ai kàl tus in, là tŭ nàng sap ñŏ chờ hờp gơ rề làm gùt thôn ƀòn”.

Tàm sàh Ia Dreh, lài mờ sa tềp bơhiàn dà lơgar nam ơseh 2026, Anih tờm lơh broă ơruh pơnu, kơnòm pa tàu, kơnòm dềt càr Gia Lai pơgồp bal mờ Đoàn ơruh pơnu sàh mờ ală cau geh nùs nhơm niam bơyai lơh broă lơh “Nam pa kờñ gơboh”, lơh gơlik nùs nhơm chờ hờp. Tàm do, mpồl bơyai lơh neh jàu mờr 500 bơnah phan pà geh phe, ƀung mi mờ ală phan ngui sa pal geh ai làng bol tàm ƀòn lơgar in, jàu 20 bơnah priă dong kờl bơsram, 10 nơm rơndeh coh ai ală kơnòm bơsram geh rài kis kal ke in. Mò Ksor H’Un ơm tàm ƀòn Bôn Nông Siu, sàh Ia Dreh, càr Gia Lai sền gŏ bơta sền gròi bơh Đảng mờ Dà lơgar dê pah tŭ sa tềp tus, nam pa rê: “Ală hìu bơnhă cau Jarai gam gơtìp kal ke tàm ƀòn kung sùm geh dà lơgar sền gròi, dong kờl di tŭ. Geh tŭ den pà àu mpha, geh tŭ den geh dong kờl phe nàng gàr niam rài kis. Ală hìu bơnhă kal ke bè hìu ơm den kung geh sền gròi, dong kờl lơh wơl hìu sơl. Gơ wèt mờ ală hìu bơnhă ờ tơl phan ngui lơh broă sa den dà lơgar gam dong kờl sơntìl nàng ròng, mờ kung dong kờl dùl bơnah priă jền nàng dong làng bol rơhời gàr kơ̆ rài kis”.

Tơnơ̆ tŭ tơnhàu jơh phan tam, kòi mờ tơngời neh prap bềng đam, 106 hìu bơnhă làng bol kòn cau Bahnar tàm ƀòn Stơr, sàh khin cha jak chài Tơ Tung, càr Gia Lai gơ jă gơ jal rơcang ală drăp tơrnờm bơkah, gơm mbar jòng, blơi àu mpha pa, ƀañ, kèu, mứt.. nàng hìu bơnhă in chờ hờp tàm ngai bồ nam pa. Bi Đinh Thị Tranh, 27 sơnam ơm tàm ƀòn Stơr pà git, ngai sa tềp, hìu bơnhă bi sùm geh drăp tơrnờm nàng tơl nă cau in bơ tòm tơrgùm mat, tơm boh bơr, tàm pơn jờng gơp pơnđơl lơh broă, lơh sa, bơt bơtàu rài kis hờm ram: “Hìu añ dê ờ bơyai lơh dờng, ngai sa tềp mìng jà 2, 3 nă cau rềp mềr mut tàm hìu nàng nhơl, ñô sa ngai sa tềp. Bơta tờm là ngai sa tềp oh mi, jơi nòi bơ tờm tơrgùm mat, tơm boh bơr, bal mờ gơp ñô sa dùl dơ̆. Ờ bơyai lơh dờng, hoàc huơr”.

Tàm nùs nhơm sa tềp chờ hờp bơh làng bol ală jơi bơtiàn tàm càr Dăk Lăk dê, làng bol kòn cau Rơđê tàm tiah đah mat tơngai lik càr dê wă rò sa tềp jat broă krơi is, gơ jat bal mờ kàl lơh mìr mờ bơhiàn ờs mờng jŏ rài. Tơnơ̆ kàl tơ wès kòi, sa tềp ờ mìng là dơ̆ nàng ơm rlô mờ gam là tŭ nàng ƀòn lơgar in bơ tòm tơrgùm mat, tam pà bal bơta chờ hờp. Bi Kpă H’Thảo ơm tàm ƀòn Lê Diêm, sàh Sông Hinh, càr Dăk Lăk pà git: “Tàm dơ̆ sa tềp, làng bol kòn cau Rơđê tàm Phú Yên sùm wă rò sa tềp jat kàl lơh mìr. Tơnơ̆ tŭ tơ wès jơh kòi, làng bol bơyai lơh sa tềp, jà jơi nòi mờ làng bol tàm ƀòn bal mờ gơp chờ hờp. Gơ jat tàm bơta geh ngan bơh tơl hìu bơnhă dê, geh hìu den lơh poac rơpu, geh hìu lơh poac kơnrồ nàng wă rò sa tềp, hìu bơnhă lơi pas rlau den lơh dờng rlau; ai ală hìu bơnhă kal ke den mìng kờñ geh sur, iar là di rau, mơya nùs nhơm sa tềp kung gam chờ hờp, ram mhŭ”.